Spor Bilimi Uzmanı, Akademisyen ve Spor Ekonomisti Prof.Dr. Sebahattin DEVECİOĞLU, "Türk Milli Futbol Takımının Dünya Kupası maçları öncesinde kupanın tarihini, gelişimini ve günümüzdeki değerini, sosyo-ekonomik ve eko-politik analizlerle" TGM için kaleme aldı. Keyifli okumalar.
Dünya Kupası'nın açılışından önce, Yaz Olimpiyatları kapsamında düzenlenen futbol turnuvasına en büyük prestij veriliyordu.
Ancak 1920'lerde oyun, Olimpiyat ruhuyla bağdaşmayan bir profesyonelleşme sürecine girmişti. Bu nedenle, hükümet kuruluşu FIFA, bir Dünya Kupası düzenleme planları yaptı.
İlk turnuvanın düzenlenmesi kararı 26 Mayıs 1928'de resmen açıklandı.
İlk resmi Dünya Kupası 1930'da Uruguay'da oynandı ve o zamandan beri turnuva her dört yılda bir düzenleniyor (İkinci Dünya Savaşı nedeniyle yaşanan kesintiler hariç). Bununla birlikte, 1800'lerin sonlarında, çok az sayıda milli takımın var olduğu bir dönemde, FIFA öncesi gayri resmi Dünya Kupaları da vardı.
1930'dan önce düzenlenen bir diğer gayri resmi "dünya kupası" ise 1909 ve 1911'de düzenlenen Sir Thomas Lipton Kupası'ydı. Bunun yanı sıra, 1930'dan önce en iyi milli takımların hangileri olduğunu belirlemek için Yaz Olimpiyat futbol müsabakaları da bir ölçüt olarak kullanılıyordu.
Ancak Olimpiyat turnuvaları sadece amatör takımlardan oluşuyordu; Dünya Kupası ise "gerçek" turnuva haline geldi (1).
Sir Thomas Lipton Kupası, 1909 ve 1911 yıllarında Torino'da düzenlenen bir futbol müsabakasıydı. Bazen Birinci Dünya Kupası olarak da anılır. Ancak, 1908'de yine Torino'da düzenlenen Torneo Internazionale Stampa Sportiva, ilk uluslararası müsabaka olma özelliğini taşır.
Milyoner iş adamı ve spor tutkunu Sir Thomas Lipton, Avrupa'nın önde gelen futbol kulüplerinin tek bir turnuvada yarışmasını görmek isteyen İtalyan Kralı III. Viktor Emmanuel'e bir iyilik olarak bu etkinliği düzenledi. İngiliz futbol federasyonu ile Almanya, İsviçre ve İtalya'daki muadillerinden de tek bir kulüp göndermeleri istendi.
İtalya, Almanya ve İsviçre en prestijli profesyonel kulüplerini müsabakaya gönderdi, ancak İngiliz Futbol Federasyonu bu müsabakayla ilişkilendirilmek istemedi ve takım göndermeyi reddetti.
Britanya'nın bu yarışmada temsil edilmemesini istemeyen Lipton, çoğunluğu kömür madencilerinden oluşan, County Durham'dan amatör bir takım olan West Auckland FC'yi katılmaya davet etti. Oyuncuların çoğu İtalya'ya seyahat masraflarını kendi ceplerinden karşıladı (2).
Jules Rimet'in 1921'de FIFA Başkanlığına seçilmesi, örgütün IOC'den bağımsız hale gelmesi için gereken ivmeyi sağladı. Hırslı Rimet, futbolu dünya çapında sergileyecek ve bir araya getirecek, tamamen FIFA tarafından yönetilen bir yarışma kurma fikriyle hareket ediyordu.
Dünya Kupası kupasının ilk versiyonu, FIFA'nın öncü başkanı Jules Rimet'in liderliğinde ilk turnuvayı başlattığı 1930 yılında tanıtıldı . Başlangıçta Zafer adını taşıyan kupa, daha sonra dünya futbolunun en ünlü yarışmasının doğmasına yardımcı olan vizyonuyla tanınan adamın onuruna Jules Rimet Kupası olarak yeniden adlandırıldı.
Dünya Kupası, 1974 yılına kadar da bu kupanın organize edilmesinde büyük pay sahibi olan Jules Rimet'nin adıyla düzenlendi. Jules Rimet Kupası, 1974'ten günümüze ise FIFA Dünya Kupası olarak oynandı (3).
11 Haziran 2026'da dünya, FIFA Dünya Kupası 2026'nın başlangıcı için Kuzey Amerika'da bir araya gelecek.
Üç ülke ve 16 canlı ev sahibi şehirde, yeni genişletilmiş 48 takımlık bir kadroyla gerçekleşecek olan turnuva, tarihin en büyük ve en kapsayıcı FIFA Dünya Kupası olacak. 2026 edisyonunun Kanada, Meksika ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki stadyumlara 6,5 milyondan fazla taraftarı ağırlaması bekleniyor; bu da kıtayı ve dünyayı futbol aracılığıyla gerçekten bir araya getirecek (4)
2026 Dünya Kupası'na giden aylarda, FIFA Başkanı Gianni Infantino, ABD Başkanı Donald Trump ile alışılmadık derecede yakın bir ilişki kurdu.
Bu, başkanın Barış Kurulu toplantısı sırasında sahnede kırmızı bir ABD beyzbol şapkası takmayı ve Dünya Kupası kura çekimi sırasında Trump'a yeni oluşturulan "FIFA Barış Ödülü"nü sunmayı içeriyordu. FIFA, kendi tüzüğüne göre siyasi olarak tarafsız olmalıdır.
Ancak Infantino, uluslararası spor politikasını devlet çıkarlarıyla kasten karıştırıyormuş izlenimi yaratmıştır. Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'la savaş halinde olması bir ilk; daha önce hiçbir Dünya Kupası ev sahibi ülkesi, katılımcı takımlardan biriyle askeri bir çatışmaya girmemişti (5).
Tüm bunlara rağmen, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Merkezi, Kanada'nın BM Daimi Temsilciliği tarafından düzenlenen "BM'de 2026 Dünya Kupası" etkinliğiyle futbol ve diplomasi için bir odak noktası haline geldi.
Etkinlik, Daimi Temsilcileri, üst düzey BM yetkililerini ve küresel futbol camiasının temsilcilerini bir araya getirerek Dünya Futbol Haftası'nı (21-25 Mayıs) kutladı .
Birleşmiş Milletler Genel Merkezi Meydanı'nda düzenlenen bir saatlik toplantı, FIFA Dünya Kupası 2026' yı sadece dünyanın en büyük spor etkinliklerinden biri olarak değil, aynı zamanda iş birliği ve ortak hedef üzerine kurulu, paylaşılan uluslararası bir girişim olarak vurguladı.
2030 yılındaki turnuva, FIFA Dünya Kupası'nın yüzüncü yıl dönümünü işaret edecek ve bu önemli dönüm noktası Avrupa, Afrika ve Güney Amerika olmak üzere üç kıtada kutlanacak (finaller Arjantin, Paraguay ve Uruguay'da oynanacak üç maçla başlayacak).
Temsilciler, bu tarihi anın dünya futbolu için ne anlama geleceği konusunda tutkuyla konuştular ve birlik olmanın ve futbolun küresel dayanışma ve bağlantı kurma gücü olarak olağanüstü etkisinin altını çizdiler (6).
Birçok problemin gölgesinde başlayacak olan 2026 Dünya kupası, IOC, BM, FIFA gibi futbolun tepe yönetimleri ve paydaşlarının “ sporun barış, dostluk, kardeşlik” ilkesine zarar vermeden Dünya Mirası olan Dünya Kupasına sahip çıkarak aslına ve amaçlarına uygun yaşaması için çaba göstermeleri gerekmektedir.
Kaynaklar
(1). https://www.footballhistory.org/world-cup/index.html
(2). https://www.soccerhistory.co.uk/sir-thomas-lipton-trophy
(3).https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/trophy-design-history-jules-rimet
(4).https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/organisation
(5).https://www.dw.com/en/world-cup-us-mexico-canada-ticket-prices-trump-ice/a-77402635
(6).https://inside.fifa.com/organisation/news/impact-world-cup-2026-united-nations
Prof.Dr. Sebahattin DEVECİOĞLU