Eğitim sistemindeki temel sorunun öğrencilerden ziyade öğretme yaklaşımlarındaki yetersizliklerden kaynaklandığını ve bireysel öğrenme farklılıklarının yeterince dikkate alınmadığını savunan Dr. Hoşgör; TGM için ilk yazısında öğretmenin pedolojik süreçlerini analiz etmektedir.
Eğitim sistemine ilişkin tartışmalar, çoğu zaman yapısal sorunlar ve reform arayışları etrafında yoğunlaşmaktadır.
Ancak meselenin özüne, yani öğrenme süreçlerine odaklanıldığında, sorunun önemli bir bölümünün öğrencilerden ziyade öğretme pratiklerinden kaynaklandığı görülmektedir.
Öğrencileri “öğrenme güçlüğü” etiketiyle tanımlamak kolaycı bir yaklaşımken, öğretme becerilerindeki yetersizlikleri göz ardı etmek eğitimdeki asıl kırılmayı görünmez kılmaktadır. Oysa eğitim, temelde öğretmenin niteliğiyle doğrudan ilişkilidir.
Nitelikli eğitim, öğrencinin potansiyelini ortaya çıkaran, çok boyutlu gelişimi destekleyen ve öğretmenin pedagojik yetkinliğiyle şekillenen bir süreç olduğu vurgulanmaktadır.
Her bireyin farklı öğrenme biçimlerine sahip olduğu bilimsel bir gerçektir. Görsel, işitsel ya da kinestetik öğrenme eğilimleri; bireyin mizacı, dikkat düzeyi ve psikolojik durumu ile birlikte öğrenme sürecini belirler. Buna rağmen eğitim ortamlarında çoğu zaman tek tip öğretim yöntemleri tercih edilmekte, öğrencilerin bireysel farklılıkları yeterince dikkate alınmamaktadır.
Öğretmenin kendi öğrenme tarzına yakın öğrencilerle daha kolay iletişim kurması ve diğerlerini “zor” olarak nitelendirmesi, öğrenme sürecinde adaletsiz bir zemin oluşturmaktadır.
Öğrenmeyi etkileyen faktörler yalnızca pedagojik tercihlerle sınırlı değildir. Bireyin ön yargıları, duygusal durumu, kaygı düzeyi ve öğrenme ortamının fiziksel koşulları da sürecin niteliğini doğrudan etkiler. Gürültülü, sağlıksız ya da dikkat dağıtıcı ortamlarda öğrenmenin kalıcı olması beklenemez.
Aynı şekilde dikkat eksikliği ve hiperaktivite gibi durumlar, öğrencinin iradesi dışında gelişen ve özel yaklaşım gerektiren özelliklerdir. Bu nedenle öğretmenin, öğrenciyi yargılamak yerine anlamaya ve uygun yöntemler geliştirmeye yönelmesi gerekmektedir.
Eğitimde başarısızlık çoğu zaman öğrencinin değil, öğretim tasarımının sorunudur. Öğretmenin hazırlıksız olması, sınıf yönetiminde yetersizlik göstermesi veya pedagojik esneklikten uzak kalması; öğrenme ortamını verimsiz hale getirmektedir. Buna karşın nitelikli öğretmen, öğrencinin potansiyelini açığa çıkarabilen, onu motive eden ve öğrenmeye hazır hale getiren kişidir. Eğitim süreci yalnızca bilgi aktarımı değil, aynı zamanda bireyin yeteneklerini keşfetmesine imkân tanıyan bir gelişim alanıdır.
Bu noktada eğitimin sınav odaklı dar bir çerçeveye sıkıştırılması da önemli bir sorundur. Öğrencilerin yalnızca akademik başarıya göre değerlendirilmesi; empati, etik, liderlik ve girişimcilik gibi yaşamsal becerlerin geri planda kalmasına neden olmaktadır.
Oysa eğitim, bireyin çok yönlü gelişimini hedeflemelidir. Öğrencilerin ilgi alanlarını keşfetmeleri, kültürel ve sanatsal deneyimlerle beslenmeleri, onları hem daha duyarlı bireyler hem de daha üretken aktörler haline getirecektir.
Eğitimde insan ilişkilerinin niteliği de belirleyicidir. Öğretmenin öğrenciyle kurduğu iletişim, öğrenme motivasyonunu doğrudan etkiler. Aşırı eleştirel, mesafeli ve otoriter yaklaşımlar öğrencide yabancılaşmaya yol açarken; anlayışlı, destekleyici ve rehberlik edici tutumlar öğrenme isteğini artırır. Hataların cezalandırılması yerine yapıcı geri bildirimlerle ele alınması, öğrencinin gelişim sürecine katkı sağlar.
Geçmiş eğitim deneyimleri incelendiğinde, kalıcı iz bırakan öğretmenlerin ortak özellikleri dikkat çekmektedir: özgünlük, hazırlık, güçlü iletişim ve öğrenciyi merkeze alan bir yaklaşım.
Bu öğretmenler, yalnızca bilgi aktaran değil; aynı zamanda ilham veren, merak uyandıran ve öğrenmeyi anlamlı kılan kişilerdir. Buna karşılık otoriteyi korku üzerinden kuran yaklaşımlar, kısa vadede disiplin sağlasa da uzun vadede öğrenme isteğini zayıflatmaktadır.
Eğitimde kalıcı iyileşme, öğrenciyi dönüştürmekten önce öğretme anlayışını dönüştürmekle mümkündür. Öğrenciyi merkeze alan, farklılıkları gözeten ve öğrenmeyi çok boyutlu bir gelişim süreci olarak ele alan bir yaklaşım benimsendiğinde, eğitim sisteminin niteliği de doğal olarak yükselecektir.
Nitelikli öğretmenlik, yalnızca bilgi aktarmak değil; bireyin potansiyelini açığa çıkaran bir rehberlik sürecidir. Bu perspektifin yaygınlaşması, daha bilinçli, üretken ve insani değerleri güçlü bir toplumun inşasında belirleyici olacaktır.
Dr.Mehmet Raci HOŞGÖR
Yazar / Bilim insanı / Mentör