Fon Krizinin Artçı Sarsıntıları
Ekonomist ve Kurumsal Yönetim Danışmanı Yıldırım AKTUĞAN, yeni köşe yazısında “Fon krizi ile ortaya çıkan sermaye piyasası krizlerinin, geleneksel bankacılık ve bireysel yatırım üzerindeki etkilerini" TGM için analiz etti. Keyifli okumalar…
Eylül 2026’da patlak veren ve kısa sürede yüz binlerce tasarruf sahibini etkileyen fon krizi, Türkiye sermaye piyasalarının son yıllarda kaydettiği hızlı büyümenin ardındaki yapısal kırılganlıkları gün yüzüne çıkardı.
Yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiye sürecine alınması ve 800 milyar TL’yi aşan bir fon büyüklüğünün doğrudan kriz kapsamına girmesi, yalnızca ilgili fon yatırımcılarını değil, piyasanın tamamını ilgilendiren bir güven testine dönüştü.
Peki bu sarsıntı, Borsa İstanbul’daki fiyatlamalardan yatırım fonları ekosisteminin geleceğine ve bireysel yatırımcıların tasarruf tercihlerine kadar uzanan geniş yelpazede piyasa dinamiklerini nasıl yeniden şekillendirecek?
Kriz öncesinde Türkiye sermaye piyasaları, yüksek enflasyon ortamında reel getiri arayan yerli tasarruf sahiplerinin yoğun ilgisiyle tarihi büyüklüklere ulaşmıştı.
Eylül 2026 başında toplam portföy değeri yaklaşık 11 trilyon TL seviyesinde bulunan yatırım fonları piyasası, krizin yarattığı şok dalgasıyla kasım ayı başına gelindiğinde 1,5 trilyon TL daralarak 9,5 trilyon TL bandına geriledi.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) koordinasyonunda yürütülen tasfiye ve ödeme süreçlerinde 13 Kasım itibarıyla 445 bin yatırımcıya toplam 161 milyar TL’nin üzerinde geri ödeme gerçekleştirildi.
Ancak ara ödemelerle anaparasını geri alan geniş kitleye karşın, toplam fon zararının yaklaşık yüzde 80’inin yoğunlaştığı 120 bin civarındaki yatırımcı kesimi ve likit olmayan varlıkların nakde dönüştürülme süreci, piyasa üzerindeki belirsizliğin canlı kalmasına neden oluyor.
Fon krizinin Borsa İstanbul (BIST) üzerindeki en somut yansıması, sert satış baskısı ve buna eşlik eden piyasa değeri erimesi oldu.
Ağustos ve eylül başlarında 15.000 puan sınırında seyreden BIST 100 endeksi, fonların nakit yaratmak amacıyla hisse satmak zorunda kalacağı endişesi ve yayılan panik havasıyla 2 Kasım’da 10.600 puan seviyelerine kadar çekilerek yüzde 25’i aşan bir değer kaybı yaşadı.
Kasım ayının ikinci haftasında gelen tepki alımlarıyla endeks 11.660 puan civarına toparlansa da zirve seviyelerinin belirgin biçimde altında bulunuyor.
Bu derin değer kaybının arkasında sadece panik satışları değil, uluslararası piyasalardaki güven zedelenmesi de yatıyor. Krize konu olan bazı fonların, sığ tahtalarda ve ilişkili şirket hisselerinde yoğunlaşarak yapay fiyatlamalar oluşturduğu iddiaları, uluslararası endeks sağlayıcılarının da radarına girdi.
MSCI gibi küresel endeks kuruluşlarının halka açıklık oranlarının güvenilirliği ve piyasa bütünlüğü konusundaki değerlendirmeleri, yabancı kurumsal yatırımcıların Türkiye masasına bakışını doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor.
Bununla birlikte, kâğıt üzerinde yüksek değerlemelere sahip görünen ancak ikincil piyasada derinliği bulunmayan varlıkların gerçek piyasa koşullarında nakde çevrilmesi ihtimali, ilgili sektör hisseleri üzerinde uzun süreli bir arz baskısı yaratıyor.
Nitekim uluslararası finans kuruluşlarının analizlerinde vurguladığı üzere, çözüm ve geri kazanım süreçlerindeki bu belirsizlikler genel piyasa duyarlılığını zayıflatmaktadır.
Yabancı yatırımcıların kalıcı girişi için yalnızca makroekonomik istikrar değil, sermaye piyasası denetimlerinin şeffaflığı ve öngörülebilirliği de artık çok daha belirleyici bir konumda.
Sorunlu fonların toplam yatırım fonu portföy değeri içindeki payı yaklaşık yüzde 7,7 seviyesinde kalsa da krizin yarattığı sistemik bulaşıcılık etkisi sağlıklı yönetilen fonlarda dahi nakit çıkışlarını tetikledi.
Yatırımcıların, likidite ile piyasa değerinin birbirine karıştırıldığı karmaşık yapılardan uzaklaşması, önümüzdeki dönemde fon ekosisteminde köklü bir davranışsal değişimin yaşanacağını gösteriyor.
Yüksek getiri vadeden ancak şeffaflığı düşük serbest fonlara yönelik şüphe, yatırımcıları portföy içeriği net, günlük likiditesi yüksek para piyasası fonlarına ve devlet iç borçlanma senetlerine yöneltmeye başladı bile.
Bu davranışsal değişimin en somut kanıtı borsadaki yatırımcı sayısındaki erimedir. Son yıllarda hızla artarak 2023’te 7,6 milyonu aşan Borsa'daki yatırımcı sayısı, krizin patlak verdiği eylül döneminde tek bir ayda yüz binin üzerinde azalarak 6,7 milyon seviyesine geriledi.
Merkez Bankası verileri de fon piyasasındaki bu çalkantı sırasında banka mevduatlarının yaklaşık 800 milyar TL arttığını teyit ediyor. Tüm bu veriler, enflasyon karşısında sermayesini koruma güdüsüyle yüksek riskli enstrümanlara yönelen bireysel yatırımcının, yaşanan kayıpların ardından yeniden anapara garantili ve öngörülebilir getirili vadeli TL mevduata döndüğünü kanıtlıyor.
Sosyal medya ve kulis bilgileriyle hareket eden, yüksek kaldıraçlı veya sığ hisselere odaklanan spekülatif yatırımcı kitlesinin önemli bir bölümü piyasadan çekilirken; geride kalanlar daha seçici ve bilanço odaklı bir stratejiye sarılıyor.
Üstelik TL cinsi sermaye piyasası araçlarına duyulan bu güven kaybı, faiz indirim döngüsünün tartışıldığı bir dönemde döviz ve altın gibi geleneksel koruma araçlarına yönelme eğilimini de her an tetikte bekletiyor.
Ekonomi çevrelerinde krizin bundan sonraki seyrine ilişkin iki farklı okuma dikkat çekiyor. Bir kesim, tasfiye ödemelerinin hızla ilerlemesi ve banka bilançolarının doğrudan zarar görmemesi nedeniyle borsada en kötünün geride kaldığını, şirket değerlemelerinin tarihsel iskontolara ulaştığını savunuyor.
Diğer bir kesim ise adli ve idari soruşturmaların derinleşmesiyle birlikte buz dağının altındaki yeni bilanço ve likidite sorunlarının su yüzüne çıkabileceği uyarısında bulunuyor.
Sonuç olarak Türkiye’deki fon krizi, geleneksel bankacılık sistemini tehdit eden bir çöküşten ziyade, sermaye piyasalarının büyüme sancılarını ve denetim boşluklarını ortaya koyan sert bir kırılma noktasıdır.
Önümüzdeki dönemde Borsa İstanbul’un ve yatırım fonları piyasasının yeniden sağlıklı bir büyüme patikasına girmesi; ancak tasfiye süreçlerinin adil biçimde tamamlanmasına, piyasa bozucu işlemlere karşı tavizsiz bir denetim ağının kurulmasına ve bireysel yatırımcının zedelenen kurumsal güveninin yeniden inşa edilmesine bağlı olacaktır.
Yıldırım AKTUĞAN