Prof. Dr. Yiğit UYANIKGİL, "Teknoloji çağında bireyin kendini inşa sürecinde yaşadığı paradoksu Halil Cibran ve yaşam felsefesi üzerinden ontolojik bir perspektifle", TGM için kaleme aldı… Keyifli okumalar…
Bazı yazarlar yaşadıkları zamanı anlatır; bazıları ise zamanın içinden geçerek insana ulaşır.
İnsan değişmedikçe onların sözleri de yaşlanmaz. Lübnan'ın dağlarından yükselen bir ses olan Halil Cibran, işte bu nadir isimlerdendir.
Aradan bir asırdan fazla zaman geçmiş olmasına rağmen satırlarının hâlâ kalbimize dokunabilmesi, geleceği görmüş olmasından değil, insan ruhunun değişmeyen yalnızlığını, özlemini ve arayışını görebilmiş olmasındandır.
İnsanlık bugün tarihin belki de en büyük dönüşümlerinden birinin içinden geçiyor. Parmaklarımızın ucunda sonsuz bilgi, gözlerimizin önünde sayısız görüntü, cebimizde dünyaya açılan ekranlar var. Fakat bütün bu gürültünün ortasında kadim sorular hâlâ sessizce bekliyor: Ben kimim? Neden buradayım? Nasıl yaşamalıyım? Ve neden bunca şeyin arasında kendimi eksik hissediyorum?
Çağımızın büyük ironisi belki de burada saklıdır. Bilgi çoğalırken bilgelik seyrekleşiyor; iletişim hızlanırken insan ruhları birbirinden uzaklaşıyor. Dünyayı avuçlarımızın içine sığdırıyoruz ama kendi iç dünyamızın kapısını aralamakta zorlanıyoruz. Her gün daha çok konuşuyor, daha az dinliyoruz. Daha çok görüyor, daha az fark ediyoruz.
Halil Cibran'ın Ermiş adlı eseri bugün hâlâ okunuyorsa bunun nedeni, teknolojiye dair bir şey söylemesi değil; insanın kendisine dair hakikatleri fısıldamasıdır. Çünkü insanın en büyük kaybı bilgisizlik değildir. Asıl kayıp, insanın kendi ruhundan uzak düşmesidir.
Modern çağın insana sunduğu en cazip vaatlerden biri kontrol duygusudur. Hayatı planlayabileceğimize, zamanı yönetebileceğimize, geleceği güvence altına alabileceğimize inanıyoruz. İlişkilerimizi, kariyerimizi, hatta duygularımızı bile bir düzen içinde tutmaya çalışıyoruz.
Oysa Cibran sevgi üzerine konuşurken çok daha eski ve derin bir hakikati hatırlatır:
"Birbirinizi sevin; fakat sevgiyi bir zincir hâline getirmeyin."
Belki de bugün en çok zincir üreten çağda yaşıyoruz. Sevdiklerimizi korumak isterken onları sahipleniyor, güven ararken özgürlüğü kaybediyoruz. Başkalarını kontrol etmeye çalışırken fark etmeden kendi korkularımızın mahkûmu oluyoruz.
Cibran'ın özgürlük anlayışı tam da bu noktada modern insanın karşısına bir boy aynası gibi dikilir. Çünkü gerçek sevgi tutmak değil, gerektiğinde bırakabilmektir. Gerçek yakınlık ise iki ruhun birbirinde kaybolması değil, birbirine alan açabilmesidir.
Bu yüzden onun şu sözü yalnızca ilişkilere değil, insan olmanın kendisine dair bir öğüttür:
"Birlikteliğinizde boşluklar bırakın."
Ne var ki modern insan boşluktan korkuyor. Sessizlikten, yalnızlıktan ve kendi içine dönmekten kaçıyor. Bildirimlerin, ekranların ve kesintisiz akan görüntülerin arasında yaşarken kendi iç sesini işitemez hâle geliyor. Oysa insan kendisini ancak sessizlikte duyar. Gürültü bize dünyayı anlatır; sessizlik ise ruhumuzu.
Cibran'a göre insan tamamlanmış bir varlık değildir; sürekli oluş hâlindedir. Bu nedenle acı, kayıp ve kırılmalar yalnızca talihsiz olaylar değil, ruhun olgunlaşma yollarıdır. Günümüz dünyası acıyı ortadan kaldırmaya çalışırken Cibran onu anlayışın kapısı olarak görür:
"Acınız, anlayışınızı kuşatan kabuğun kırılmasıdır."
Belki de bu yüzden insan en çok yaralarından öğrenir. Kırıldıkça derinleşir, kaybettikçe değer vermeyi öğrenir, düştükçe yürümeyi. Hayatın bize açtığı bazı kapılar ancak acının anahtarıyla açılır. Olgunluk çoğu zaman başarıların değil, sessizce taşınan yaraların eseridir.
Bugün yapay zekâ çağında sıkça sorulan bir soru var: Makineler insanın yerini alabilir mi?
Belki daha hızlı hesaplayabilirler. Belki daha kusursuz analizler yapabilirler. Belki kelimeleri bizden daha düzenli sıralayabilirler. Fakat insanı insan yapan şey yalnızca düşünmek değildir. İnsan aynı zamanda özleyen, merhamet eden, yas tutan, umut eden ve anlam arayan bir varlıktır.
Ölümün farkında olmak, sonsuzluğu düşlemek ve bir anlam peşinde yürümek hâlâ insan ruhuna ait ayrıcalıklardır.
Cibran'ın eserleri bize insan olmanın bir yarış değil, bir yolculuk olduğunu hatırlatır. Bu yolculukta amaç kusursuzluğa ulaşmak değil; kendimize biraz daha yaklaşabilmektir. Daha bilinçli, daha derin ve daha sahici bir insan olabilmek...
Bugünün dünyası bize hız vaat ediyor; Cibran ise derinliği. Dünya daha fazla veri üretiyor; o ise bilgeliğin izini sürüyor. Sosyal ağlar daha fazla bağlantı kuruyor; o, daha anlamlı bağların peşine düşüyor.
Belki de çağımızın en büyük yoksulluğu bilgi eksikliği değil, anlam eksikliğidir. Cibran'ın bir asır önce sorduğu sorular bugün hâlâ önümüzde duruyorsa, bunun nedeni dünyanın değişmemesi değil, insanın içindeki o kadim arayışın hiç dinmemiş olmasıdır.
Teknoloji bize daha hızlı yaşamayı öğretebilir. Fakat neden yaşadığımızı, hangi özlemin peşinden yürüdüğümüzü ve ruhumuzun hangi sessizlikte kendini bulacağını hâlâ yalnızca insan kalbi cevaplayabilir.
Prof. Dr. Yiğit UYANIKGİL