Küresel ısınma ve iklim krizinin odağında SU konusu giderek önemli hale gelirken, İzmir ve Dünya perspektifinde neler olabilir? Ege Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yiğit UYANIKGİL, TGM için kaleme aldı.
Her yıl 22 Mart’ta kutlanan Dünya Su Günü, modern insanın vicdanını rahatlattığı bir çevre duyarlılığı gösterisinden öteye geçememektedir. Oysa bu tarih; su döngüsünün teknik bir dökümü değil, insanlığın doğa ile kurduğu o kadim ve kopuşa uğramış bağın varoluşsal bir muhasebesidir.
Su krizi; sadece bir kaynak yönetimi hatası değil; dünyayı yanlış anlamamızın, ahlaki bir savrulmanın ve doğayı sadece bize hizmet eden bir "dekor" sanan kibrin acı bir sonucudur.
Metalaşan Su
Modern bilim dünyayı parçalara ayırıp ölçerken; suyu da hayatın akışından koparıp, ekonomik denklemlere hapsedilen soğuk bir hammadde haline getirmiştir. Su, artık bir yaşam kaynağı değil; piyasa oyunlarının, devletlerarası siyasetin ve endüstriyel iştahın alınıp satılan bir nesnesidir.
Gerçekte ise su, tek yönlü bir tüketim malzemesi değildir. O, kendi içinde sonsuz bir döngüye sahip, birbirini besleyen ve hassas dengeler üzerine kurulu devasa bir sistemin kalbidir. Biz suyu tükettiğimizi sanırken, aslında o döngünün bütünlüğünü, yani kendi yaşam zeminimizi parçalıyoruz.
Coğrafyanın Hafızası ve İhanet: Aral'dan Konya'ya
İnsanın doğaya müdahalesi, çoğu zaman bir iyileştirme maskesi altında yıkım getirmiştir.
Bir zamanlar dünyanın en büyük dördüncü gölü olan Aral Gölü, bugün paslı gemi enkazlarının kumlar üzerinde yüzdüğü bir toz çölüdür. Bu sadece fiziksel bir çöküş değil; insan aklının, doğanın dilini anlamadaki mutlak başarısızlığının anıtıdır.
Konya Ovası’nda yeraltı sularının hoyratça çekilmesiyle açılan devasa obruklar, toprağın susuzluktan attığı sessiz çığlıklardır. Tuz Gölü’nün çekilen suları, yerel bir sorun değil, küresel krizin Anadolu’daki yansımasıdır.
Sosyo-politik Yarılma ve Vicdani Eşik
Su krizi, yapısı gereği adaletsizdir. Birleşmiş Milletler’in temiz su hedefi, sadece teknik bir rakam değil, insani bir zorunluluktur. Günümüzde suya erişim; paraya, yaşanılan yere ve siyasi güce bağlı hale gelmiştir.
Zengin sofralarındaki cam şişeler ile kurumuş kuyuların başında bekleyen kitleler arasındaki uçurum, insanlığın vicdani iflasının en somut kanıtlarından birisidir.
Beklenmedik Kırılma: İklim ve Kaos
İklim değişikliği ile su arasındaki ilişki, uysal ve tahmin edilebilir bir çizgide ilerlememektedir. Aksine; hesaplanamaz ve ani sıçramalarla tüm dengeleri zorlamaktadır.
Artan sıcaklıklar sadece buharlaşmayı artırmaz; yağış düzenini altüst ederek su döngüsünübozar. Bu durum; tarımdan enerjiye, şehir hayatından yaban hayatına kadar her alanda bir "yıkım etkisi" yaratabilir.
İzmir ve Rehavet İhtimali
İzmir’in su karnesi, son yıllarda oldukça ilginç seyrediyor. Geçtiğimiz yıl, barajların dip seviyeleri gördüğü, toprakta derin çatlakların oluştuğu ve kentin susuzluk hayaletiyle burun buruna geldiği o kurak tablo henüz hafızalarda tazeliğini koruyor.
Bu sene yağan bereketli yağmurlarla barajların yeniden dolması, doluluk oranlarının sevindirici seviyelere ulaşması kuşkusuz derin bir nefes aldırdı. Ancak bu tablo, beraberinde sinsi bir yanılsamayı da getiriyor: Günü kurtarmış olmanın verdiği rehavet.
Önümüzdeki yıl için zihinlerdeki kuşku ise tam olarak bu noktada düğümleniyor. İklim krizinin artık tahmin edilebilir döngüleri yıktığı bir çağda, bu seneki bolluk bir kural mı yoksa sadece geçici bir istisna mıydı?
Gelecek yıl, o eski kurak günlerin daha şiddetli bir şekilde geri dönmeyeceğinin, gökyüzünün kapılarını yeniden kapatmayacağının hiçbir garantisi yok. Barajların dolması, su krizinin bittiği anlamına gelmiyor; aksine, elimizdeki suyun ne kadar kırılgan bir mucizeye bağlı olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
Yarın ne olacağını bilmemenin verdiği o tedirgin edici boşluk, İzmir’in su yönetiminde artık tesadüflere değil, radikal ve kalıcı bir planlamaya muhtaç olduğumuzu fısıldıyor.
Sonuç: Uygarlıkların Akıbeti
Dünya Su Günü, romantik doğa güzellemeleriyle geçiştirilemeyecek kadar kritik bir köklü değişim çağrısıdır. Sorun suyun azalması değil; insanın kendini doğanın üzerinde, ondan üstün görme konusundaki inatçılığıdır. Bu durum sürdüğü sürece, en ileri teknolojik çözümler bile sadece belirtileri hafifletecek; ancak hastalığın kendisini iyileştiremeyecektir.
Unutulmamalıdır ki:
Doğa borçlanmaz, sadece tahsil eder.
Su asla tükenmez; o sadece form değiştirir, kirletilir veya bizden uzaklaşır.
Ancak onu bir yaşam kaynağı olarak görmeyi ve ona hürmet etmeyi unutan uygarlıklar, tarihin tozlu sayfalarında silinip gitmeye mahkûmdur.
Prof.Dr. Yiğit UYANIKGİL