Hakan Karatepe bu yazısında Türk futbolunun veri analitiği, bilimsel performans ölçümü ve modern futbol aklına adapte olmakta geç kaldığını vurguluyor. Avrupa'da kulüplerin kararlarını büyük ölçüde bilimsel verilere dayandırdığını, Türkiye’de ise hâlâ sezgiye, “göz”e ve alışkanlıklara güvenildiğini belirtiyor.
Dünya Futbolunda Yeni Bir gerçek var: Futbol artık sadece sahada değil; bilgisayar ekranlarında da kazanılıyor.
Veri analitiği, GPS sensörleri, xG/xA modelleri, yapay zeka destekli oyuncu izleme sistemleri Bunlar dünyada oyunun yeni komutanları olarak kabul edilmektedir. Ancak Türkiye hâlâ şu soruyu tartışıyor: “Veri mi önemli, yoksa hocanın sezgisi mi?”
Sorunun kendisi bile geride kalmışlığın bir göstergesi. Modern Futbolun Yeni Para Birimi: "Veri" yönetimi olarak kabul edildiğinden stratejik planlama konusunda da büyük değişiklikler de bulunmaktadır.
Bugün Avrupa’da bir kulübün en stratejik departmanı: "Performance & Data Science Department" olarak kabul edilmektedir.
Bu departman neler yapar?
• Atletik performansı ölçer,
• Oyun dinamiklerini analiz eder,
• Sakatlık riskini öngörür,
• Transfer ve scouting’i yönlendirir,
• Maç içi kararları destekler.
Bilgi → Doğru karar → Yüksek performans
Bağlantısı kurulur ve sürdürülebilir hale getirilir.
Türkiye’de Durum
Çoğu kulüpte veri kullanılacaksa, maçı kaybettikten sonra bahane üretmek için kullanılır.
- Raporlar hazırlanmaz.
- Hazırlansa okunmaz.
- Okunsa uygulanmaz.
“Benim gözüm her şeyi görür” anlayışı hâkimdir.
Teknoloji maliyet olarak görülür; yatırım olarak değil.
Bu yaklaşımın sonucu: İstikrarsızlık, plansız kadro, yüksek maliyet – düşük performans olarak karşımıza çıkmaktadır.
xG ve xA Neyi Gösterir?
Bilimsel gerçek…
• xG (Expected Goals): Pozisyon kalitesini ölçer
• xA (Expected Assists): Pasın gol değerini analiz eder
Gol atmak; yetenek kadar doğru pozisyona girmekle ilgilidir.
Veri bunu görünür kılar.
Örnek:
Bir forvet 15 gol atmış olabilir,
ama xG’si 20 ise performans düşüktür, sorun tespit edilmelidir.
Veri, Teknik Direktör İçin Güç Çarpanıdır
Veri teknik adamın yerini almaz, doğru kararları güçlendirir.
Premier League kulüplerinde kullanılan analitik araçlar:
- Araç
- Kazanım
- GPS & Sensörler
- Yük dağılımı, ivme ve sürat takibi
- Yapay Zeka Analizi
- Rakip zaaflarının erken tespiti
- Video Analiz
- Milisaniyelik karar tekrarları
- Sağlık & Yük Yönetimi
- Sakatlık riskinin düşürülmesi
Türkiye’de ise hâlâ şu anlayış yaygındır:
“Çok koş, sert pres yap.”
Ancak “Ne kadar? Nasıl? Kime göre?” sorularının cevabı yoktur.
Bilime Direnen Bir Lig Ne Kaybeder?
• Uluslararası rekabet gücünü
• Genç oyuncuların gelişim fırsatlarını
• Bütçe verimliliğini
• Oyunun geleceğini
Sonuç değişmez:
Dünya ileri giderken biz yerimizde sayarız.
Çözüm: Bilimsel Futbol Modeli
Türkiye için ihtiyaç duyulan dönüşüm: Türkiye'de yeni nesil futbol anlayışında bilimsellik ve veri yönetimi üzerinden bir anlayış inşa edilecekse bunu 5 farklı alanda maddeleştirmek mümkündür. Bunlar;
1. Veri temelli yönetim anlayışı
2. Analitik departman zorunluluğu
3. Akademilerde performans bilimi entegrasyonu
4. Teknik ekip + kondisyon ekibi + analist uyumu
5. Oyun modelinin kulüp kimliği haline gelmesi
Gelecek, sezgilere değil; veriye dayalı kararlara aittir.
Sonuç
Futbol, teknolojiyi beklemeyecek. Ya bu dönüşümün bir parçası oluruz ya da kenardan izleriz.
Türk futbolu tercih yapmak zorunda: Bilime direnmek mi, yoksa bilimi oyunun merkezine almak mı?
Yazar Hakkında
Hakan Karatepe / Teknik Direktör – Antrenman Bilimci
Türkiye profesyonel liglerinde teknik direktörlük yapmıştır.