Avrupa Komisyonu, yapay zekâ pazarında rekabeti artırmak istiyor
Komisyon, teknoloji devlerinin yeni nesil yapay zekâ asistanları üzerindeki hâkimiyetini sınırlamak amacıyla düzenleyici araçlarını devreye sokuyor.
Google'a yönelik son karar, Avrupa'da yapay zekâ rekabetinin geleceğini belirleyebilecek en kritik adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.
Avrupa Komisyonu'nun geçen hafta Google'a, Android cihazlarda rakip yapay zekâ sistemlerinin çalışmasına izin vermesini zorunlu kılan kararı, Avrupa'da Büyük Teknoloji şirketlerinin yapay zekâ alanındaki hedefleri açısından dönüm noktası olabilir.
Komisyon, 2024 yılından bu yana Google, Apple ve Meta gibi dijital platformların piyasa gücünü sınırlandırmayı amaçlayan Dijital Piyasalar Yasası (Digital Markets Act - DMA) kapsamında Google hakkında bağlayıcı bir karar yayımladı.
Google'ın Yapay Zekâ Avantajı Sona Eriyor
Bugün Google sertifikalı Android telefonlarda Gemini ön yüklü olarak geliyor ve bu durum Google'ın kendi yapay zekâ asistanına önemli bir rekabet avantajı sağlıyor.
Komisyonun aldığı "birlikte çalışabilirlik (interoperability)" kararıyla Google artık rakip yapay zekâ sistemlerinin Android'in kritik özelliklerine erişmesine izin vermek zorunda kalacak.
Bu sayede;
- OpenAI'nin ChatGPT'si,
- Anthropic'in Claude'u,
- Fransız girişimi Mistral'ın Vibe modeli
önümüzdeki yıl temmuz ayından itibaren Android ekosisteminde Google'ın Gemini modeliyle eşit şartlarda kullanıcıya ulaşabilecek.
Amaç Yapay Zekâ Tekelini Daha Başlamadan Önlemek
Karar, Avrupa Birliği'nin hızla büyüyen yapay zekâ pazarına erken aşamada müdahale ederek teknoloji devlerinin yeni bir alanda daha tekel oluşturmasını engelleme stratejisinin parçası olarak görülüyor.
Yale School of Management öğretim üyesi Fiona Scott Morton, yapay zekâ asistanları konusunun Avrupa açısından kritik önem taşıdığını belirtiyor.
Morton'a göre Komisyon'un doğru adımı atması ve aldığı kararların uygulanmasını sağlaması büyük önem taşıyor.
"Tekel Yerleştikten Sonra Kırmak Çok Zor"
Scott Morton, yapay zekâ piyasalarında ağ etkisi ve veri avantajının çok güçlü olduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
"Tekel oluştuktan sonra güçlü ağ etkileri ve veri avantajları ortaya çıkar. Bu aşamadan sonra o şirketi piyasadan çıkarmak son derece zorlaşır. Bu nedenle en doğru yaklaşım, tekelin oluşmasını en baştan engellemektir."
Morton'a göre bugün yapılacak müdahaleler, Avrupa Komisyonu'nun ileride çok daha ağır rekabet soruşturmaları yürütmesini de önleyebilir.
Meta da Yakın Takipte
Avrupa Komisyonu yalnızca Google'ı değil, Meta'yı da benzer gerekçelerle yakından izliyor.
Geçen ay Meta hakkında yürütülen rekabet soruşturması kapsamında Komisyon, nadiren kullanılan düzenleyici yetkilerinden birini devreye sokarak WhatsApp platformunun rakip yapay zekâ sistemlerine açılması yönünde adım attı.
Böylece DMA'nın getirdiği önleyici yaklaşım, klasik rekabet hukuku araçlarıyla da desteklenmeye başlandı.
WhatsApp ve Android Kritik Öneme Sahip
AB açısından iki platform özellikle stratejik görülüyor.
- WhatsApp'ın Avrupa'da yaklaşık 50 milyon aylık aktif kullanıcısı bulunuyor.
- Android ise Avrupa mobil işletim sistemi pazarının yaklaşık yüzde 60'ını oluşturuyor.
Bu nedenle Komisyon, mevcut dijital ekosistemlerin yapay zekâ pazarını da tamamen kontrol etmesini istemiyor.
Avrupa düşünce kuruluşu CERRE'den Zach Meyers, Komisyonun temel hedefini şu sözlerle özetliyor:
"Avrupa, yapay zekânın yalnızca mevcut teknoloji ekosistemlerinin doğal uzantısı haline gelmesini istemiyor."
Erken Müdahale Rekabeti Artırabilir
Piyasa uzmanlarına göre DMA'nın erken uygulanması;
- tüketicilere daha fazla seçenek sunabilir,
- yenilikçi yapay zekâ girişimlerinin büyümesini kolaylaştırabilir,
- pazardaki rekabeti güçlendirebilir.
Open Markets Institute Europe Direktörü Max von Thun, yeni düzenlemelerin özellikle yapay zekâ tabanlı arama motorları gibi yeni oyuncuların ortaya çıkmasını destekleyebileceğini düşünüyor.
Ancak von Thun'a göre başarı garanti değil.
Düzenleyici süreçlerin yavaş ilerlemesi nedeniyle bunun "zamana karşı yarış" olduğunu ifade ediyor.
Teknoloji Devlerinden Güçlü Direnç Bekleniyor
Komisyonun önündeki en büyük engellerden biri ise teknoloji şirketlerinin göstereceği direnç.
Büyük teknoloji şirketleri, birlikte çalışabilirlik kurallarının kullanıcı gizliliği ve güvenliği açısından risk oluşturduğunu savunuyor.
Apple, haziran ayında yapay zekâ destekli yeni Siri özelliklerini Avrupa Birliği'nde sunmayacağını açıklamış ve bunun sorumlusu olarak DMA düzenlemelerini göstermişti.
Gizlilik Gerekçesi Tekel İçin Kullanılmamalı
CERRE'den Zach Meyers, gizlilik ve güvenlik kaygılarının gerçek olduğunu ancak bunların rekabeti engellemek için gerekçe haline getirilmemesi gerektiğini söylüyor.
Meyers'e göre şirketler bu argümanları kullanarak sistemlerini gereğinden fazla kapalı tutmamalı.
Başarı, Uygulamanın Gücüne Bağlı
Uzmanlara göre Avrupa'nın yapay zekâ rekabetinde başarılı olup olmayacağını belirleyecek temel unsur, Komisyonun aldığı kararları ne kadar kararlı şekilde uygulayacağı olacak.
Fiona Scott Morton, DMA'nın gerçek anlamda uygulanmasının kritik önem taşıdığını belirtiyor.
Morton'a göre gelecekte Avrupa yapay zekâ pazarında çok sayıda güçlü rakibin faaliyet göstermesi, düzenlemenin başarısının en önemli göstergesi olacak.
Bu durumun aynı zamanda Avrupa'da yenilikçiliğin öldüğü veya yapay zekânın aşırı düzenlemeler nedeniyle gelişemediği yönündeki eleştirilere de güçlü bir yanıt oluşturacağını ifade ediyor.
Euractiv
