AB'nin uydu egemenliği hedefi uzay bütçesiyle sınavda

Düzenleyiciler, spektrum ve yatırımların yörüngedeki Avrupa ağlarını AB’nin 2021-2027 uzay finansman döngüsünün gelecek yıl bitişiyle nasıl şekillendireceğini tartıştı.

Ulusal telekom düzenleyicileri, AB politika yapıcıları ve Barselona merkezli uydu şirketi Sateliot, Avrupa Parlamentosu’nda salı günü Brüksel’de bir araya gelerek, radyo frekansları ve bulunacak yeni finansmanın, Avrupa’nın yörüngeden yürütülen ve güvenilen iletişimlerini kimin kontrol edeceğini nasıl belirleyeceğini tartıştı.

Birliğin mevcut yedi yıllık uzay bütçesi 2027’de sona eriyor.

Uzayda cep telefonu baz istasyonu gibi çalışan uyduları sayesinde kara ağlarının ulaşamadığı yerlerde sensör ve takip cihazları gibi Nesnelerin İnterneti (IoT) cihazlarını bağlayan Sateliot’un düzenlediği etkinlik ilgiyle  izlendi.

Galileo uydu navigasyon sistemi ile Copernicus Dünya gözlem hizmetini finanse eden AB’nin 2021-2027 dönemi için 14,8 milyar avroluk uzay programı, yedi yıllık AB bütçesi olan Çok Yıllı Mali Çerçeve (ÇYMÇ) ile birlikte gelecek yıl sona eriyor.

Komisyon, 2028-2034 dönemi için uzay faaliyetlerinin, stratejik sektörler için tek bir havuz olarak öngörülen yeni Avrupa Rekabetçilik Fonu’ndan finanse edilmesini istiyor. Bu fon, savunma ve uzay için 131 milyar avro ayıracak.

AB liderleri, perşembe ve cuma günleri yapılacak Avrupa Konseyi toplantısında bir sonraki bütçeyi ele alacak.

Komisyon’un savunma sanayii ve uzaydan sorumlu birimi DG DEFIS, 29 Eylül’de, dört yıllık ve 55 milyon avro tutarında bir çerçeve sözleşmesi için teklif sürecini kapattı. 

Sözleşme, üç alanda idari ve hukuki destek sağlanmasını öngörüyor: AB’nin planlanan güvenli uydu takımyıldızı IRIS², yörüngedeki cisimleri izleyen uzay gözetimi ve takip sistemi ile uzay ekonomisinin analizini kapsıyor.

AB’nin araştırma ve yenilik programı Ufuk Avrupa kapsamındaki yeni çağrılar 2027’de devam edecek. Bu arada, AB Uzay Programı Ajansı (EUSPA) ile AB’den ayrı hükümetler arası bir kuruluş olan Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ihale süreçlerini sürdürmeye devam ediyor.

Frekanslar ve egemenlik

Tartışmanın önemli bir bölümü, uydu ve mobil ağların veri iletmek için ihtiyaç duyduğu radyo frekansları anlamına gelen spektrum üzerinde yoğunlaştı.

Komisyon, mayıs ayında, uyduların telefonlar ve diğer cihazlara doğrudan bağlandığı mobil uydu hizmetleri için, mevcut kullanım hakları Mayıs 2027’de sona erecek 2 GHz bandında, AB genelinde geçerli tek bir lisans önerdi. Öneri, bandın bir bölümünün Avrupa operatörleri ile IRIS²’ye bağlı güvenli bir sistem için ayrılmasını öngörüyor.

Toplantıya Avrupa Parlamentosu Başkan Yardımcısı Javier López başkanlık ederken, Komisyon’un dijital politikadan sorumlu DG CONNECT birimi, radyo frekansı politikası birimi başkanı Gerasimos Sofianatos tarafından temsil edildi.

"Mevcut jeopolitik gerilimler ve teknolojik rekabet tartışmaları düşünüldüğünde, bu görüşmenin zamanlaması daha iyi olamazdı" diyen López, açılış konuşmasında konuştu.

López, "Kendi ağını ve verisini kontrol eden bir Avrupa, bağımsız hareket edebilen ve kendi kararlarını verebilen bir Avrupa’dır [...] uydu bağlantısı, stratejik kontrol sağlamamız gereken alanlara mükemmel bir örnek" diye ekledi.

Etkinlik sonrası konuşan Sateliot’un CEO’su ve kurucu ortağı Jaume Sanpera, "Uzay sektöründe küresel ölçekte rekabet edebilecek Avrupa şampiyonları inşa etmeli ve desteklemeliyiz" dedi ve şöyle devam etti: "Bugün dünyanın yarısı, öngörülebilir olduğumuz için savunma ve uzay alanında Avrupa şirketleriyle çalışmak istiyor."

Eylül ayında ESA, IRIS²’nin Alçak LEO katmanına katkıda bulunması için Sateliot’u seçti. Alçak yörüngede yer alan bu test katmanı, yeni kamu hizmetlerinin ana sisteme entegre edilmeden önce denendiği bir deneme ortamı işlevi görüyor. ESA, yörünge test görevlerini 2027-2029 döneminde başlatmayı planlıyor.

Sateliot, RESCUE-NET projesi kapsamında, uzaydan sağlanacak 5G bağlantısının, kara ağları çöktüğünde kamu kurumları arasındaki iletişimi nasıl ayakta tutabileceğini de araştıracak. ESA, bu aşama için toplam 20 milyon avro tutarında 18 sözleşme imzaladı ve yaklaşık 80 şirketi sürece dahil etti.

SpaceX’ten PLD Space’e

Küçük uydular için yörüngeye ulaşmak, şimdilik hâlâ büyük ölçüde ABD merkezli fırlatmalara dayanıyor.

1 Ekim’de Sateliot, İspanyol küçük uydu üreticisi Alén Space tarafından geliştirilen beş uyduyu, Elon Musk’ın roket şirketi SpaceX’in birçok müşteri için uydu taşıyan Transporter-18 ortak fırlatma göreviyle yörüngeye gönderdi. Böylece şirketin uzaya fırlattığı uydu sayısı 11’e yükseldi.

Şirket, yeni uydular sayesinde herhangi bir nokta üzerinden günde gerçekleşen geçiş sayısını ikiye katladığını belirtiyor.

Avrupa’nın filolarını Avrupa dışı fırlatma araçlarına bağımlı olmadan büyütüp büyütemeyeceği sorusunu yanıtlayan Sanpera, iyimser olduğunu söyleyerek, bu boşluğu doldurmak için yarışta şu anda dört ya da beş şirket bulunduğunu belirtti.

Sanpera, şirketin bir sonraki fırlatmasının yine SpaceX işbirliğiyle Temmuz 2027’de gerçekleştirileceğini, ancak ondan sonraki fırlatmanın Elche merkezli İspanyol fırlatma şirketi PLD Space ile yapılacağını da anlattı.

2027’nin sonlarında planlanan bu fırlatma, sadece tamamen Avrupa yapımı olmakla kalmayacak, aynı zamanda Sateliot’un daha büyük ve sıradan cep telefonlarına doğrudan 5G hizmeti sunmak üzere tasarlanan yeni nesil Tritó serisinin ilk iki uydusunu da taşıyacak.

Bu uydular, PLD Space’in henüz uçuş gerçekleştirmemiş küçük yörünge roketi Miura 5 ile uzaya gönderilecek.

Ağustos ayında PLD, yeni Avrupa roketlerini destekleyen ESA’nın Avrupa Fırlatma Yarışması kapsamında, toplam 158,9 milyon avro tutarında koşullu bir sözleşme kazandı ve yıl sonuna kadar Fransız Guyanası’ndaki Avrupa uzay üssünden ilk fırlatmasını gerçekleştirmeyi planlıyor.

Bu arada Sateliot, 100 milyon avrosu öz sermaye ve 50 milyon avroya kadar borç olmak üzere yatırımcılardan 150 milyon avro toplamaya çalışıyor ve takımyıldızını en geç 2028’e kadar 500’den fazla uyduya çıkarmayı hedefliyor.

Euro News