Denetçi, yenilenebilir enerji hedeflerini, AB’nin nadir toprak elementleri gibi metallerin madenciliği, rafinasyonu ve geri dönüşümünde “vites yükseltmemesi” halinde “gerçekçi olmayan” hedefler olarak niteliyor.
AB, akıllı telefonlardan rüzgâr türbinlerine ve askeri jetlere kadar her şey için gerekli olan kritik mineraller ve nadir toprak elementlerinde Çin’e ve küresel güneydeki ülkelere olan bağımlılığından kurtulmakta zorlanıyor.
Lüksemburg’daki Avrupa Sayıştayı’nın (ECA) yayımladığı sert bir rapor, yerli üretim, rafinasyon ve geri dönüşümdeki ilerleme eksikliği nedeniyle bloğun 2030 hedeflerinin “erişilemez” olduğunu ortaya koydu.
Denetimden sorumlu ECA üyesi Keit Pentus-Rosimannus, “Bu nedenle AB’nin bu alanda vites yükseltmesi ve kırılganlığını azaltması hayati önem taşıyor” dedi.
AB’nin 2030’da enerjisinin %42,5’ini yenilenebilir kaynaklardan karşılama hedefini inceleyen rapor, söylem ile gerçeklik arasındaki uçurumu gözler önüne seriyor.
En çarpıcı sonuçlardan birinde, AB’de madencilik ve arama faaliyetlerinin yalnızca “yetersiz gelişmiş” olmadığı, “yeni yataklar bulunsa bile bir AB madencilik projesinin faaliyete geçmesinin 20 yıl sürebildiği” belirtiliyor.
Raporda, “Bu da 2030 son tarihine somut bir katkıyı hayal etmeyi zorlaştırıyor” deniliyor.
Bu gelişme, Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer’ın cumartesi günü Tokyo’da mevkidaşı Sanae Takaichi ile yaptığı görüşmelerde kritik mineraller konusunda Japonya ile işbirliğini hızlandırma konusunda anlaşmaya varmasının ardından geldi.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, güneş panelleri, rüzgâr türbinleri ve otomobil bataryaları için gerekli olan lityum, nikel, kobalt, bakır ve nadir toprak elementleri dâhil mineral tedarikinin çeşitlendirilmesini koordine etmek üzere çarşamba günü Washington’da yaklaşık 20 ülkenin katılacağı bir zirve topladı.
Zirve, Donald Trump ile yaşanan bir yıllık gerilim nedeniyle zedelenen transatlantik bağları onarmaya yönelik bir adım ve ülkelerin Çin’e olan risklerini azaltmalarına yardımcı olacak diğer ittifakların önünü açma girişimi olarak görülüyor.
Tedarikçi haritası, özellikle Çin ve Rusya olmak üzere doğuya olan bağımlılığı gösteriyor. Rusya, otomotiv ve havacılık sektörlerinde kullanılan nikelin %29’unu sağlıyor.
AB, incelenen 26 mineralin yedisinde Çin’e büyük ölçüde bağımlı: hidrojen üretiminde kullanılan magnezyumun %97’sini; akıllı telefonlar ve uydu iletişiminde kullanılan galyumun %71’ini; sondaj ve madencilikte kullanılan tungstenin %31’ini ithal ediyor.
Nadir topraklarda Çin, otomobil kilit sistemlerinden buzdolabı kapaklarına ve rüzgâr türbinlerine kadar her şeyde kullanılan kalıcı mıknatısların üretimi için gerekli olan neodimyum ve praseodimyum dâhil altı önemli nadir toprak elementinin %69 ile %74’ünü kontrol ediyor.
Brüksel daha önce, 2024’te AB sanayisinin kullandığı 20 bin ton kalıcı mıknatısın 17 bin tonunun Çin’den geldiğini açıklamıştı. Otomobil bataryaları için gerekli olan lityumun büyük bölümü Şili’den gelirken, güneş panellerinde kullanılan borun %99’unu Türkiye tedarik ediyor.
ECA, “Birçok stratejik proje 2030’a kadar kritik hammaddelerin tedarikini güvence altına almakta zorlanacak” dedi ve “AB bir kısır döngüye hapsolabilir” uyarısında bulundu.
Pentus-Rosimannus, “Kritik hammaddeler olmadan enerji dönüşümü olmaz, rekabetçilik olmaz ve stratejik özerklik olmaz. Ne yazık ki şu anda bu malzemelerin tedariki konusunda AB dışındaki birkaç ülkeye tehlikeli biçimde bağımlıyız” dedi.
Rapor, AB Sanayi Komiseri Stéphane Séjourné’nin, Avrupa’nın “iddialı, etkili ve pragmatik bir sanayi politikası” geliştirmemesi hâlinde “rakipleri için yalnızca bir oyun alanı olmaya mahkûm” olacağını söylemesinin ardından yayımlandı.
ECA, “ithalatı çeşitlendirme çabalarının henüz somut sonuçlar üretmediği” sonucuna vardı ve zayıf yönetişime sahip yedi ülkeyle kurulan ortaklıkların 2020–2024 arasında tedariki artırmak yerine azalttığını kaydetti.
Başlıca 26 kritik mineralin 10’u tamamen ithal edilirken, 17 nadir toprak metalinin hiçbiri blok içinde çıkarılmıyor.
Geri dönüşüm de geride kalıyor: blokta yalnızca 16 kritik hammadde geri dönüştürülüyor.
The Guardian
