Avrupa Birliği, üye ülkelerinden birine saldırı olması halinde nasıl yanıt vereceğini simüle edecek.
Tatbikat, İran, İsrail ve ABD arasındaki savaş sırasında Güney Kıbrıs’ın insansız hava araçlarıyla hedef alınmasının ardından geliyor.
Üst düzey bir AB yetkilisinin verdiği bilgiye göre, türünün ilk örneği olacak bu çalışmada baş diplomat Kaja Kallas gelecek ay “masa başı tatbikatı” olarak adlandırılan bir sürece liderlik edecek.
Amaç, Birliğin karşılıklı yardım maddesi olan 42.7. maddenin pratikte nasıl işleyeceğini ortaya koymak. Plan, askeri değil siyasi tepkiyi test etmeyi öngörüyor.
Planlamanın gizli niteliği nedeniyle isminin açıklanmasını istemeyen yetkili, “Bunun pratikte nasıl işleyeceğini görmek için ardından [savunma] bakanlarıyla bir tatbikat daha yapacağız” dedi.
Söz konusu maddeye göre, bir AB üyesi “silahlı saldırıya” maruz kaldığında diğer üyeler “ellerindeki tüm imkânlarla yardım ve destek sağlamakla” yükümlü.
Ancak madde, bu yardımın askeri olup olmayacağını açıkça belirtmiyor ve Avusturya ile İrlanda gibi tarafsız ülkeleri ilgilendiren ifadeler içeriyor.
Bu senaryo çalışması, üst düzey AB diplomatlarından oluşan Siyasi ve Güvenlik Komitesi’nde (PSC) gerçekleştirilecek.
PSC’nin bu maddeyi nasıl işler hale getireceğini tartıştığı ilk sefer değil; ancak bu kez aynı anda iki ülkenin maddenin devreye sokulmasını talep etmesi gibi senaryolar test edilecek.
Diplomatik kaynaklara göre, bir Avrupa ülkesine Rus füzesi atılması gibi daha kritik senaryolar ise henüz ele alınmayacak; bu alan hâlâ NATO kapsamına giriyor.
AB ülkelerinin çoğu aynı zamanda NATO üyesi ve bu nedenle, müttefiklere askeri yardım sağlanmasını açıkça öngören NATO’nun 5. maddesi kapsamında korunuyor.
Ancak diplomatlara göre AB’nin 42.7. maddesi, NATO’nun 5. maddesinden farklı olarak yardımı yalnızca askeri değil; insani, mali veya enerji altyapısı desteği gibi çeşitli biçimlerde de kapsıyor.
Doğu Avrupa’daki bazı ülkelerde, 42.7 üzerine tartışmaların ABD’ye yanlış mesaj vererek NATO’ya ilgisini daha da azaltabileceği yönünde endişeler bulunuyor.
Bir yetkili, 42.7’nin “5. maddeyi tamamlayıcı nitelikte” olduğunu vurguladı.
Öte yandan, ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı ele geçirme tehditleri de dahil olmak üzere transatlantik gerilimler, NATO’nun 5. maddesine olan güveni sarsmış ve AB güvenlik düzenlemelerine ilgiyi artırmış durumda.
Birliğe katılmak isteyen ülkeler artık refah ve istikrarın yanı sıra güvenliği de önemli bir motivasyon olarak dile getiriyor.
42.7’ye yönelik ilginin artmasının bir diğer nedeni de AB ülkelerine yönelik saldırı riskinin yükselmesi.
Mart ayında Lübnan’dan gönderilen insansız hava araçlarının hedefi olan Güney Kıbrıs, özellikle bu maddenin pratikte nasıl işleyeceğinin incelenmesini talep ediyor.
Gelecek hafta Güney Kıbrıs’ta düzenlenecek AB liderler zirvesinde, Avrupa Konseyi Başkanı António Costa’nın davet mektubunda da belirtildiği üzere, liderlere bu çalışmalar hakkında bilgi verilmesi bekleniyor.
Diplomatik kaynaklara göre bu konunun gündeme alınmasında Kıbrıs’ın ısrarı etkili oldu.
Trump’ın Grönland iddiaları da 42.7 tartışmalarını alevlendirdi.
Avrupa Savunma Komiseri Andrius Kubilius, ocak ayında yaptığı açıklamada bu maddenin Grönland için de geçerli olacağını belirtmiş ve maddenin açık bir askeri komuta yapısıyla daha işlevsel hale getirilmesi gerektiğini savunmuştu.
Masa başı tatbikatına ek olarak, AB’nin dış ilişkiler ve güvenlik birimi olan Avrupa Dış Eylem Servisi, güvenlik garantilerinin pratikte nasıl işleyeceğini ortaya koyacak bir belge hazırlıyor.
42.7. madde bugüne kadar yalnızca bir kez devreye sokuldu.
Bu da Fransa’nın Kasım 2015’te Paris’te düzenlenen ölümcül IŞİD saldırılarının ardından yaptığı başvuruyla gerçekleşti.
Euractiv
