ABD, Dünya Sağlık Örgütü’nden Ayrılmaya Hazırlanıyor

Bu kararın hem ABD’nin kendi sağlık sistemi hem de küresel sağlık açısından ciddi sonuçlar doğuracağı uyarıları yapılırken, aynı zamanda Washington’un DSÖ’ye borçlu olduğu 260 milyon dolarlık aidatı ödemesini zorunlu kılan ABD yasalarının da ihlal edildiği belirtiliyor.

Başkan Donald Trump, 2025’te göreve başladığı ilk gün yayımladığı bir başkanlık kararnamesiyle ABD’nin örgütten çekileceğini duyurmuştu. 

ABD yasalarına göre, bu tür bir ayrılık için bir yıl önceden bildirim yapılması ve tüm ödenmemiş aidatların kapatılması gerekiyor. 

Perşembe günü ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan bir sözcü, DSÖ’nün salgınları önleme, yönetme ve bilgi paylaşma konusundaki başarısızlığının ABD’ye trilyonlarca dolara mal olduğunu savunarak, başkanın DSÖ’ye yapılacak her türlü ABD devlet fonu, desteği ve kaynak aktarımını durdurma yetkisini kullandığını açıkladı.

Sözcü, e-posta yoluyla yaptığı açıklamada, “Amerikan halkı bu kuruluşa fazlasıyla ödeme yaptı ve bu ekonomik yük, örgüte yönelik herhangi bir mali yükümlülük için yapılan bir avansın çok ötesindedir” dedi.

Hızlı Bir Geri Dönüş Beklenmiyor

Son bir yıl içinde, aralarında DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus’un da bulunduğu birçok küresel sağlık uzmanı, ABD’nin kararını yeniden gözden geçirmesi çağrısında bulundu. 

Ghebreyesus, bu ayın başlarında düzenlenen bir basın toplantısında, “Umarım ABD kararını yeniden değerlendirir ve DSÖ’ye geri döner. DSÖ’den çekilmek ABD için de dünya için de bir kayıptır” dedi.

DSÖ ayrıca, ABD’nin 2024 ve 2025 yıllarına ait aidatlarını henüz ödemediğini açıkladı. Bir DSÖ sözcüsü, üye ülkelerin ABD’nin ayrılışını ve bunun nasıl yönetileceğini Şubat ayında yapılacak DSÖ İcra Kurulu toplantısında ele alacağını Reuters’a bildirdi.

Georgetown Üniversitesi bünyesindeki O’Neill Küresel Sağlık Hukuku Enstitüsü’nün kurucu direktörü Lawrence Gostin, “Bu açıkça ABD yasalarının ihlalidir. Ancak Trump’ın bundan sıyrılması son derece muhtemel” dedi.

Davos’ta Reuters’a konuşan ve küresel sağlık girişimlerinin önemli finansörlerinden biri olan Gates Vakfı’nın Başkanı Bill Gates ise kısa vadede ABD’nin kararını değiştirmesini beklemediğini söyledi. 

“ABD’nin yakın zamanda DSÖ’ye geri döneceğini sanmıyorum,” diyen Gates, fırsat bulduğunda bu yönde savunuculuk yapacağını ekledi. “Dünyanın Dünya Sağlık Örgütü’ne ihtiyacı var.”

Ayrılığın Anlamı Ne?

ABD’nin ayrılığı, DSÖ açısından ciddi bir bütçe krizini tetikledi. Örgüt, üst yönetim kadrosunu yarı yarıya azaltmak ve genel bütçelerde kesintiye gitmek zorunda kaldı. 

Washington, uzun yıllar boyunca DSÖ’nün en büyük mali destekçisi olmuş ve örgütün toplam bütçesinin yaklaşık %18’ini karşılamıştı. DSÖ, bu yılın ortasına kadar personelinin yaklaşık dörtte birini işten çıkarmayı planlıyor.

Örgüt, son bir yıl içinde ABD ile işbirliği içinde çalıştığını ve bilgi paylaşımını sürdürdüğünü belirtti; ancak bundan sonra bu işbirliğinin nasıl devam edeceği belirsizliğini koruyor.

Küresel sağlık uzmanlarına göre bu durum, ABD, DSÖ ve dünya için ciddi riskler barındırıyor.

Bloomberg Philanthropies bünyesinde halk sağlığı programlarını yöneten Kelly Henning, “ABD’nin DSÖ’den çekilmesi, dünyanın sağlık tehditlerini tespit etme, önleme ve bunlara yanıt verme konusunda dayandığı sistemleri ve işbirliklerini zayıflatabilir” dedi.

Reuters