Avrupa, Rusya ile kimin görüşeceği konusunda tartışıyor
Ne söyleneceği üzerinde uzlaşmak ise çok daha zor
Bazı hükümetler, kademeli olarak bir anlaşmaya varmak adına kısmi ateşkeslerden yana bir tutum sergilerken, AB’den Kaja Kallas daha sert bir çizgi izlenmesi çağrısında bulunuyor.
AB ve müttefikleri, Ukrayna ile ilgili görüşmelerde kendilerini kimin temsil etmesi gerektiği konusundaki çekişmelerin ardından, şimdi çok daha zor bir kararla karşı karşıyalar: Rusya’ya karşı sert bir tutum mu takınmalılar, yoksa daha incelikli bir yaklaşım mı denemeliler?
Avrupa tarafının herhangi bir müzakerede izleyeceği kırmızı çizgiler ya da temel ilkeler üzerinde uzlaşmaya varmak şimdiden fikir ayrılıklarına yol açıyor.
AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Avrupalıların müzakerelere mümkün olan en yüksek taleplerle başlaması gerektiğini savunurken; Avusturya gibi bazı hükümetler, güven artırıcı önlemleri de içeren daha esnek bir yaklaşımı destekliyor.
Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, “Avrupa’nın, üzerinde konuşmaya dahi hazır olmadığını açıkça ortaya koyması gereken pek çok konu var” dedi.
Geçtiğimiz hafta Abu Dabi’de Rusya, Ukrayna ve ABD arasında gerçekleştirilen görüşmelerin dışında büyük ölçüde tutulan Avrupa, Kremlin ve Beyaz Saray’ın verdiği sinyallere göre gelecekteki toplantılarda bu durumun değişeceğini gösteriyor.
Günler süren anlaşmazlıkların ardından AB liderleri; Fransa, Almanya, İtalya ve Polonya gibi dört büyük ülkenin yetkililerinin yanı sıra Birleşik Krallık, NATO, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Konseyi’nden üst düzey temsilcilerin yer aldığı bir ekip üzerinde uzlaştı.
Avusturya Dışişleri Bakanı Beate Meinl-Reisinger, “Artık odak noktası ‘kimin’ katıldığından ‘ne’ konuşulduğuna kaymalı” dedi.
Pazartesi günü yapılacak dışişleri bakanları toplantısı öncesinde paylaşılan 15 maddelik bir belgede Avusturya, güven artırıcı önlemlerin neler olabileceğine dair öneriler sundu; örneğin, daha kapsamlı bir ateşkesin önünü açmak için sınırlı veya kısmi ateşkesler teklif etmek ya da barış anlaşmalarının izlenmesi amacıyla uluslararası bir forum oluşturulmasını önermek gibi.
Meinl-Reisinger, söz konusu önerinin “27 AB ülkesinin tamamına, ortak bir tutum geliştirme yönünde çalışma çağrısı” anlamına geldiğini belirtti.
Avrupa’nın müzakere ekibinde yer almayan ancak Rusya ile doğrudan temasları bulunan Norveç de gerilimi düşürmeye yönelik fikirler ortaya atıyor.
Dışişleri Bakanı Barth Eide, Ukrayna’yı destekleyen tarafların, Rusya ile Batı’nın geçmişte aşırı gerilimleri nasıl yönettiklerini anlamak için Soğuk Savaş dönemine —özellikle de devletler arası ilişkilere dair ilkeleri belirleyen 1975 tarihli “Helsinki Nihai Senedi”ne (Helsinki Anlaşmaları)— bakmaları gerektiğini ifade etti.
Eide, “Örneğin, NATO ülkelerindeki NATO konuşlandırmaları Rusya ile tartışılacak bir konu değildir; ancak Soğuk Savaş döneminde yapılan silah sınırlama anlaşmaları, savaş sonrası senaryoda yeniden önem kazanabilir” dedi.
Benzer şekilde, görüşmelere yakın yetkililer, katılımcıların elleri kolları bağlı kalmak yerine gerçekten müzakere edebilmelerine olanak tanıyacak "esnek" bir yetki çerçevesi talep ediyorlar. İki AB yetkilisi, bu yetki çerçevesini hazırlama görevinin dışişleri bakanlarına değil, AB büyükelçilerinin katıldığı Coreper toplantılarına bırakılması gerektiğini savunuyor.
Durumu daha da karmaşıklaştıran bir diğer husus ise, böyle bir yetki çerçevesinin masadaki Avrupalı temsilcileri —yani Avrupa Komisyonu’ndan Bjoern Seibert, Avrupa Konseyi’nden Anna-Maria Boura ve Fransa, Polonya, İtalya ile Almanya’dan gelen danışmanları— bağlayacak olması; ancak Birleşik Krallık veya NATO temsilcileri için bir bağlayıcılığının bulunmamasıdır.
Oyun teorisi
Kallas’a göre ise bu yetki çerçevesini hazırlaması gerekenler, her ay Brüksel’de bir araya getirdiği dışişleri bakanlarıdır. Kallas’ın yaklaşımına göre, bu çerçeve Rusya’dan —tam tersi bir durum yerine— en baştan tavizler verilmesini talep etmelidir.
Pazartesi günü gazetecilere verdiği demeçte, bir dizi talepten oluşan bir listeyi halihazırda sunduğuna dikkat çeken Kallas, dışişleri bakanlarının bu çalışmaları ileriye taşımaya hazır olduklarını belirtti.
“Eskiden avukattım,” diyen Kallas, sözlerini şöyle sürdürdü: “Müzakerelere nasıl başlarsınız? Öncelikle, elde etmek istediğiniz en üst düzey hedefleri ortaya koyar veya hazırlarsınız. Ardından —açık etmeden— geri adım atabileceğiniz noktaları ve asla taviz verilemeyecek kırmızı çizgilerinizi belirlersiniz.”
Baltık, İskandinav ve doğu kanadındaki çeşitli ülkelerden bakanlar da Kallas’ın bu yaklaşımını desteklediklerini ifade ettiler.
Litvanya Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Kęstutis Budrys, “Süreci doğru bir sırayla yürütmeliyiz; yani önce ateşkes üzerinde anlaşmaya varılmalı, silahlar sustuğunda ise Ukrayna’da kalıcı barış için müzakerelere başlanmalıdır” dedi.
Estonya Dışişleri Bakanı Margus Tsahkna da benzer bir görüşü dile getirerek şunları ekledi: “Öncelikle Putin ateşkesi başlatabilir. Ardından Rusya ile Ukrayna arasında barış görüşmeleri yapılır; barış sağlandığında ise Ukrayna’ya ne tür güvenlik garantileri verileceğini tartışmamız gerekir. Ayrıca, bölgemiz için de Ukrayna kaynaklı güvenlik garantilerine ihtiyacımız var.”
Sorun şu ki Avrupa, ateşkes olmasa dahi görüşmelerin devam edeceğini fiilen kabul etmiş durumda. İki AB yetkilisine göre, AB müzakerecileri önümüzdeki haftalarda Abu Dabi’de görüşmelerin yeniden başlayacağını öngörüyor ve Moskova’nın Ukrayna genelinde her gün saldırılar düzenlemesine rağmen, Rus temsilcilerle aynı masada oturmayı hedefliyorlar.
Üst düzey bir AB yetkilisi, “Mesele pragmatik olmaktan ibaret” dedi ve ekledi: “Masada oturan kişilerin karar alma yetkisine sahip olmaları gerekiyor.”
Politico