Azerbaycan, enerji, güvenlik ve diplomasi alanlarında Güney Kafkasya’da giderek daha belirleyici bir aktör haline geliyor.
Azerbaycan’ın son dönemde yürüttüğü çok yönlü dış politika sayesinde bölgesel ve küresel dengelerde önemli bir konum elde ediyor.
Enerji koridorları, Avrupa’nın enerji güvenliği açısından kritik rol oynarken, Bakü yönetimi diplomatik manevra alanını genişletiyor.
Enerji, transit ve sanayi, tesadüf eseri değil, tasarımla tek bir stratejik eksende birleşiyor. Amaç, enerji önceliğinden ödün vermeden hidrokarbonlardan kurtulmak, coğrafyayı pazarlık gücüne dönüştürmek ve Çin ile yeniden ayarlanmış bir ortaklık aracılığıyla yeşil elektriği endüstriyel güçle birleştirmektir. Yenilenebilir enerji, yerel üretim ve Orta Koridor artık birbirine bitişik politikalar değil; tek bir kalkınma modelinin karşılıklı olarak güçlendirici parçalarıdır.
Bu mantık, son yüksek düzeyli röportajın kendisini de şekillendirdi. Soruların çeşitliliği ve yoğunluğu, aynı ekonomik alana tekrar tekrar dönmeyi zorunlu kıldı. Ancak her geçiş, resmi daha da netleştirdi. Tanıdık temalar farklı açılardan yeniden ele alındı ve ardışık cevaplar tekrar yerine derinlik kattı.
Bir bütün olarak okunduğunda, yanıtlar bağlantılı bir argüman oluşturuyor. Çeşitlendirme, temiz enerji ve transit, birbirinden bağımsız olarak değil, geleceğe yönelik büyümeyi güvence altına almak ve Azerbaycan'ı daha kalabalık bir küresel ekonomide hem yeşil enerji merkezi hem de bölgesel bir geçiş noktası olarak yeniden şekillendirmek amacıyla oluşturulmuş bir stratejiye entegre edilerek ele alınıyor.
Bu stratejinin temel iddiaları, sırayla daha yakından incelenmeyi hak ediyor.
Azerbaycan ve Çin arasındaki kapsamlı stratejik ortaklık, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in ekonomik çeşitlendirmeye yönelik iddialı vizyonunu, özellikle yenilenebilir enerji ve endüstriyel modernizasyon alanlarında somut, büyük ölçekli projelere dönüştürmede katalizör bir güç olduğunu kanıtlıyor.
İlham Aliyev, bu konuda;
"Büyük önem taşıyan olaylardan birinin Çin ile stratejik ortaklığımız olduğuna inanıyorum. Geçen yıl Çin'e yaptığım devlet ziyareti sırasında Kapsamlı Stratejik Ortaklık Ortak Bildirisi imzalandı ve bu da büyük bir başarı olarak değerlendirilebilir. Çünkü Çin, dünyanın önde gelen ülkelerinden biri ve bu siyasi çerçeve, siyasi platform, elbette, başarılı diplomasimizin kanıtı olarak görülebilir." diyerek stratejik süreçlerdeki politik saptamalarını açıklamıştı.
Bu açıklama, bağlamı genişletildiğinde, Azerbaycan'ın Çin ile olan ilişkisinin ticari değil, yapısal olduğunu vurgulamaktadır. Bakü, işbirliğini kapsamlı bir siyasi çerçeveye oturtarak, özellikle enerji ve sanayi alanlarındaki ekonomik projelerin kısa vadeli dalgalanmalardan ve jeopolitik baskılardan korunmasını sağlamaktadır.
Ortaklık, güveni kurumsallaştırarak, enerji şebekeleri, yenilenebilir enerji, ulaşım koridorları ve yüksek teknoloji üretimi gibi hassas sektörlerde büyük ölçekli yatırımlara olanak tanımaktadır.
Bu durum, Cumhurbaşkanının sürekliliğe yaptığı vurguyla da pekiştirilmektedir:
“İnanıyorum ki, aramızda imzalanan önemli siyasi belgeler… stratejik ve ardından kapsamlı stratejik ortaklık konusunda iki belgenin kabul edilmesine ve imzalanmasına yol açarak, ikili ekonomik ilişkilerin gelişimine önemli bir ivme kazandırmıştır.”
Son gelişmeler, Çinli işletmelerin, toplam kapasitesi 1.570 megavatın üzerinde olan fotovoltaik ve rüzgar enerjisi santralleri de dahil olmak üzere çeşitli yenilenebilir enerji projeleri konusunda anlaşmalar imzaladığını göstermektedir; bu hamlenin devreye alındığında Azerbaycan'ın yenilenebilir enerji üretim kapasitesini ikiye katlaması beklenmektedir.
Çinli firmalar ayrıca Alat Serbest Ekonomik Bölgesi'nde 3 GW'lık bir güneş paneli üretim tesisi kurmaya hazırlanıyor. Bu gelişme, Azerbaycan ekonomisinde yüksek teknoloji üretimini ve temiz enerji ekipmanlarının yerelleştirilmesini teşvik edebilir.
Yenilenebilir enerjinin ötesinde, bu ortaklık daha geniş bağlantı hedeflerini destekliyor. Çin, karmaşık arazi mühendisliği projelerini içeren yeni demiryolu bağlantılarını finanse ediyor; bu da Hazar Denizi'ne yük trafiğini artıracak ve Azerbaycan'ın Orta Koridor'daki rolünü güçlendirerek petrol dışı transit gelir akışlarını daha da çeşitlendirecektir.
Bakü, yenilenebilir enerjiyi gelecekteki kalkınma modelinin merkezine yerleştirdi. Cumhurbaşkanı Aliyev net ulusal hedefler belirledi:
“Mevcut planlara göre, 2030 yılına kadar sistemimize 6.000 megawatt güneş, rüzgar ve hidroelektrik enerjisi, 2032 yılına kadar ise 8.000 megawatt dahil edilecek.”
Bu genişleme, elektrik üretiminde doğalgaza olan bağımlılığı azaltmaya yönelik daha geniş bir stratejinin parçasıdır; bu da ek gaz ihracatına ve iç tasarruflara olanak sağlarken, aynı zamanda mümkün olan yerlerde temiz enerji ihracatını da mümkün kılmaktadır.
Yenilenebilir enerji kapasitesine yönelik bu hamle, küresel yatırımları şimdiden cezbetmektedir: Birleşik Arap Emirlikleri'nin Masdar, Suudi Arabistan'ın ACWA Power ve bp şirketleri büyük güneş ve rüzgar santralleri inşa etmektedir. Azerbaycan'daki yerel şirketler de bu yenilenebilir enerji yolculuğuna katılmaktadır.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda Cumhurbaşkanı Aliyev, Azerbaycan'ın elektrik enerjisinin yaklaşık %40'ının 2030 yılına kadar yenilenebilir kaynaklardan üretilebileceğini belirterek, temiz enerjinin ulusal enerji karışımının ayrılmaz bir parçası haline geldiğini vurguladı.
Belirleyici bir zorluk ve fırsat, şebeke genişlemesi ve enerji depolamasında yatmaktadır.
Cumhurbaşkanı Aliyev, planlanan yenilenebilir enerji kapasitesini absorbe etmek için Azerbaycan'ın iletim şebekelerini güçlendirmesi ve batarya depolama sistemleri kurması gerektiğini kabul etti; bu da modern enerji üretiminin temel taşlarından biridir.
Azerbaycan’ın hem Batı hem de bölgesel aktörlerle dengeli ilişkiler kurmaya çalışıyor.
Uzmanlara göre bu strateji, ülkenin jeopolitik ağırlığını artırırken Güney Kafkasya’daki istikrar arayışında da kilit rol oynamaya devam edecek.
AzerNews
