Çin Devlet Başkanı Şi: "Tayvan ile barış mümkün"

Pekin askeri baskıyı artırıyor ama  barışın konuşulmasına engel değil.

Tayvan adına Cheng Li-wun, Pekin ile daha yakın ilişkiler kurulmasını savunurken Çin’e ya da askeri tatbikatlarına yönelik kamuoyu önünde herhangi bir eleştiriden kaçındı. 

Bu tutumu onu Tayvan’da tartışmalı bir figür haline getirdi.

Cuma günü gerçekleşen alışılmadık bir görüşmede, Çin lideri Şi Cinping, Tayvan’ın ana muhalefet lideriyle ortak kültür ve kan bağları üzerine konuştu ve ardından adanın anakarayla birleşmesinin “tarihsel bir kaçınılmazlık” olduğunu ilan etti.

Milliyetçi Parti’nin lideri Cheng Li-wun ile yapılan bu görüşme, Çin’in artan askeri tatbikatları ve Pekin’in ABD’nin Tayvan’a silah satışlarına duyduğu hoşnutsuzluk nedeniyle Tayvan Boğazı’nda yükselen gerilim ortamında gerçekleşti.

Büyük bir açıklama ortaya çıkmamış olsa da, görüşmenin zamanlaması — Başkan Donald Trump’ın Pekin’i ziyaret etmesinin beklendiği tarihten sadece haftalar önce — Şi’nin Çin’in Tayvan üzerinde yalnızca askeri gücünü değil, siyasi etkisini de göstermek istediğine işaret ediyor.

Cuma günü düzenlenen basın toplantısında Cheng, kendi kendini yöneten ve 23 milyon nüfusa sahip Tayvan’ın Çin ile birleşmesi yönündeki uzun süredir dile getirilen hedefi ne tamamen benimsedi ne de açıkça reddetti. 

Tayvan’da, olası bir Çin askeri müdahalesi korkusu onlarca yıldır hayatın üzerinde bir gölge gibi duruyor.

Cheng gazetecilere, “İstikrarlı bir ilişkiyi pekiştirmeyi umuyoruz,” dedi. “Bu adım adım yapılmalı. Genel Sekreter Şi ve ben bu konuda oldukça pragmatiğiz.”

Cheng’in Çin’e yönelmesi, Tayvan’da onu tartışmalı bir figür haline getirdi. Oysa bir zamanlar adanın bağımsızlığını savunan bir öğrenci aktivistiydi.

O dönemde, şu anda liderliğini yaptığı ve Pekin ile yakın ilişkileriyle bilinen Milliyetçi Parti’yi (Kuomintang/KMT) eleştirmesiyle tanınıyordu.

Şi ile Pekin’deki Büyük Halk Salonu’nun genellikle yabancı devlet başkanlarının ağırlandığı gösterişli Doğu Salonu’nda tokalaşması, Cheng’in siyasi görüşlerindeki bu dönüşümü gözler önüne serdi.

ABD’den askeri desteğin belirsiz olduğu bir dönemde 56 yaşındaki Cheng, barışı korumak ve çatışmayı önlemek için Tayvan’ın Pekin ile yakın bir dostluk kurması gerektiği yönündeki görüşünü yineledi.

Geçen ay Taipei’de NBC News’e verdiği röportajda Cheng, “Tayvan Boğazı’nda bir savaşı önlemek için elimizden gelen her şeyi yapmalıyız,” dedi.

 “Sorun çıkaran değil, barış sağlayan olmalıyız.”

Çin’e yaptığı çok günlük ziyaretine salı günü başlayan Cheng, Kuomintang yönetimi altındayken Çin’in başkenti olan Nanjing’i ziyaret etti. 

KMT, 1949’da Çin Komünist Partisi’ne yenildikten sonra Tayvan’a çekilmişti; ada hiçbir zaman Çin Komünist Partisi tarafından ele geçirilmedi.

Şi’nin Cheng’e yönelik bu açılımı, Tayvan’ın mevcut lideri Lai Ching-te yönetimine yönelik açık eleştirilerle birlikte geldi. 

Pekin, Çin’in Tayvan üzerindeki egemenlik iddiasını reddettiği için Lai’yi tehlikeli bir “ayrılıkçı” olarak görüyor.

Resmi açıklamaya göre, Politbüro Daimi Komitesi üyelerinin de katıldığı görüşmede Şi, “Tayvan bağımsızlığı Tayvan Boğazı’ndaki barışı bozan başlıca suçludur,” dedi. 

“Buna kesinlikle tolerans göstermeyeceğiz ve izin vermeyeceğiz,” diye ekledi.

Görüşmede açıkça ele alınmayan konulardan biri ise Çin ile ABD ilişkilerindeki önemli bir gerilim noktası olan silah satışlarıydı.

Tayvan’da Cheng’in, Lai’nin önümüzdeki sekiz yıl için savunma harcamalarını 40 milyar dolar artırma planına karşı çıkması, hükümet bütçesinin onay sürecini yavaşlattı.

Bu gecikme, Trump yönetimi tarafından Mayıs zirvesi öncesinde Şi’yi rahatsız etmemek için zaten askıya alınmış olan 14 milyar dolarlık ABD silah paketini de tehlikeye atabilir.

NBC News’in, ABD’nin Tayvan’a silah satışlarının görüşmede gündeme gelip gelmediği sorusuna KMT temsilcisi kısa mesajla “Hayır” yanıtını verdi.

Cheng ayrıca Çin’e yönelik herhangi bir kamu eleştirisinden kaçındı ve resmi açıklamalar, Çin’in ada çevresindeki askeri tatbikatları ya da Halk Kurtuluş Ordusu’nun savaş uçakları ve insansız hava araçlarının düzenli ihlallerine ilişkin Şi’ye herhangi bir endişe iletmediğini gösteriyor.

Cheng, gazetecilere Şi’nin misafirperverliği için “minnettar” olduğunu söyledi. 

Cheng, öğle yemeğinde sunulan yemeklerden biri olan tavuk suyunda deniz tarağının, 1972’de Çin ile ilişkileri başlatan tarihi ziyareti sırasında Başkan Richard Nixon için verilen devlet yemeğinde sunulan yemekle aynı olduğunu öğrendiğinde etkilendiğini belirtti.

Kendi görüşmelerinin ise “tüm dünyanın derin bir karamsarlık içinde olduğu ve insanların artık iki taraflı ilişkiler konusunda beklenti bile kuramadığı bir anda, aslında bunun herkesin düşündüğü kadar zor olmadığını gösterdiğini” söyledi.

NBC News