"İnsan eli yapmak"
"Bedenlenmiş yapay zekâ" (embodied AI) yarışı, insansı robotları gösteri amaçlı oyuncaklardan gerçekten işe yarayan ürünlere dönüştürecek çevik robot ellerini geliştirmeye odaklanıyor.
İnsan eli; çevik, sinir uçlarıyla dolu ve insan iskeletinin en esnek parçası olan olağanüstü karmaşık bir uzuvdur. Ayakkabı bağını bağlamaktan gömlek düğmelerini iliklemeye kadar çoğu insanın neredeyse düşünmeden yaptığı birçok görev, gerçekte karmaşık bir nörolojik komut dizisi ve son derece hassas hareket koordinasyonu gerektirir.
İnsanlık tarihinin binlerce yılı boyunca hiçbir makine, insanın en büyük aracını gerçekten taklit edemedi.
Ancak şimdi yapay zekânın (AI) hızla ilerlemesiyle birlikte bazı şirketler, robotikteki son ve en zor engeli aşmaya yaklaştıklarını düşünüyor. Bu şirketlerin büyük bölümü ise Çin'de bulunuyor.
Yeni nesil Çinli girişimler, ülkenin üretim alanındaki avantajlarından ve hükümetin "bedenlenmiş yapay zekâ" olarak adlandırdığı teknolojiye verdiği güçlü destekten yararlanarak, insansı robotları dans eden gösteri araçlarından gerçek anlamda faydalı ürünlere dönüştürecek tam beceriye sahip robot eller geliştirmeye çalışıyor.
Unitree'nin dans eden insansı robotlarının 2025 Bahar Bayramı Galası'nda, Ay Yeni Yılı sırasında televizyonlardan canlı yayınlanan geleneksel gösteride sahneye çıkmasından bu yana Çin adeta robot çılgınlığı yaşıyor.
Teknoloji uzmanları ve politika yapıcılar, yaşlanan ve küçülen iş gücüyle mücadele eden Çin'in gelecekteki ekonomik potansiyelini ortaya çıkaracak anahtarın robotik olduğuna inanıyor.
Robot şirketlerinin tanıtım videolarında ürünlerin insanların yakında kurtulacağı iddia edilen pek çok işi yaptığı görülüyor: çamaşır katlamak, yemek yapmak, saç kesmek...
Pekin yönetimi, kalkınma planlarında "bedenlenmiş yapay zekâ"nın önemini defalarca vurguladı.
Mayıs ayında Çin Komünist Partisi'nin teorik dergisi Qiushi, "bedenlenmiş zekâ robotlarının" "trilyon yuanlık yeni pazarlar açan sektörler" arasında yer aldığını belirten bir rapor yayımladı.
Ancak Çin otomasyon sistemlerinin kullanımında hızla ilerliyor olsa da—her yıl kurulan fabrika robotlarının yarısından fazlası Çin'de kuruluyor—insansı robotların gerçek kullanım alanları hâlâ oldukça sınırlı.
Uluslararası Robotik Federasyonu geçen eylül yayımladığı raporda şu sonuca vardı:
"Gerçek anlamda çok amaçlı insansı robotlara ulaşılması hâlâ oldukça uzak."
Bunun nedeni ise insansı robotları günlük yaşamda gerçekten faydalı hâle getirecek görevlerin çoğunun insan eli benzeri ellere ihtiyaç duymasıdır. Ve bu elleri üretmek son derece zordur.
Geçen yıl Tesla'nın Optimus insansı robotunu geliştiren Elon Musk, ellerin "robotun tamamındaki mühendislik zorluğunun büyük bölümünü oluşturduğunu" söylemişti.
"Yüz kat daha zor"
Çeşitli boyut ve ağırlıklardaki hareket eden robot elleriyle dolu bir ofiste, Çin'in önde gelen çevik robot eli şirketlerinden LinkerBot'un kurucusu bu zorluğu anlatıyor.
Şirketin kurucusu Zhou Yong, robot eli üretmenin insansı robot üretmekten "yüz kat daha zor" olduğunu söylüyor.
"Elin çevikliği vücudun diğer bölümlerinin on katı düzeyindedir. Ancak hacmi diğer uzuvların yalnızca onda biridir."
Pek çok Çinli girişimci gibi Zhou da Amerikalı teknoloji öncülerinden ilham alıyor.
Çin'in önde gelen üniversitelerinden Huazhong Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nden mezun olduktan sonra hem uygulama geliştirme hem de robotikle ilgilenmeye başladı.
Ancak Steve Jobs'un şu sözünden etkilendi:
"İnovasyon, binlerce şeye hayır diyebilmektir."
Bunun üzerine yalnızca robot ellere odaklanmaya karar verdi ve 2023 yılında LinkerBot'u kurdu.
Şirket bugün ayda yaklaşık 5.000 robot el üretiyor ve bu rakamı iki katına çıkararak 6 milyar dolarlık şirket değerine ulaşmayı hedefliyor.
Zhou şöyle diyor:
"İnsan eli, insanın sahip olduğu en önemli yetenektir. Eğer yalnızca bu noktaya odaklanırsak birçok insan becerisini gerçekleştirmek daha kolay olur."
Hedeflerinden biri de bugün fiyatı on binlerce doları bulan protez elleri çok daha ucuza üretmek.
Zhou, şirketinin bir protez elin fiyatını 1.000 dolara kadar düşürebileceğine inanıyor.
Donanım avantajı Çin'in elinde
Robot eli üretmek hem donanım hem de yazılım sorunlarının çözülmesini gerektiriyor.
Ucuz, gelişmiş ve esnek üretim tedarik zinciri sayesinde Çinli şirketler donanım tarafında hızla öne geçiyor.
Çin'in elektrikli otomobil sektöründeki yükselişi, robotların ihtiyaç duyduğu pek çok parçayı seri üretme kapasitesine sahip şirketlerin ortaya çıkmasını sağladı.
Lityum iyon pillerden minyatür elektrik motorlarına kadar birçok kritik bileşen artık Çin'de büyük ölçekte üretilebiliyor.
Shenzhen merkezli Wuji Technology'nin kurucusu Pan Yunzhe, şirketini ABD yerine Çin'de kurmasının temel nedeninin bu tedarik zinciri olduğunu söylüyor.
2018 yılında ABD'den mezun olan Pan şöyle konuşuyor:
"Amerika Birleşik Devletleri'nde donanım geliştirmek gerçekten imkânsızdı çünkü tedarik zinciri çok büyük bir engeldi."
ABD'de şirket kurmaya çalışırken ihtiyaç duyduğu parçaları babasının posta yoluyla göndermek zorunda kaldığını anlatıyor.
Bu nedenle Çin'e dönerek şirketini burada kurmaya karar vermiş.
Ellere hareket etmeyi öğretmek
Zhou ve Pan, Çin'deki robotik heyecanına yatırım yapan binlerce girişimciden yalnızca ikisi.
Çin'de bugün 1 milyondan fazla robotik şirketi kayıtlı durumda.
2025 yılında yapılan yeni şirket kayıtları bir önceki yıla göre yüzde 40 arttı.
Sadece robot eli geliştiren şirketler bu pazarın küçük bir bölümünü oluşturuyor olsa da sektör çok hızlı büyüyor.
Çin medyasına göre ülkedeki çevik robot eli sektörü geçen yıl 50 milyar yuanı (7,4 milyar dolar) aşarken, bu rakam 2024 yılında 13 milyar yuan seviyesindeydi.
Pan, ellere odaklanmasının nedenini şöyle açıklıyor:
"Nesneleri manipüle etme problemi, hareket etme probleminden çok daha önemlidir."
İnsansı robotlar hareket edebilir.
Ancak araç gereç kullanmayı öğrenmedikleri sürece neredeyse hiçbir işe yaramazlar.
Asıl sorun yazılım
Asıl zorluk ise yazılım tarafında bulunuyor.
Yani robot ellere bir işi nasıl yapacaklarının öğretilmesi gerekiyor.
Bristol Üniversitesi Robotik ve Yapay Zekâ Profesörü Nathan Lepora şöyle diyor:
"Bu elleri üretme problemi artık çözülmeye başladı."
"Onları kontrol etmek ise tamamen başka bir oyun... Bunu nasıl yapacağını henüz kimse bilmiyor."
Lunaparklardaki pençe makineleriyle peluş oyuncak almaya çalışan herkes, uzaktan bir makineyi kontrol etmenin ne kadar zor olduğunu bilir.
İşte birçok girişim tam da bunu büyük ölçekte gerçekleştirmeye çalışıyor.
Amaç, uzamsal zekâ modellerini eğitmek için ihtiyaç duyulan devasa veri setlerini toplamak.
Büyük dil modellerinin aksine, üç boyutlu yapay zekâ modellerini eğitecek veri kaynakları oldukça sınırlı.
Robot elleri uzaktan kontrol ederek eğitmek bazen bir robota market poşeti yerleştirmeyi öğretmek için bile yüzlerce saatlik eğitim gerektiriyor.
Bu nedenle araştırmacılar artık insanların günlük yaşamlarında sensörler takarak veri toplayan daha doğal yöntemlere yöneliyor.
Dokunmayı öğretmek
Wuji'nin öne çıkan ürünlerinden biri Wuji Glove adlı sensörlerle donatılmış özel bir eldiven.
Bu cihaz yalnızca hareket verisini değil; basınç ve dokunma gibi çok daha ince ama hayati bilgileri de kaydedebiliyor.
İnsanların yumurtayı tavaya kırarken ezmeden tutabilmesini sağlayan sezgisel dokunma becerileri, robotlar için hâlâ yabancı bir alan.
Pan şöyle diyor:
"Çevik manipülasyonda veri toplamanın en temel iki problemi, insanın nasıl hareket ettiğini ve neye dokunduğunu ya da ne hissettiğini kaydetmektir."
"Bu sorular son derece karmaşıktır ve henüz çözülebilmiş değildir."
Ancak Çinli girişimciler bu problemi çözecek kişilerin kendileri olacağına inanıyor.
LinkerBot'un kurucusu Zhou'nun hayali, robot ellerin başka robot eller ürettiği, insan müdahalesinin minimum düzeye indiği bir fabrika kurmak.
Daha uzun vadede ise doğru ellere sahip robotların evlerde tam anlamıyla yardımcı hâline gelmesini hedefliyor.
Zhou sözlerini şöyle tamamlıyor:
"Biz robotları insan emeğinin yerine geçsin diye üretmiyoruz."
"Biz robotları insanların daha iyi ve daha refah içinde yaşayabilmesi için geliştiriyoruz."
The Guardian
