Neuralink ise Kafatasına Çip Yerleştiriyor
Elon Musk’ın, engelleri telafi etmek amacıyla insanların beyinlerine yerleştirilen implantlar kullanan şirketi Neuralink, beyin-bilgisayar arayüzleri (BCI) denilen teknolojinin en bilinen temsilcisi haline geldi.
Ancak bazı şirketler, kitlesel pazara yönelik sinir teknolojisinin kafatasını açmayı gerektirmeyeceğine inanıyor.
Beyin-bilgisayar arayüzleri, beyin sinyallerini işleyerek bunları komutlara dönüştürüyor ve böylece dış cihazların yalnızca düşünce yoluyla kontrol edilmesini mümkün kılıyor.
Bu alandaki girişimlere sağlanan finansman, yapay zekâya akan sermayenin yalnızca küçük bir bölümünü oluşturuyor.
Buna rağmen sektör, amyotrofik lateral skleroz (ALS) gibi dejeneratif hastalıklara sahip kişilerin beyin sinyalleriyle yazı yazabilmesi veya video oyunları oynayabilmesi gibi önemli kilometre taşlarına ulaşılmasıyla giderek daha fazla ilgi görüyor.
Yapay zekâ ise bu gelişimin önemli bir katalizörü olarak öne çıkıyor ve sinyal işleme yeteneklerini güçlendiriyor. Sektördeki bazı isimler, gelecekte zihnin yapay zekâyı ve robotları kontrol etmesi ya da onlarla doğrudan bağlantı kurabilmesi gibi çok daha ileri bir aşamanın mümkün olacağını öngörüyor.
Bu teknoloji aynı zamanda ABD ile Çin arasındaki rekabeti de daha kritik hale getiriyor. Çin hükümeti, beyin-bilgisayar arayüzlerini son Beş Yıllık Kalkınma Planı kapsamında stratejik bir "geleceğin endüstrisi" olarak tanımladı.
Çinli düzenleyici kurumlar ise omurilik yaralanmaları sonrasında el fonksiyonlarının bir kısmını geri kazandırmayı amaçlayan ve Neuracle Medical Technology tarafından geliştirilen, dünyanın ticari kullanıma onaylanan ilk minimal invaziv beyin-bilgisayar arayüzü cihazını onayladı.
Çinli StairMed ve NeuroXess gibi şirketler implant teknolojileri üzerinde ilerlemeye devam ederken, cerrahi müdahale gerektirmeyen yöntemler de hız kazanıyor. Sam Altman destekli Merge Labs ile Çin merkezli Gestala, ultrason tabanlı yaklaşımlar üzerinde çalışıyor.
Hangzhou kentinin "altı küçük ejderhası" olarak anılan teknoloji girişimlerinden biri olan BrainCo, beyin-bilgisayar arayüzü teknolojisini kullanarak protezler ve giyilebilir cihazlar geliştiriyor.
Tech Buzz China medya ve araştırma platformunun kurucusu Rui Ma, bugün kanıtlanmış beyin-bilgisayar arayüzü uygulamalarının ciddi engellere sahip hastaların yaşam kalitesini büyük ölçüde artırabileceğini, ancak çok daha büyük pazarın insan yeteneklerini geliştirmeye yönelik uygulamalarda bulunduğunu söyledi.
Ancak Ma şu değerlendirmeyi yaptı:
"Bunun gerçekleşmesine kimsenin uzaktan bile yaklaşabildiğini düşünmüyorum. İnsan yeteneklerini artırma fikri şu an için bilim kurgu seviyesinde."
Beyin teknolojisi için yol haritası
2015 yılında kurulan ve Harvard Innovation Labs bünyesinde doğan BrainCo, cerrahi müdahale gerektirmeyen teknolojiler üzerine odaklandı.
BrainCo ortağı ve kıdemli başkan yardımcısı Nyx He, CNBC'ye verdiği röportajda implantlı ve implant gerektirmeyen yaklaşımların farklı sorunlara yönelik iki ayrı çözüm yolu olduğunu söyledi.
He'ye göre bazı hastalıklar yalnızca beynin içine müdahale edilerek tedavi edilebilir. Ancak BrainCo, özellikle ilaçların yetersiz kaldığı pek çok durumda, insanların daha kolay kabul edebileceği, daha düşük riskli ve daha düşük maliyetli olan cerrahi olmayan yöntemlerin yeterli olacağına inanıyor.
Şirketin ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanan biyonik elleri, ampute bireylerin sinir ve kaslardan gelen elektriksel sinyallerini okuyarak bunları parmak hareketlerine dönüştürüyor.
Şirketin giyilebilir ürünleri arasında ise BrainCo'nun açıklamasına göre düşük yoğunluklu elektrik darbeleriyle stresin azalmasına yardımcı olan nörokimyasal süreçleri uyaran bir uyku destek cihazı da bulunuyor.
BrainCo, IDG Capital ile Intel CEO'su Lip-Bu Tan tarafından kurulan Walden International'ın ortak liderliğinde gerçekleştirilen yatırım turunda 2 milyar yuan (280 milyon dolar) fon topladı.
He'ye göre cerrahi olmayan yöntemlerdeki temel zorluk, kafatasının dışından oldukça zayıf ve gürültülü olan beyin sinyallerini doğru biçimde toplamak ve çözümleyebilmek.
Bu amaçla BrainCo, sinyalleri yakalayabilen kuru elektrot sensörleri ile bunları yorumlayan yapay zekâ algoritmaları geliştirdi.
He, şirketin gelişim planını şu aşamalarla özetledi:
- Öncelikle teknolojiye en fazla ihtiyaç duyan amputeler gibi hasta gruplarına odaklanmak,
- Daha sonra DEHB ve depresyon gibi tıbbi rahatsızlıklara yönelik çözümler geliştirmek,
- Son aşamada ise tüketici elektroniği pazarına açılmak.
Uzun vadede BrainCo, geliştirdiği beyin-bilgisayar arayüzü platformunu başka şirketlere lisanslamayı planlıyor. He, bunun gelecekte şirketin en büyük gelir kaynağı olacağını düşünüyor.
Bu yaklaşım, Çin devletinin uzun vadeli stratejisiyle de örtüşüyor.
Bu hafta devlet medyasında yayımlanan bir değerlendirmede, Çin Bilimler Akademisi'nden cerrahi olmayan beyin-bilgisayar arayüzleri üzerine çalışan bir araştırmacı da benzer bir yol haritası çizdi.
Buna göre teknoloji önce sağlık alanında kullanılacak, ardından otonom sürüş ve akıllı üretime yayılacak, sonrasında ise kitlesel tüketici ürünlerine dönüşecek.
Bilim kurgudan ticari gerçeğe
Yatırımcılar hangi teknolojik yaklaşımın daha doğru olduğu konusunda ikiye bölünmüş durumda.
Ancak hemen herkesin ortak görüşü, şirketlerin gerçekten belirgin fayda sağlayan ve tüketicilerin satın almak isteyeceği ürünler geliştirebilmesi gerektiği yönünde.
Bazıları yalnızca implantların yeterli performansı sunabileceğini savunuyor.
Biyoteknoloji şirketi Insilico Medicine'ın CEO'su Alex Zhavoronkov, "Cerrahi olmayan yöntemler, uzak galaksilerdeki ışığı yakalamaya çalışmak gibi" ifadelerini kullandı.
Diğerleri ise implant gerektirmeyen yeni teknolojilerin umut vadettiğini düşünüyor.
Gestala yatırımcılarından Gobi Partners'ın kurucu ortağı Thomas Tsao, ultrason tabanlı sistemlerin cerrahi risk oluşturmadan beyni daha bütüncül biçimde inceleme imkânı sunduğunu söyledi.
Tsao'ya göre artan yatırımlar sektörü kritik bir dönüm noktasına taşıyabilir. Ancak gelecekte ortaya çıkabilecek kullanım alanlarının bugünden öngörülmesinin zor olması nedeniyle pazarın gerçek büyüklüğünü tahmin etmek neredeyse imkânsız.
Jefferies, 8 Temmuz tarihli raporunda invaziv implantlar ile ultrason tabanlı yöntemleri sektörün en umut verici iki alanı olarak değerlendirdi.
Raporda, klasik cerrahi olmayan sistemlerin beyin sinyallerini yeterince net yakalama ve yorumlama konusunda hâlâ sınırlamalar taşıdığı belirtilirken, BrainCo'nun geliştirdiği özel sensörler, yapay zekâ algoritmaları ve ticari başarı geçmişinin şirkete önemli avantaj sağladığı vurgulandı.
Sektör temsilcilerine göre en doğru yöntem; kullanım amacına, hedeflenen hasta grubuna, cihazın sürekli mi yoksa kısa süreli mi kullanılacağına, beynin hangi bölgesine odaklanıldığına ve kullanıcıların ne kadar yük üstlenmeye istekli olduğuna bağlı olarak değişiyor.
Silikon Vadisi modeli ile Çin modeli
Amerikan nöroteknoloji girişimleri büyük ölçüde milyarder yatırımcılar tarafından finanse edilirken, Çin'de sektörün arkasında doğrudan merkezi hükümet bulunuyor.
Pekin'de geçen yıl ağustos ayında yedi bakanlık ortak bir uygulama planı yayımlayarak 2027 yılına kadar beyin-bilgisayar arayüzlerinde kritik teknolojik atılımlar gerçekleştirilmesini hedefledi.
Haziran ayında Anhui eyalet yönetimi de araştırma, üretim ve sanayileşme süreçlerini hızlandıracak yeni bir eylem planı açıkladı.
Tech Buzz China kurucusu Rui Ma'ya göre Çin'deki bazı girişimler, devlet bağlantılı veya daha temkinli yatırımcılardan gelir üretme baskısı gördükleri için laboratuvar ekipmanları ya da tüketici ürünleri satmaya yöneliyor.
ABD'li yatırımcılar ise daha çok "dünyayı değiştirecek büyük fikirleri" finanse etmeyi tercih ediyor.
Jefferies'e göre Çin'deki beyin-bilgisayar arayüzü pazarı şu anda daha düşük düzenleyici ve klinik engeller nedeniyle öncelikle cerrahi olmayan rehabilitasyon teknolojileri alanında büyüyor.
Danışmanlık şirketi DGA-Albright Stonebridge Group ortağı Paul Triolo ise şu değerlendirmeyi yaptı:
"Çin artık beyin-bilgisayar arayüzlerini sanayi politikalarının bir parçası haline getirdi. Pekin yalnızca tek bir teknolojik atılıma değil, tüm tedarik zincirine odaklanıyor."
Triolo'ya göre Çin'in yaklaşımı yalnızca felç rehabilitasyonuyla sınırlı değil; protezlerden bilişsel değerlendirmeye kadar çok daha geniş bir alanı kapsıyor.
Bu koordinasyon hastaneler ve üniversiteleri de içine alıyor.
Şanghay yönetimi, beyin-bilgisayar arayüzü girişimlerini Huashan Hastanesi ile eşleştirerek hastalara ve beyin cerrahlarına erişimi kolaylaştırdı.
Çin sağlık otoriteleri geçen yıl bu teknoloji için ayrı bir sigorta kategorisi oluşturdu. Uzmanlara göre bu adım teknolojinin yaygınlaşmasını hızlandırabilir.
Yapay zekâ ve yarı iletkenlerde olduğu gibi, kişisel veriler ve mahremiyet konularındaki hassasiyet nedeniyle beyin-bilgisayar arayüzlerinin de ilerleyen yıllarda jeopolitik rekabet alanlarından biri haline gelmesi bekleniyor.
İnsan performansını artırmaya yönelik uygulamalar ise önemli etik tartışmaları beraberinde getiriyor.
BrainCo yöneticisi Nyx He, şirketin kullanıcı verilerini toplamadığını, tüm bilgilerin kullanıcı cihazlarında saklandığını, buluta aktarılmadığını ve her kullanım sonrasında silindiğini söyledi.
Dikkat seviyeleri gibi bazı verilerin ise odaklanma eğitimi cihazlarında yalnızca yerel olarak saklanabileceğini belirtti.
Dünyanın iki teknoloji devi arasındaki gerilim sorulduğunda ise siyaseti bir kenara bıraktığını ifade eden He şu değerlendirmeyi yaptı:
"Amacımız, ister Çin'de ister ABD'de olsun, ihtiyacı olan insanlara çözüm sunmak. Bunun için sınırların beni durduracağını düşünmüyorum."
CNBC
