Fransa’nın Yunanistan’a Yönelik Kablo Projesi İçin Türkiye’nin Onayına İhtiyacı Var

Diplomatlar ve yetkililer, Yunanistan, Güney Kıbrıs ve İsrail’in elektrik şebekelerini birbirine bağlamayı amaçlayan elektrik kablosu projesinde ilerleyebilmek için Fransa’nın Türkiye’nin iznini almak zorunda olduğunu söyledi. 

Bu gelişme, bölgedeki gerilimlerin tırmandığı bir dönemde yaşanıyor.

Türkiye’nin bu talebi, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun gelecek salı günü Atina’ya gerçekleştireceği kritik ziyaretin hemen öncesinde gündeme geldi. Konunun ziyaret sırasında ele alınması bekleniyor.

Kısmen AB tarafından finanse edilen proje, enerji açısından izole durumdaki Kıbrıs’ı ilk kez Avrupa elektrik şebekesine bağlamayı ve İsrail’in başka bir ülkeyle gerçekleştireceği ilk elektrik bağlantısını kurmayı amaçlıyor.

Deniz yetki alanlarına ilişkin anlaşmazlıklar nedeniyle kötüleşen Yunanistan-Türkiye ilişkileri ile Türkiye-İsrail ilişkilerinin tüm zamanların en düşük seviyesine gerilemesi, patlayıcı bir ortam yarattı. Türkiye, kablonun kendi egemen denizcilik haklarını ihlal ettiğini savunuyor.

Bir diplomat, yaptığı açıklamada, “Türkiye’nin egemen haklara sahip olduğu bölgelerde gerçekleştirilecek her türlü araştırma veya kablo döşeme faaliyeti, kıyı devleti olarak Türkiye’nin hak ve çıkarlarına ve uluslararası hukuka tam saygı gösterilerek yürütülmelidir” dedi.

Proje, Türkiye’nin planlanan güzergâh boyunca araştırma çalışmaları gerçekleştiren İtalyan araştırma gemisi Ievoli Relume’u engellemek amacıyla savaş gemilerini bölgeye konuşlandırdığı Temmuz 2024’ten bu yana askıda bulunuyor.

Ağustos ayında ise projede yeni bir hareketlilik sinyali geldi. Türkiye ile hâlihazırda işbirliği yapan Fransız altyapı yatırım grubu Meridiam, projede çoğunluk hissesini satın aldı. Atina’da bu adım, Fransa’nın arabuluculuk yapmasına olanak sağlayabilecek diplomatik bir hamle olarak yorumlandı.

Hellenic Foundation for European and Foreign Policy (ELIAMEP) adlı kuruluşun kıdemli araştırmacısı George Tzogopoulos’a göre, Fransız bir şirketin projeye katılması oyunun kurallarını değiştirebilir.

Tzogopoulos, “Şirketler, özellikle Donald Trump döneminde, diplomasinin yürütülmesinde başrol üstlenme eğiliminde. AB’nin Türkiye üzerinde etkide bulunma kapasitesi bulunmamasına rağmen, Fransız şirketinin gerekli dengeyi sağlayabileceği söylenebilir” dedi.

Ancak proje için araştırmaların başlamasının artık yalnızca bir zaman meselesi olması nedeniyle asıl soru, Fransa’nın bunları gerçekleştirmek için Türkiye’den resmen izin isteyip istemeyeceği.

Böyle bir adım ise Türkiye’nin Yunanistan’a karşı ileri sürdüğü deniz yetki alanı iddialarının dolaylı biçimde tanınması anlamına gelebilir.

Emsal

Diplomatlar, Türkiye ile Fransa arasında benzer projelerde daha önce gerçekleştirilen işbirliklerine dikkat çekti. Bunlar arasında Fransız şirketi Alcatel’in yer aldığı “Blue Raman” ve “East to Med Data Corridor” projeleri de bulunuyor.

Bir diplomat, “Bu projeler kıta sahanlığımızdan geçtiği için Türkiye’nin onayı istendi. Bu projelerde gerekli usuller izlendi ve biz de onayımızı verdik” dedi.

Diplomat, “Bu iki örneğe dayanarak, GSI Projesi’nin uluslararası hukuka uygun biçimde hayata geçirilmesini sağlamak amacıyla Fransa ile işbirliğimizi ilerletmeye devam edebileceğimize inanıyoruz” diye konuştu.

Atina ise farklı bir görüş taşıyor. Dışişleri Bakanı Giorgos Gerapetritis bu hafta, “Projenin lisansını verecek ülke Yunanistan’dır” dedi.

Gerapetritis, özellikle AB’ye katılmayı hedefleyen bir ülke tarafından olmak üzere, bir Avrupa projesinin engellenemeyeceğini vurguladı.

“AB hukukunun uygulanması gerektiği açıktır ve söz konusu kurallar açısından herhangi bir taviz verilmesi düşünülemez” dedi.

Brüksel’de bir AB yetkilisi, Rapporteur’a yaptığı açıklamada, Türkiye’nin tüm üye devletlerin egemen haklarına saygı göstermesi gerektiğinin “konuyla ilgili Türk makamlarıyla gerçekleştirilen tüm temaslarda vurgulandığını” söyledi.

Bu arada diplomatik kaynaklar, Yunan basınında kablonun güzergâhının değiştirileceğine ilişkin çıkan haberleri reddetti. Kaynaklar, Ankara’ya böyle bir değişiklik konusunda herhangi bir bilgi verilmediğini belirtti.

Aynı kaynaklar, GSI projesinin Türkiye’nin belirlediği iki Deniz Milli Parkı’nın — Fethiye-Kaş ve Kuzey Ege — sınırlarıyla örtüşmediğini de söyledi.

İnce Çizgi

Ancak araştırma çalışmaları Türkiye’nin onayı olmadan ilerlerse Ankara’nın sahada nasıl tepki vereceğine ilişkin sorular hâlâ devam ediyor.

Diplomatın tutumu netti: “Türkiye, uluslararası hukuka uygun şekilde kıta sahanlığındaki meşru hak ve çıkarlarını korumaya kararlıdır.”

Atina’da konuyu yakından bilen bir yetkili ise Yunanistan’ın her türlü tepkiye hazırlıklı olduğunu söyledi. Yetkili ayrıca Fransa’nın meselenin hassasiyetini “kesinlikle anladığını” belirtti.

Bu arada Fransa ve Yunanistan, karşılıklı savunma hükmünü de içeren bir savunma anlaşması imzaladı.

Rapporteur