“Günde 8 kez ChatGPT ile konuşuyordum”

Covid kapanmaları sırasında yıllarını büyük ölçüde yalnız geçirip sonrasında evden çalışmaya başlayan 23 yaşındaki Paisley, kendini giderek daha fazla sıkışmış hissettiğini ve yalnızca yapay zekânın kendisine yardımcı olabildiğini düşündüğünü söyledi.

• “Sosyalleşme becerimi kaybettim,” diyen Paisley, Z Kuşağı’ndaki pek çok kişi gibi, arkadaşlık ve eşlik için yapay zekâya yöneldi.
• “Bir noktada ChatGPT ile sorunlarım hakkında günde altı, yedi, sekiz kez konuşuyordum. Ondan kopamıyordum, bu tehlikeli bir yokuştu.”

Paisley, yalnızlık deneyimini 22 yaşındaki belgesel yapımcısı Sam Tullen ile paylaştı. 

Tullen, BBC’ye yaptığı açıklamada Paisley’nin yaşadıklarının Z Kuşağı’nda daha geniş çaplı bir “yalnızlık krizinin” parçası olduğunu söyledi. 

1997–2012 yılları arasında doğanlar için kullanılan Z Kuşağı terimi, genellikle ilk “dijital yerli” nesil olarak anılıyor.

İngiltere Ulusal İstatistik Ofisi (ONS), Z Kuşağı’nın ülkedeki en yalnız yaş grubu olduğunu ortaya koydu. Bir araştırmaya göre 16–29 yaş arasındakilerin yüzde 33’ü kendini “sık sık, her zaman ya da zaman zaman” yalnız hissettiğini belirtti.

Bu bağ kurma eksikliği, pek çok genci tavsiye ve destek için yapay zekâya yöneltiyor; böylece teknoloji ile arkadaşlık arasındaki sınır giderek bulanıklaşıyor.

Gençlik merkezi yardım kuruluşu Onside tarafından hazırlanan bir rapora göre, İngiltere’de 11–18 yaş arası gençlerin yüzde 39’u bu nedenle sohbet botlarını kullanıyor.

Kuzey Batı İngiltere’de bu oran yüzde 38’e çıkarken, ankete katılanların yüzde 21’i yapay zekâ ile konuşmanın bir insanla konuşmaktan daha kolay olduğunu söyledi.

Bu veriler, YouGov’un İngiltere genelinde 5 binden fazla gençle yaptığı bir ankete dayanıyor.

Manchester’da yaşayan Paisley, okulu bitirdikten sonra doğrudan evden çalıştığı bir işe girdi. Generation Lonely (Yalnız Nesil) adlı 20 dakikalık belgeselde şunları söyledi:

“Kendimi kaybolmuş hissediyordum. İnsanlarla nasıl konuşacağımı bilmiyordum ve nedenini de çözemiyordum. [ChatGPT’nin] benim arkadaşım olmasını umuyordum. En kolay temas noktası bir robotla konuşmaktı, çünkü mutlaka bir yanıt veriyordu.”

Liverpoollu Sam, belgeseli Z Kuşağı’nda artan yalnızlığı araştırmak için hazırladığını söyledi. BBC’ye konuşan Sam, Covid-19 pandemisinin dijital olarak bağlantılı ama sosyal olarak izole bir nesil için “çok sayıda soruna yol açtığını” belirtti.

“Ben de 22 yaşındayım ve küresel bir pandemi sırasında yetişkinliğe adım attım. Paisley’nin yaşadıklarıyla empati kurabiliyorum ve yirmili yaşlarının başındaki pek çok kişinin de bunu yaşayacağını düşünüyorum.”

Sam, araştırma sırasında konuştuğu birçok gencin destek bulmak için yapay zekâya yöneldiğini söyledi:

“Paisley örneğinde, bu boşluğu doldurmak için yapay zekâya yöneldiğini görüyoruz. Ama bunun işe yaramadığını fark etti. 

Bence pek çok genç bunu deniyor, fakat bazen bunun sürdürülebilir olmadığını anlamaları zaman alıyor. 

İnsanla konuşmaktansa bir sohbet botuyla konuşmanın daha kolay olduğu bir dünya kurduk.”

Greater Manchester genelinde gençlik grupları, binlerce gence güvenli alanlar ve “güvenilir biriyle konuşma” imkânı sunuyor. Empower Youth Zones adlı gençlik çalışmaları vakfını yöneten Adam Farricker, Manchester ve Salford’daki iki merkezde 8–19 yaş arası 15 binden fazla çocuğa ulaştıklarını söyledi.

Farricker’a göre sohbet botları, özellikle izole gençler için “hızlı ve kolay erişilebilir” oldukları için popüler. 

Farricker, “Birçok genç risklerin farkında ama konuştuğumuz gençlerin önemli bir kısmı, bu kaynaklardan aldıkları bilgilerin gerçekten doğru olduğunu düşünüyor. Asıl endişemiz bu.” dedi.

Ekibinin görevinin, gençleri ruh sağlığı, iyi oluş, kaygı ve depresyon gibi konularda yardımcı olabilecek hizmetlere yönlendirmek olduğunu belirten Farricker, yapay zekânın “bir insanın sahip olduğu duygusal zekâya sahip olmadığını” vurguladı.

“Birçok çocuk ve genç hâlâ duygusal ve zihinsel olarak gelişim aşamasında. Aldıkları bilgileri her zaman doğru şekilde kavrayamayabiliyorlar. Bu yüzden, ister arkadaşlar, aile, gençlik çalışanları ya da öğretmenler aracılığıyla olsun, güvenilir bir yetişkin ve insan etkileşimi hayati önem taşıyor.”

Ancak sağlık hizmetleri üzerindeki baskı nedeniyle bu artan riskleri yönetmek için “yeterli destek olmadığını” da ekledi.

Manchester Üniversitesi Sosyal Antropoloji Bölümü’nde Yapay Zekâya Güven alanında öğretim üyesi olan Dr. Jennifer Cearns’e göre, yapay zekâ sohbet botlarının cazibesi, “ikna edici, kişisel ve en azından teoride asla huysuz, kıskanç ya da manipülatif olmamaları”.

“Sabah üçte biriyle konuşmak isterseniz, homurdanmaz ya da ‘mesaj atmayı bırak’ demez.”

Ancak Cearns, özellikle ergenler gibi bazı grupların yapay zekâ kullanımına dair eleştirel farkındalıktan yoksun olduğunu ve sohbet botlarıyla kurulan ilişkiyi insan ilişkilerinden ayırt edemeyebileceğini söylüyor.

“İnsanlar genelde bir noktada ‘bunu sevmiyorum’ ya da ‘bunu konuşmak istemiyorum’ der ya da karşı çıkar. Yapay zekâ sohbet botları ise siz özellikle söylemedikçe bunu çok nadiren yapar. 

Bu da bir anlamda, kendinizle konuşuyormuşsunuz gibi, size duymak istediklerinizi geri yansıtan dalkavukça bir yapı oluşturur.”

“Zararlı”

Cearns, gençlerin zararlı pratiklere — örneğin kadın düşmanlığına ya da nefret söylemine — karşı çıkmayan sohbet botlarıyla büyümesinden endişe ettiğini söyledi:

“Gelişimlerinin kritik bir döneminde bu itirazı görmezlerse, bunun ileride diğer insanlarla kurdukları ilişkilere de yansımasından kaygı duyuyorum.”

Belgesel çalışması sırasında Sam, konuştuğu gençlerin kendisini “kimsenin onları anlamadığı, özellikle de ebeveynlerinin” duygusunu taşıdıklarını aktardı.

“Onlara ‘dışarı çıkın, bizim çocukken yaşadığımız gibi bir sosyal hayatınız olsun’ diyorlar.
Ama bunun ne kadar farklı olduğunu anlamıyorlar.”

BBC