Kanada Başbakanı Mark Carney, ABD öncülüğündeki küresel yönetişim sisteminin büyük güç rekabeti ve “zayıflayan” kurallara dayalı düzenle tanımlanan bir “kopuş” yaşadığını söyledi.
Carney’nin İsviçre’nin Davos kentinde düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu’nda siyasi ve finansal elitlere hitaben yaptığı konuşma, ABD Başkanı Donald Trump’ın Davos’ta konuşma yapmasının planlandığı günden bir gün önce gerçekleşti.
Carney, 2025’te Kanada siyasetine girmesinden bu yana, dünyanın Trump öncesi “normale” geri dönmeyeceği uyarısını defalarca yineledi.
Salı günkü konuşmasında, Trump’ın adını doğrudan anmadan, başkanın küresel siyaset üzerindeki etkisini analiz ederek bu mesajı bir kez daha teyit etti.
Carney, “Bir geçiş değil, bir kopuşun ortasındayız,” dedi.
Kanada’nın, “Amerikan hegemonyasının” da dahil olduğu eski “kurallara dayalı uluslararası düzenden” fayda sağladığını belirten Carney, bu düzenin “açık deniz yolları, istikrarlı bir finansal sistem, kolektif güvenlik ve anlaşmazlıkların çözümüne yönelik çerçeveler gibi kamusal malların sağlanmasına yardımcı olduğunu” söyledi.
Ancak Carney’ye göre artık yeni bir gerçeklik söz konusu.
“Buna adını koyalım: En güçlü aktörlerin ekonomik entegrasyonu bir baskı aracı olarak kullanarak kendi çıkarlarını dayattığı, giderek yoğunlaşan büyük güç rekabeti sistemi.”
Büyük güçleri yatıştırma çabalarına karşı örtük bir uyarıda bulunan Carney, Kanada gibi ülkelerin artık “uyum sağlamanın güvenlik satın alacağı” umuduna kapılamayacağını söyledi.
Carney, “Satın almayacak,” dedi.
Carney, “Kanada gibi orta ölçekli güçler için soru, bu yeni gerçekliğe uyum sağlayıp sağlamamak değil. Uyum sağlamak zorundayız. Asıl soru, bunu yalnızca daha yüksek duvarlar inşa ederek mi yapacağız, yoksa daha iddialı bir şey başarabilecek miyiz?”
“Orta ölçekli güçler birlikte hareket etmek zorunda; çünkü masada değilsek, menüdeyiz,” diye konuşan Carney'e göre “Büyük güçler şimdilik tek başına hareket etmeyi göze alabilir. Pazar büyüklükleri, askeri kapasiteleri ve şartları dikte edebilecek kaldıraçları var. Orta ölçekli güçlerin ise yok.”
Bu arada Trump, Çarşamba günü Davos’ta Avrupa liderleriyle, Grönland’ı ele geçirme girişiminin transatlantik NATO ittifakını parçalama riski taşıdığı bir hesaplaşma için İsviçre’ye gelecek.
Trump, Dünya Ekonomik Forumu’na gitmeden önce Avrupalılarla alay etti; Danimarka’ya bağlı özerk bölgenin kaderi üzerine karanlık ve kendi yarattığı bir dramada Davos’un başrolü olacağını ima etti.
Salı günü, NATO üyesi Danimarka’dan Grönland’ı almak için ne kadar ileri gidebileceği sorulduğunda Trump, “Göreceksiniz,” yanıtını verdi.
Ancak İsviçre Alpleri’ndeki zirvede liderler, Trump’ın saldırgan “Önce Amerika” tutumuna karşı safları sıklaştırdı.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron “zorbalara” karşı durma sözü verirken, AB “sarsılmaz” bir yanıt vaat etti.
Macron, “şimdi yeni bir emperyalizm ya da yeni bir sömürgecilik zamanı olmadığını” söyledi ve Grönland’ın ABD tarafından devralınmasına karşı çıkan ülkelere gümrük vergisi uygulama tehdidini “gereksiz bir saldırganlık” olarak eleştirdi.
Trump’ın konuşması yerel saatle 14.30’da (GMT 13.30) planlanıyor. Ancak Grönland hırsları nedeniyle Washington ile Avrupa arasında on yılların en büyük çatlağı açılırken, Trump Davos’ta bu konuyla ilgili bir dizi görüşme yapacağını söyledi.
Trump, zengin maden kaynaklarına sahip Grönland’ın, eriyen Arktik’te Rusya ve Çin’e karşı ABD ve NATO güvenliği için hayati olduğunu savunuyor.
Danimarka’yı destekleyen sekiz Avrupa ülkesine yüzde 25’e varan gümrük vergileri uygulama tehdidiyle baskıyı artırdı; bu da Avrupa’nın ABD’ye karşı misilleme önlemleri tehdidinde bulunmasına yol açtı.
Grönland Başbakanı ise Salı günü, 57 bin kişilik küçük nüfusun askeri güç ihtimaline hazırlıklı olması gerektiğini söyledi.
Carney, Davos konuşmasını, Kanada’nın Globe and Mail gazetesinin ülkenin ordusunun ABD’nin Kanada’yı işgaline karşı bir yanıt modeli geliştirdiğini bildirmesinin ardından yaptı.
Gazete, isimleri açıklanmayan iki üst düzey hükümet yetkilisine dayandırdığı haberinde, Kanada’nın yanıt modelinin, Sovyetler Birliği’ne ve daha sonra ABD’ye karşı Afganistan’da kullanılanlara benzer isyan tarzı taktiklere odaklandığını yazdı.
Trump, 2024 seçimlerinden sonra ve yeni döneminin ilk aylarında, ABD’nin kuzey komşusundan defalarca “51. eyalet” olarak söz etmiş ve bir birleşmenin Kanada için faydalı olacağını söylemişti.
Trump’ın ilhak söylemi son aylarda azalmış olsa da, gece saatlerinde sosyal medya platformunda Kanada ve Venezuela’nın ABD bayrağıyla kaplandığı bir harita paylaşarak her iki ülkenin de tamamen ABD’ye katılabileceği imasında bulundu.
Davos toplantısı, Trump’ın Grönland üzerinde ABD kontrolü sağlama tehditlerinin gölgesinde kaldı; başkan, Danimarka’ya bağlı özerk bölgeye yönelik planının geri döndürülemez olduğunu söyledi.
“Kanada, Grönland ve Danimarka ile güçlü bir şekilde dayanışma içindedir ve Grönland’ın geleceğini belirleme konusundaki benzersiz haklarını tamamen desteklemektedir,” dedi Carney.
The Guardian
Haber Galerisi
