Çin bir zamanlar Almanya’nın sanayi büyümesinin temel dayanaklarından biriydi.
Ancak bugün, Almanya’nın sanayisizleşmesinin arkasındaki başlıca güçlerden biri olarak görülüyor.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, salı günü Pekin’e yapacağı ilk resmi ziyaret öncesinde ciddi bir stratejik açmazla karşı karşıya.
Berlin uzun yıllar boyunca AB’nin Çin ile daha yakın ilişkiler kurmasının itici gücü olmuş, 2020’deki kapsamlı yatırım anlaşması için insan hakları kaygılarını geri plana itmişti.
Alman liderler, Çin ile artan ticaretin Pekin yönetimini yumuşatıcı bir etkisi olacağını savunmuş ve bunu “Wandel durch Handel” (ticaret yoluyla değişim) sloganıyla gerekçelendirmişti.
Uzun süre bu yaklaşım iş dünyası için de kazançlıydı. Almanya, Çin’e karşı dış ticaret fazlası veren az sayıdaki AB ülkesinden biriydi; Çin’in ekonomik yükselişini besleyen makine ve kritik bileşenleri sağlıyordu.
Volkswagen ve BASF gibi devler Çin pazarına büyük yatırımlar yaptı. Ancak bu “tüm yumurtaları aynı sepete koyma” stratejisi, bugün Almanya’nın Rusya’ya enerji bağımlılığı gibi tarihî bir politika hatası olarak görülüyor.
Devasa açık, hızlanan iş kaybı
Merz kamuoyuna açık açıklamalarında sorunun boyutunu tam olarak kabul etmiş değil. Geçen hafta Çin’e daha yakın iş birliği kurmak amacıyla gittiğini söyledi:
“Bizim gibi düşünen, bizim gibi hareket eden ortaklar bulmak stratejik çıkarımızdır.”
Ancak Alman sanayi çevreleri daha sert bir tutum çağrısında bulunuyor ve “Çin şoku”ndan söz ediyor.
Covid sonrası dönemde ticaret dengesi dramatik biçimde tersine döndü: 2025’te Almanya’nın Çin’e karşı açığı 90 milyar euroya ulaştı.
Üretim sektöründe ise ayda yaklaşık 10 bin kişilik istihdam kaybı yaşanıyor ve bunun önemli bir kısmından Çin sorumlu tutuluyor.
Merz için bir diğer zorluk ise ABD’ye yönelmenin kolay bir seçenek olmaması. Başkan Donald Trump’ın Avrupa ile öngörülemez bir gümrük vergisi gerilimi içinde olması, transatlantik ekseni güvenli bir alternatif olmaktan çıkarıyor.
Bu nedenle Merz, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile bir denge kurmak zorunda. 17 Şubat’ta Merz’e brifing veren Çin uzmanı Jörg Wuttke, başbakanın “oldukça iyi hazırlanmış” olduğunu söyledi.
Yaklaşık iki saat boyunca altı uzmanın notlarını dinleyen Merz’in önceliğinin, sorunları Şi’nin anlayacağı bir çerçevede aktarmak olduğu belirtildi.
Wuttke’ye göre Merz, “Avrupa’da Çin açısından muhtemelen en önemli siyasetçi olduğunu” biliyor.
Çin’in elindeki kozlar
Ancak avantajlı tarafın Çin olduğu düşünülüyor. Almanya, zaman içinde Çin’den ithal edilen kritik hammaddelere bağımlı hale geldi.
Bu durum, Berlin uzun vadede “risk azaltma” politikası izlemeye çalışsa da Pekin’e Alman tesislerini fiilen durdurma gücü veriyor.
Bu bağımlılığı azaltmak yıllar alacak. Bu arada Alman şirketleri, Çin’in devlet sübvansiyonları, bilinçli damping politikaları ve düşük değerli para birimi sayesinde sağladığı fiyat avantajları karşısında zorlanıyor.
Merz, Almanya’nın Çin’in “kendi kurallarına göre yeni bir çok taraflı düzen kurma” hedefi konusunda hiçbir “illüzyon” taşımaması gerektiğini kabul ediyor.
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nden Andrew Small’a göre Merz “Çin şokunun Alman ekonomisine etkisi açısından mümkün olan en kötü zamanda” Pekin’e gidiyor:
“Rakamlar korkunç ve düzeleceğine dair bir projeksiyon yok.”
Almanya’nın elindeki kaldıraç ne?
Ziyaret, geçmişteki başbakanların Çin gezilerini andıracak. Merz’e yaklaşık iki düzine iş insanı eşlik ediyor.
Pekin ve teknoloji merkezi Hangzhou’yu kapsayan üç günlük programda Şi ile akşam yemeği, Yasak Şehir ziyareti ve Mercedes Benz ile Siemens Energy tesislerine ziyaretler yer alıyor. Ancak büyük çaplı anlaşmalar beklenmiyor.
Alman Makine İmalatçıları Birliği (VDMA) Genel Müdürü Thilo Brodtmann, Merz’den Çin’in nadir toprak elementlerine yönelik ihracat kısıtlamalarını gündeme getirmesini ve zarar eden “zombi şirketlere” sağlanan sübvansiyonların sonlandırılmasını talep etti.
“Alman şirketleri başka şirketlerle değil, Çin hazinesiyle rekabet ediyor”
Merz’in elindeki en güçlü koz, Çin’in Avrupa pazarına artan bağımlılığı. Çin iç talebinin zayıflamasıyla Avrupa daha kritik hale geldi.
Ancak serbest ticaret yanlısı Merz için AB çerçevesinde savunmacı gümrük vergileri tehdidi hem ideolojik olarak ters hem de Trump’ın ticaret savaşları sürerken riskli.
ABD ile Çin arasındaki gerilim de uyarıcı bir örnek sunuyor. Geçen yılki ticaret çatışmasında Pekin nadir toprak mıknatıslarına geniş ihracat kontrolleri getirmiş, ardından Trump ile Şi arasında varılan yumuşama sonucunda kısıtlamalar bir yıl ertelenmişti.
Merz’in partisinden milletvekili Nicolas Zippelius ise başbakanın kamuoyunda göründüğünden daha sert olabileceğini savunuyor:
“Çin ve Almanya birbirine ciddi zarar verebilir. Almanya’nın AB içindeki güçlü sesini küçümsememeliyiz.”
Ancak bu tür mesajların kapalı kapılar ardında verilmesi gerektiğini söylüyor:
“Açıkça risk almak yardımcı olmaz. Ama özel görüşmelerde bunu net biçimde iletebilirsiniz. Orada kesinlikle kaldıraç var.”
Merz’in Fransa ile daha yakın hareket etmesi de bir seçenek. Fransa, Çin’in Avrupa sanayi tabanını içten içe zayıflattığı konusunda en yüksek sesle uyarı yapan ülkelerden biri.
Sorun şu: Çin bu uyarıları ciddiye alacak mı?
Andrew Small’a göre kaldıraç mevcut, ancak Pekin Avrupa’nın bunu kullanmaya istekli olmadığını düşünüyor. AB geçmişte güneş panelleri ve telekom gibi sektörlerde Çin’le ticaret gerilimi ihtimalinden geri adım atmıştı.
Small’a göre zaman Çin’in lehine işliyor: “Avrupa daha koordineli ve ciddi adımlar atmazsa, Çin şu an yaptıklarını sürdürebileceğini hesaplayacak ve bu sorunlar devam edecek.”
Politico
