Rutte, Temmuz Zirvesi Öncesinde Gerginlikleri Azaltmak İçin Trump ile Buluşuyor
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'nin, Temmuz ayında Ankara'da düzenlenecek kritik NATO Liderler Zirvesi öncesinde İran savaşı ve ABD'nin Avrupa'daki askerlerini azaltma tehditleri nedeniyle yükselen gerginlikleri yatıştırmak amacıyla Çarşamba günü Beyaz Saray'da ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmesi bekleniyor.
NATO'yu uzun yıllardır eleştiren ve ittifakı zaman zaman "kâğıttan kaplan" olarak nitelendiren Trump, NATO'nun Orta Doğu'daki çatışmada ABD'ye destek verme konusundaki isteksizliğinden ve 28 Şubat'ta ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının ardından aksayan Hürmüz Boğazı'ndaki petrol taşımacılığının yeniden açılmasına yardımcı olmamasından dolayı rahatsızlık duyuyor.
Savunma Bakanı Pete Hegseth geçen hafta düzenlenen NATO toplantısında "bedavacı" olarak nitelendirdiği müttefikleri sert bir şekilde eleştirmiş ve Avrupa'daki ABD askerî konuşlanmalarının altı aylık bir incelemeye tabi tutulacağını açıklamıştı.
Bu inceleme sonucunda Avrupa'daki Amerikan askerî varlığında bazı azaltmalar yapılabileceği belirtilmişti.
Bu açıklama, ABD'nin kriz durumlarında NATO'nun kullanımına sunulan Amerikan askerî kabiliyetlerinin bir kısmını azaltma kararının ardından geldi. Bu durum, ittifak üyelerini oluşacak boşlukları nasıl dolduracakları konusunda yeni arayışlara yöneltti.
Rutte'nin Kasım 2024'te Trump'ın yeniden seçilmesinden bu yana üstlendiği en önemli görevlerden biri, ABD Başkanının NATO'ya yönelik olumsuz tutumunu yönetmek ve özellikle Trump'ın Grönland'ı satın alma yönündeki çıkışları gibi gerilimlerin kalıcı bir krize dönüşmesini önlemek oldu. Çarşamba günkü görüşmenin de bu çabanın bir parçası olması bekleniyor.
Washington merkezli düşünce kuruluşu Carnegie Uluslararası Barış Vakfı'ndan kıdemli araştırmacı Stephen Wertheim, konuya ilişkin değerlendirmesinde şunları söyledi:
"Rutte'nin amacı muhtemelen Trump ile aynı çizgide buluşarak NATO zirvesinin başarılı geçmesini sağlamak ve zirvenin bir fiyaskoya dönüşmesini önlemek."
Wertheim sözlerini şöyle sürdürdü:
"NATO zirvesi ciddi riskler taşıyor. Çünkü Trump öfkeli ve öngörülemez biri. Rutte bugün Trump ile bir mutabakata vardığını düşünse bile, iki hafta sonra ne olacağını kimse bilemez."
Son Aylarda Gerginlik Arttı
Son aylarda NATO içinde gerilimler belirgin şekilde yükseldi.
NATO müttefikleri, Trump'ın önceden danışmadan başlattığı İran operasyonuna destek vermeyi reddedince Trump açıkça ABD'nin NATO'nun karşılıklı savunma yükümlülüğüne bağlı kalıp kalmaması gerektiğini sorguladı ve ittifaktan ayrılmayı değerlendirdiğini söyledi.
Bundan birkaç ay önce ise ABD Başkanı, NATO üyesi Danimarka'ya bağlı özerk bir bölge olan Grönland üzerinde hak iddia etmişti.
Rutte, yıpranan transatlantik ilişkileri yeniden dengelemeyi başararak "Trump fısıldayıcısı" olarak anılan itibarını daha da güçlendirdi.
Rutte, Salı günü Fox News'e verdiği röportajda bazı NATO üyelerinin savaşla bağlantılı faaliyetler için ABD'ye üs ve hava sahası kullanım izni vermemesini "izole vakalar" olarak değerlendirdi.
Yüzlerce Amerikan savaş uçağının Avrupa'daki ABD üslerinden kalkış yaparak Washington'un savaş operasyonlarına destek verdiğini belirten Rutte, bu durumu Çarşamba günü Trump'a aktaracağını söyledi.
Rutte şöyle konuştu:
"Ayrıca daha geniş çerçevede Trump'ın NATO için yaptıklarına da bakacağız."
NATO üyelerinin savunma harcamalarını hızla artırdığını belirten Rutte, bu konuda açıklanacak rakamların "çok büyük" olacağını da sözlerine ekledi.
Zirve Hazırlıkları
NATO Sözcüsü Allison Hart'a göre Rutte'nin Washington ziyareti, 7-8 Temmuz tarihlerinde Ankara'da yapılacak NATO Zirvesi için yürütülen son hazırlıkların bir parçası.
Hart yaptığı açıklamada şunları söyledi:
"Zirvede müttefiklerin geçen yıl Lahey'deki NATO Zirvesi'nde verdikleri taahhütleri nasıl yerine getirdikleri ele alınacak. Bunlar arasında savunma yatırımlarının artırılması, savunma sanayii üretiminin genişletilmesi ve Ukrayna'ya desteğin sürdürülmesi yer alıyor."
NATO ittifakı son yılların en ciddi baskısıyla karşı karşıya bulunuyor. Bazı Avrupa ülkeleri Washington'ın ittifaktan tamamen çekilebileceğinden endişe ediyor. Böyle bir adım, NATO'nun geleceğini temelden sorgulatacak olağanüstü bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Trump geçmişte de NATO'dan ayrılma tehdidinde bulunmuştu.
Rutte'nin Washington temasları kapsamında Kongre üyeleriyle de görüşmesi bekleniyor.
Bu ziyaret, ABD yönetiminin Avrupa'nın Amerikan askerî gücüne yönelik "sağlıksız bir bağımlılık" geliştirdiğini düşündüğü bir dönemde gerçekleşiyor.
Bununla birlikte Rutte, Pentagon yönetimiyle güçlü ilişkilerini koruyor. Savunma Bakanı Hegseth de geçen hafta Brüksel'deki toplantıda Rutte'nin liderliğinden övgüyle söz etmişti.
Geçen yıl Lahey'de düzenlenen NATO Zirvesi'nde liderler, Trump'ın talep ettiği büyük savunma harcaması artışını destekleyerek önümüzdeki on yıl içinde gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 5'inin savunma ve savunmayla bağlantılı alanlara ayrılması hedefini kabul etmişlerdi.
Ancak bazı Avrupa ülkeleri savunma harcamalarını önemli ölçüde artırırken, bazı ülkeler bu konuda geride kalmaya devam ediyor.
Reuters
