Türk savunma şirketlerinin Palantir'le işbirliği yapıp yapmayacağı sorusu gündemde.
Anlaşmalara göre, Türk şirketler ve Palantir, aynı projenin farklı dallarında görev alıyor. Ancak bu şirketler arasında doğrudan bir iş birliği veya veri akışı olup olmayacağı bilinmiyor.
7-9 Temmuz tarihleri arasında başkent Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi sona ererken, toplantıdan çıkan karar ve anlaşmaların yankıları sürüyor.
Özellikle Türkiye'nin de katıldığı yeni hava savunma projeleri gündemde. Türk savunma şirketleri, önümüzdeki dönemde NATO'nun hava savunmasında önemli roller üstlenecek. ASELSAN, ROKETSAN, STM ve TÜBİTAK’ın yer alacağı projeler Türk yetkililerce olumlu mesajlarla duyuruldu.
Öte yandan, son dönemde ABD ve İsrail için gözetim ağı inşa etmekle suçlanan yazılım firması Palantir'in bu projelerdeki olası rolü de tartışma yarattı. Zirve esnasında NATO'nun kurumsal hesaplarından Palantir'in yapay zekalı Maven sisteminin ittifakın savunmasında kullanılacağı duyurulmuştu.
Bunun üzerine, Türk savunma şirketlerinin Palantir'le işbirliği yapıp yapmayacağı sorusu gündeme geldi. Zirvede açıklanan anlaşmalara göre, Türk şirketler ve Palantir'in, aynı projenin farklı dallarında görev aldığı görüldü. Ancak bu şirketler arasında doğrudan bir işbirliği veya veri akışı olup olmayacağı henüz bilinmiyor.
Devasa istihbarat ağlarının arkasındaki yazılım: Palantir ne iş yapar?
Palantir, devlet kurumları ve şirketlerin ellerinde birbirinden kopuk halde duran, büyük ve karmaşık verileri entegre ediyor, işliyor ve analiz ederek bir büyük resim ortaya koyuyor.
Hizmetin en büyük gücü, birbirinden farklı kaynaklardan ve formatlardan gelen parçalı veriler arasında bağlantılar kurabilmesi. Normalde aylar sürebilen bu süreci güçlü algoritmalarıyla sadece birkaç güne indirebiliyor.
Ve tüm teknik karmaşıklığı ortadan kaldırarak veri mühendisliği becerisi olmayan uzmanların bile gelişmiş analizler yapmasına olanak tanıyor.
Palantir'in hükümetlere sağladığı platformlar, örneğin, bir kurumun bir kişi hakkında bildiği her şeyi -göz renginden aracın plakasına kadar- tek bir yerde toplayarak ayrıntılı bir istihbarat raporu oluşturmayı sağlayabiliyor.
Bu platformlardan başlıcası olan Gotham'ı kullanarak bir kişiyi göçmenlik durumu, yaşadığı eyalet veya dövmesi olup olmadığı gibi bir özelliğine göre aratmak da mümkün.
Şirketin platformlarının, İsrail'in Gazze'yi gözetlemesinde, ABD'nin tartışmalı göçmen operasyonlarında ve İran'daki saldırılarda kullanıldığı düşünülüyor. Bu yüzden son dönemde Palantir, artan eleştirilerle karşı karşıya.
Son olarak İspanyol hükümeti şirketi kamu ihalelerinden men etmeye başlamış, Fransa da dijital egemenlik gerekçesiyle iç istihbarat servisinin Palantir ile yazılım anlaşmasını sonlandırmıştı.
Şirket Almanya'da da veri güvenliği ve ulusal dijital bağımsızlık endişeleri nedeniyle yoğun siyasi ve hukuki tartışmalarla karşı karşıya. Federal ordu ve istihbarat birimleri ABD'li şirkete bağımlılık riskleri nedeniyle projeleri reddederken, bölgesel polis teşkilatları sistemi kullanmaya devam ediyor.
İngiltere, İsveç ve Hollanda ise Palantir teknolojilerini benimseyen ülkelerden.
NATO'nun kullandığı yazılım: Maven Akıllı Sistemi
NATO zirvesinin ilk gününde, The Times'a verdiği röportajda, Palantir UK'in CEO'su Louis Mosley şunları söyledi:
"Şu anda SHARE'deki (Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Karargahı) operasyon merkezine gitseniz, tüm ekranlarda Palantir'i görürsünüz. NATO savaşa girerse Palantir'i kullanarak savaşa girer. NATO'ya yönelik tehditlerin ve NATO varlıkları ile kuvvetlerinin kapsamlı bir istihbarat tablosunu sunuyorlar. Hedeflere saldırmaya başlamanız gerekirse, tüm bu süreç Palantir aracılığıyla mümkün kılınıyor."
Sistem, NATO'nun her an kaç birliğe sahip olduğunu, nerede ve ne zaman konuşlandırıldığını bildiği için, Rusya'dan gelecek tehdit ve askeri değişiklikler konusunda yetkilileri uyarabiliyor ve vurulacak hedefleri belirleyebiliyor.
NATO, Pentagon'un "Project Maven" girişiminden türetilen "Maven Akıllı Sistemi"ni 2025'te kullanmaya başlamıştı. Bu sistem, daha hızlı karar alma ve hedef tespiti için sahadan gelen çok büyük miktarda veriyi entegre ediyor.
Palantir’in 2023’te yayımladığı, yakın zamanda sosyal medyada yeniden gündeme gelen bir demo, sistemin nasıl çalışabileceğini göstermişti.
Senaryoya göre:
- Radar görüntülerinde şüpheli düşman hareketliliği tespit ediliyor.
yapay zeka asistanı analiste durumu bildiriyor.
- Analist “Bölgede hangi düşman birliği var?” diye soruyor.
- Sistem, ekipman düzenine bakarak bunun zırhlı saldırı taburu olabileceğini tahmin ediyor.
- Analist bir MQ‑9 Reaper insansız hava aracını bölgeyi incelemek için çağırıyor. Daha sonra sohbet botundan üç farklı saldırı planı üretmesini istiyor.
- Sistem şu seçenekleri sunuyor: Hava saldırısı, uzun menzilli topçu ateşi ve taktik kara timi.
- Sonraki adımlarda sohbet botu, askerlerin hedefe ulaşması için rota oluşturma, iletişim sistemlerini bozmak için karıştırıcı cihazların atanması gibi işlemleri de planlıyor.
26 milyar dolarlık proje: NATO Zirvesi'nde ne açıklandı?
Ankara'daki zirvede ittifakın halihazırda 2025'ten beri kurduğu, 26,27 milyar dolarlık bütçeye sahip "Entegre/Bütünleşik Hava ve Füze Savunması"nın (IAMD) detayları açıklandı. Palantir ve Türk savunma şirketlerinin ilişkilendirildiği proje de bu oldu.
Türkiye Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, yaptığı açıklamada, Türkiye'nin imzaladığı anlaşmaların şu alanlarda olduğunu duyurdu:
• Vurucu Güç Kabiliyetleri
• Bütünleşik Hava ve Füze Savunma Sistemleri
• Uzay ve Gözetleme Kabiliyetleri
• Savunma Sanayii için Kritik Ham Maddeler
• NATO’nun İnsansız Hava Aracı Üstünlüğü
Görgün, "Aselsan, Roketsan, STM ve TÜBİTAK’ın yer alacağı bu projeler önümüzdeki yıllarda İttifak’ın caydırıcılık mimarisinin omurgasını oluşturacak," diye yazdı.
Türk savunma şirketleri hangi alanda katkı koyabilir?
ASELSAN halihazırda geçen yıl, NATO'nun Modüler Hava Savunma (Ground Based Air Defence-GBAD) Konsept Aşaması kapsamında seçilen 5 firma arasında yer almıştı. Diğer firmalar Airbus Defence and Space, Lockheed Martin UK, Raytheon ve Thales LAS olmuştu.
GBAD, farklı üreticilere ait radar, füze ve komuta-kontrol sistemlerinin bir "lego" gibi birbirine entegre edilmesini sağlayan esnek bir hava savunma konsepti. Bu sayede ordular, tek bir sisteme bağımlı kalmadan tehdide göre özel savunma ağları oluşturabilir.
ASELSAN; hava savunma, radar, elektronik harp, elektro-optik, aviyonik sistemler, silah kuleleri ve haberleşme alanlarında yüksek teknolojili askeri ve sivil ürünler geliştiriyor. Ürettiği başlıca sistemler arasında Hisar hava savunma füzeleri, Koral elektronik harp sistemleri ve Aselflir keşif/gözetleme cihazları var.
Euro News
