Norveç varlık fonundan nükleer silah hamlesi

Hâlihazırda fon, nükleer silah geliştirdikleri veya ürettikleri gerekçesiyle 14 şirketi kapsam dışında tutuyor. 

2,2 trilyon doları aşan varlığıyla dünyanın en büyüğü olan Norveç devlet varlık fonunun, Perşembe günü sunulan bir öneriyle, nükleer silah üreten firmalara yeniden yatırım yapmasına izin verilebilir.

Mevcut etik ilkeleri uyarınca fon; Airbus, BAE Systems, Boeing, Lockheed Martin ve Safran gibi sektör devleri de dâhil olmak üzere, nükleer silah veya bu silahların bileşenlerini geliştiren ya da üreten 14 şirketi yatırım kapsamının dışında tutuyor.

Norveç hükümeti, Gazze'deki savaşta rol oynamakla suçlanan gruplara yapılan yatırımlara gelen eleştirilerin ardından, söz konusu etik ilkelerin gözden geçirilmesi talimatını vermişti.

Bu amaçla kurulan ve başkanlığını eski merkez bankası başkanı Svein Gjedrem'in üstlendiği bir komisyon, tavsiyelerini Perşembe günü açıkladı.

Raporda, fonun yalnızca "Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması (NPT) kapsamında tanımlanan nükleer silah sahibi devletlerde yerleşik olan ve Norveç ile müttefik" ülkelerdeki nükleer silah üreticilerine yatırım yapabileceği belirtildi.

434 sayfalık belgeyi sunarken açıklamalarda bulunan Gjedrem, "Bu, İngiliz, Fransız ve Amerikalı bazı silah üreticilerinin yeniden fon kapsamına alınacağı anlamına geliyor" dedi. 

Komisyon, biyolojik ve kimyasal silahlar, kara mayınları ve misket bombalarının üretimi ile kömür madenciliği, tütün veya kenevir üretimi gibi diğer etik dışlama kriterlerinin ise değişmeden kalacağını ifade etti.

Rapor, eski bir NATO genel sekreteri olan Maliye Bakanı Jens Stoltenberg'e sunuldu.

Stoltenberg, Rusya'nın nükleer silah kullanma tehdidini artırdığı ve Çin'in kendi cephaneliğini güçlendirdiği bir dönemde, nükleer silah üreticileriyle ilgili "Norveç fonunun, Norveç'in güvenliği için kritik öneme sahip olabilecek şirketlere yatırım yapamaması" şeklindeki paradoksa dikkat çekti. 

Komisyon ayrıca, fonu yöneten Norveç Merkez Bankası'na tavsiyelerde bulunmaktan sorumlu bağımsız bir organ olan Etik Konseyi'nde de değişiklikler önerdi.

Konsey, şirketlerin fonun etik standartlarını ciddi şekilde ihlal etme riskini değerlendirmekten sorumlu olmaya devam edecek; ancak şirketlerin portföyden çıkarılmasını doğrudan tavsiye etme yetkisini kaybedecek. 

Söz konusu yetki, hâlihazırda gözden geçirme süreci nedeniyle zaten askıya alınmış durumdaydı. Raporun önerileri, hükümetin vardığı sonuçları gelecek baharda oylamaya sunulmak üzere parlamentoya getirmesinden önce geniş kapsamlı bir istişare sürecine tabi tutulmalıdır.

Bazı siyasi partiler, özellikle de sol kanattakiler, raporu şimdiden eleştirdi; bir Yeşiller Partisi yetkilisi ise raporu “tamamen anlamsız” olarak nitelendirdi.

Dünya genelinde 7.000’den fazla şirkete yatırım yapmış olan fon, küresel ölçekte borsada işlem gören tüm şirketlerin yaklaşık %1,5’ine sahip olup, bu yönüyle dünyanın en büyük tekil yatırımcısı konumundadır.

Rapporteur