Sonsuz ve temiz enerji yarışında önemli bir eşik daha aşıldı.
ABD’nin Washington eyaletine bağlı Everett kentinde bulunan umut vadeden girişim Helion Energy, yedinci nesil reaktörü Polaris’te 150 milyon santigrat derece gibi olağanüstü bir sıcaklığa ulaştığını duyurdu.
Bu, akademik laboratuvarlarda kalan soyut bir vaat değil; 2028 için teknoloji devi Microsoft ile imzalanmış iddialı bir enerji tedarik sözleşmesiyle desteklenen, ticarileşmeye yönelik somut bir adım olarak görülüyor.
Üretim dünyası dalgalanan enerji maliyetleri ve programlanabilir kaynak ihtiyacıyla mücadele ederken, nükleer füzyon adeta gerçek bir “Kutsal Kâse” olarak öne çıkıyor. Ancak Helion, büyük uluslararası konsorsiyumların izlediği geleneksel ve hacimli yolu takip etmiyor.
Farklı bir mühendislik yaklaşımı
Devasa ve son derece pahalı Tokamak reaktörleri (yaklaşık 100 milyon derece hedefleyen, dev manyetik halka sistemleri) yerine Helion ters alan konfigürasyonu kullanıyor ve yaklaşık 200 milyon dereceye ulaşmayı hedefliyor. Özetle, kum saati şeklindeki bir haznenin iki ucunda oluşturulan iki plazma halkası birbirine doğru hızlandırılıyor ve bir milisaniyeden kısa sürede manyetik olarak sıkıştırılıyor.
Şirketin ekonomik ve endüstriyel verimlilik açısından en dikkat çekici yeniliği ise üretilen elektriği elde etme yöntemi. Füzyon projelerinin çoğu ortaya çıkan ısıyı buhar üretmek ve türbin döndürmek için kullanmayı öngörüyor; yani eski kömür santrallerine benzer bir sistem. Helion ise doğrudan enerji dönüşümünü hedefliyor.
Yakıtın stratejik önemi
Bu testte ayrıca tamamen özel bir şirket tarafından döteryum ve trityum karışımının kullanılması da dikkat çekti. Trityum radyoaktif ve yönetimi zor bir element olsa da, mühendislerin ulaşılan yüksek sıcaklıkları doğrulamasına imkân sağladı.
Ancak ticari aşamadaki nihai hedef daha sofistike: döteryum ile helyum-3 kullanmak. Bu füzyon reaksiyonunda helyum-4 ve yüksek enerjili bir proton elde ediliyor.
Helyum-3 Dünya’da son derece kıt olduğundan, Helion’un çözümü hem zarif hem de zorlu: Yan reaksiyonlar yoluyla helyum-3’ü tesis içinde üretmek ve ortaya çıkan gazı saflaştırmak.
Bu süreç endüstriyel ölçekte başarıyla uygulanabilirse, dış tedarik zincirlerine bağımlılığı büyük ölçüde azaltarak ciddi lojistik sorunları ortadan kaldırabilir.
Elektrik piyasası açısından perspektif
Makroekonomik açıdan bakıldığında, yüksek enerji yoğunluğuna ve düşük marjinal maliyete sahip bir kaynağın geliştirilmesi üretim paradigmasını kökten değiştirebilir. Küresel ölçekte füzyon alanındaki özel yatırımlar bugün 6 milyar doları aşmış durumda.
Büyük veri merkezlerinin, ulaşım sektörünün ve ağır sanayinin artan enerji ihtiyacı süreci hızlandırıyor. Helion hâlihazırda yaklaşık 50 megavatlık “Orion” adlı bir tesis inşa ediyor; amaç, ticari uygulanabilirliği kanıtlamak ve şebekeye enerji sağlamak.
Son elli yılda bu alanda birçok başarısız başlangıç yaşandı. Ancak Helion’un pragmatik yaklaşımı dikkatle izlenmeyi hak ediyor.
Plazma sıcaklığı arttıkça ölçülen enerjinin de arttığını göstermesi teknik açıdan önemli bir işaret. Ticari füzyona giden yol hâlâ uzun ve mühendislik zorluklarıyla dolu. Fakat bugün hedef belki de biraz daha net görünüyor.
Asıl sınav, laboratuvar rekoru değil; şebekeye güvenilir, sürekli ve ekonomik biçimde megavatsaat satabilmek olacak.
Scenari Economici
