Viktor Orbán, hâkimlerin Macaristan’a verilen 10 milyar avronun geri alınmasını istemesinin “saçma” olacağını söyledi.
Avrupa Komisyonu’nun Macaristan’a AB fonlarını vermesinin hatalı olduğunu söyleyen AB’nin en yüksek mahkemesindeki bir hukuk danışmanına tepki gösteren Viktor Orbán, hâkimlerin Macaristan’a verilen 10 milyar avronun geri alınmasını istemesinin “saçma” olacağını söyledi.
Macaristan Başbakanı, perşembe günü Belçika kırsalında düzenlenen AB liderler toplantısından ayrılırken Komisyon’un parayı geri istemesi halinde ne yapacağına ilişkin sorusunu yanıtladı.
Aynı günün erken saatlerinde Avrupa’nın en yüksek mahkemesindeki kıdemli bir hukuk danışmanı, fonların geri alınması yönünde görüş bildirmişti.
Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD), Avrupa Parlamentosu’nun Komisyon’un Aralık 2023’te Macaristan için dondurulmuş fonları serbest bırakırken kendi kurallarını ihlal ettiği yönündeki başvurusunu inceliyor.
Söz konusu fonlar, hukukun üstünlüğüne ilişkin endişeler nedeniyle askıya alınmıştı. Avrupa Parlamentosu üyeleri, kararın AB liderlerinin Ukrayna’ya yardım konusunda Macaristan Başbakanı Viktor Orbán’ın işbirliğine ihtiyaç duyduğu kritik bir zirvenin arifesinde alınmasına dikkat çekerek, Komisyon’u siyasi fırsatçılıkla suçluyor.
Başsavcı (advocate-general) Tamara Ćapeta’nın — fonların serbest bırakılmasına ilişkin Komisyon kararının iptal edilmesi yönündeki — hukuki görüşü, birkaç ay içinde verilecek nihai karar öncesinde yargıçlara yol gösterecek.
Başsavcılar hâkim değil; karmaşık ya da emsal teşkil eden davalarda mahkemeye hukuki görüş sunan danışmanlardır.
Bu görüş, Orbán’ın Nisan ayında yapılacak seçimler öncesinde anketlerde geride olduğu hassas bir dönemde geldi. Son aylarda AB liderleri, Komisyon ve diplomatlar arasında Orbán’a yönelik baskının seçim kampanyasında malzeme yapılabileceği anlayışıyla, Budapeşte’ye karşı sert adımlar atmaktan ya da başbakanı açıkça eleştirmekten kaçınmıştı.
İsminin açıklanmasını istemeyen bir AB diplomatı, hukuki görüşün “seçime bu kadar az kalmışken ihtiyacımız olan şey olmadığını” söyledi.
Komisyon sözcüsü yaptığı açıklamada, “Söz konusu Komisyon kararının, özellikle Komisyon’un tespit ettiği yargı sistemi eksikliklerini gidermeye yönelik Macaristan’ın gerçekleştirdiği reformların kapsamlı bir değerlendirmesine dayandığını düşünüyoruz.
Ayrıca karar, bu reformların söz konusu eksiklikleri nasıl giderdiğine ilişkin gerekçeleri açıkça ortaya koymaktadır,” dedi.
Orbán, Belçika kırsalındaki zirveye gelirken karar hakkında yorum yapmadı. Siyasi direktörü Balázs Orbán ise görüşün, Macaristan’ın Ukrayna’nın AB’ye katılımına karşı çıkmasından kaynaklandığını savundu.
“Bir üye devlet Avrupa elitinin yazdığı senaryodan saptığı anda hukuki mekanizma harekete geçiyor,” dedi.
Mahkeme, Avrupa Parlamentosu’nun Mart 2024’te dava açmasından bu yana dosya üzerinde çalışıyor.
Ayrıntılı değerlendirme
Ćapeta’nın görüşüne göre Komisyon, Macar hükümetinin reformları tam olarak uygulamadan fonları serbest bırakırken kendi hukukun üstünlüğü şartlarını “yanlış” uyguladı.
Ayrıca Komisyon’un, Macaristan Yüksek Mahkemesi’nin bağımsızlığına ve Macaristan Anayasa Mahkemesi üyelerinin atanmasına ilişkin reformlar konusunda “uygun bir değerlendirme” yapmadığını belirtti. Parlamento, Komisyon’un bu iki temel meseleyi yeterince ele almadığını savunmuştu.
Başsavcı, Komisyon’u şeffaflık eksikliği nedeniyle de eleştirerek, fonların serbest bırakılması kararına ilişkin yeterli gerekçe sunulmadığını söyledi.
Mahkeme açıklamasında, “Komisyon yalnızca Macaristan’a değil, AB vatandaşlarının tamamına bir açıklama borçludur,” denildi.
Bununla birlikte başsavcı, Parlamento’nun Komisyon’un yetkilerini kötüye kullandığı yönündeki iddialarını desteklemedi.
Ćapeta ayrıca, Komisyon’un fonları serbest bırakma değerlendirmesinde Macar parlamentosundaki tartışmalı Egemenliği Koruma Yasası’nı dikkate almadığını savundu.
Perşembe günü yayımlanan ayrı bir hukuki görüşte Mahkeme, söz konusu yasanın “birçok temel özgürlüğü” kısıtladığı gerekçesiyle AB hukukunu ihlal ettiğine hükmetti.
Paranın geri alınması
Alman Avrupa Parlamentosu üyesi ve Erasmus Rotterdam Üniversitesi ile Cenevre Üniversitesi’nde AB hukuku profesörü olan René Repasi, kararın iptal edilmesi halinde Komisyon’un “paranın geri istenmesi gerektiğini” söyledi.
Repasi, “Macaristan geri ödeme yapmazsa, Komisyon Macaristan’ın almaya hak kazandığı diğer ödemeleri, geri ödemesi gereken tutar kadar azaltabilir,” dedi.
Mahkemenin vereceği karar, özellikle AB fonlarının dağıtımı için temel haklar ve yargı bağımsızlığına ilişkin katı koşullar getiren Ortak Hükümler Tüzüğü bağlamında, Komisyon’un hukukun üstünlüğü ihlallerini değerlendirirken sahip olduğu takdir yetkisinin sınırlarına dair emsal teşkil edecek.
Komisyon, Ekim 2025’teki duruşmada kendisini savunarak, yargı bağımsızlığına ilişkin endişelerin giderilmesi konusunda önceden belirlenmiş teknik “kilometre taşlarının” Budapeşte tarafından resmen yerine getirildiğini ve bu nedenle fonların serbest bırakılmasının zorunlu olduğunu söylemişti.
Ancak başsavcının görüşü, Parlamento avukatlarının, Komisyon’un Macaristan’daki sistematik hukukun üstünlüğü eksikliklerine daha geniş bir perspektiften bakması gerektiği ve yargı reformu hedeflerinin yerine getirilmesini yanlış değerlendirdiği yönündeki argümanını destekliyor.
Yeşiller grubundan AP üyesi Daniel Freund, başsavcının görüşünün “Komisyon’a yönelik sert bir uyarı” olduğunu söyledi. “Mahkeme nihai kararında bu gerekçeyi izlerse, bu Avrupa’da hukukun üstünlüğü için bir zafer olacaktır,” dedi.
Freund, görüşün “Avrupa Parlamentosu’nun uzun süredir dile getirdiğini doğruladığını: Macar hükümetine 10 milyar avronun serbest bırakılmasının yasa dışı ve siyasi saiklerle yapıldığını” ifade etti. “Komisyon bu şekilde hareket ederek kendi güvenilirliğini riske atmıştır,” diye ekledi.
Freund, son olarak “AB fonları yalnızca alıcı taraf hukuka, Avrupa değerlerine ve hukukun üstünlüğüne bağlı kaldığında ödenmelidir. Avrupa Komisyonu’nun gelecekte bu ilkelere bağlı kalmasını bekliyoruz. Viktor Orbán gibi otokratlar tarafından yönlendirilmesine izin vermeyi bırakmalıdır,” dedi.
Politico
