Orbán Sonrası Hayat Dönüşüm Halinde

Macaristan'da Başbakan Viktor Orbán ile yakın ilişkiler kurarak geniş iş imparatorlukları inşa eden şirketler ve iş insanları, yeni iktidarın "kayırmacılık" iddialarını ortadan kaldırmaya yönelik politikaları doğrultusunda faaliyetlerini yeniden şekillendiriyor.

Eski hükümet yetkilileri, şirket temsilcileri ve analistlerden oluşan yaklaşık bir düzine kaynakla yapılan çeşitli görüşmelere göre, Nisan ayında yapılan seçimlerde Viktor Orbán'ın 16 yıllık iktidarını sona erdiren Başbakan Péter Magyar'ın göreve gelmesinin ardından Orbán'ın yakın çevresindeki milyarder iş insanları iş modellerini yeniden gözden geçiriyor. Analistler, bazı şirketlerin ise yeni dönemde ayakta kalamayabileceğini değerlendiriyor.

Macaristan'ın en büyük inşaat şirketlerinden biri olan ve Orbán'ın yakın müttefiklerinden iş insanı István Garancsi ile bağlantılı Market Építő'nün kurucusu ve CEO'su Sándor Scheer, yaptığı açıklamada, "Uyum sağlamak zorundayız ve sağlayacağız." dedi.

Şirketin gelirlerinin yaklaşık dörtte biri, futbol stadyumları gibi büyük kamu projeleri de dahil olmak üzere kamu ihalelerinden elde ediliyor.

Scheer, "Büyük ölçekli projeler yerine daha fazla sayıda küçük ölçekli projeye yönelmeye hazırlanıyoruz. Önümüzdeki dönemde konut ve altyapı inşaatları ağırlık kazanacak." ifadelerini kullandı.

Şirketlerde stratejik dönüşüm

Bu stratejik değişim, Macaristan iş dünyasında onlarca yılın en büyük yeniden yapılanmasına işaret ediyor. Süreç, Orbán'a yakın olduğu düşünülen şirketlerin hisse değerlerini olumsuz etkilerken, yabancı yatırımcılar için daha rekabetçi bir piyasa ortamı oluşturabileceği değerlendiriliyor.

Analistlere göre en büyük risk altında bulunan şirketler, yıllardır kamu altyapı ihalelerinden beslenen ancak artık devlet kaynakları için yeni rakiplerle rekabet etmek zorunda kalacak firmalar.

Berlin merkezli Avrupa Politikaları Enstitüsü'nün (Institute for European Politics) Başkan Yardımcısı Daniel Hegedüs, "Bu siyasi ağların parçası olan inşaat ve yol yapım şirketleri, sözleşmeler başka firmalara yönlendirileceği için bir ya da iki yıl içinde ortadan kaybolacak." değerlendirmesinde bulundu.

Market Építő ise yaptığı açıklamada, otuz yıllık başarılı faaliyetlerinin siyasi dönemlere bağlı olmadığını ve çeşitlendirilmiş portföyü sayesinde güçlü konumunu koruyacağını savundu.

Orbán'ın müttefikleri: "Korkmuyoruz"

Orbán döneminde iktidara yakın şirketler, kamu harcamalarına, devlet ihalelerine ve düzenleyici avantajlara ayrıcalıklı erişim sayesinde birçok sektörde büyüme fırsatı yakalamıştı.

OECD'nin 2024 yılında yayımladığı araştırmaya göre, Macaristan'da tek teklifli kamu ihalelerinin oranı oldukça yüksek seviyelerde bulunuyor. Avrupa Birliği ise dondurulan fonların serbest bırakılması için piyasa rekabetini artıracak reformların uygulanmasını şart koşmuştu.

Macaristan'daki yolsuzluk karşıtı düşünce kuruluşu CRCB'nin Nisan seçimlerinden hemen önce yayımladığı araştırma da kamu ihalelerinde "siyasi kayırmacılığın açık kanıtlarının" bulunduğunu ileri sürdü.

Seçimlerde Orbán'ı büyük farkla mağlup eden Başbakan Péter Magyar ise Haziran ayında kamu kaynaklarının daha şeffaf kullanılmasına yönelik AB koşullarını yerine getirmek amacıyla kapsamlı yolsuzlukla mücadele yasa tasarısını parlamentoya sundu.

Eski düzen tasfiye ediliyor

Tasfiye sürecinin bir diğer göstergesi olarak, Macaristan Parlamentosu 13 Temmuz'da kabul ettiği anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanı Tamás Sulyok'un görevden alınmasını onayladı. 

Magyar, Sulyok'u daha önce Orbán'ın "kuklası" olarak nitelendirmişti. Sulyok ise herhangi bir siyasi gündemi olmadığını savunmuştu.

Orbán'ın iktidardan ayrılması piyasalarda da önemli etkiler yarattı.

Orbán'a yakın görülen Opus Global, Appeninn, 4iG ve MBH Bank gibi şirketlerin hisseleri sert değer kayıpları yaşarken, Budapeşte Borsası'nın genelinde ise yatırımcıların Magyar hükümetinden daha piyasa dostu politikalar beklemesiyle yükseliş görüldü.

Magyar, seçim kampanyasında inşaat, savunma ve medya başta olmak üzere birçok alandaki kamu sözleşmelerini yeniden inceleme sözü vermişti.

Duna Aszfalt: "Rekabetten korkmuyoruz"

Orbán döneminde ülkenin en büyük yol yapım şirketlerinden biri haline gelen Duna Aszfalt da yeni döneme hazırlıklı olduğunu açıkladı.

Şirket yaptığı yazılı açıklamada, "1990 öncesinde de Duna Aszfalt uluslararası şirketlerin hâkim olduğu bir pazarda rekabet ediyordu. Bu ortam bize yabancı değil ve bundan korkmuyoruz." ifadelerini kullandı.

Ancak Magyar hükümeti, Orbán döneminde taahhüt edilen harcamaları gözden geçirme kapsamında Güney Macaristan'daki bir otoyol uzatma projesini durdurdu ve seçim öncesinde bu proje için ödenen kamu kaynaklarının iadesini talep etti.

Duna Aszfalt bu konuda ek yorum yapmadı.

Daha şeffaf ihale dönemi

4iG şirketi Reuters'a gönderdiği açıklamada siyasi ayrıcalıklardan yararlandığı iddialarını reddederken, ülkenin ikinci büyük bankası MBH Bank da tüm faaliyetlerinin Macaristan ve Avrupa Birliği kamu ihale mevzuatına uygun yürütüldüğünü belirtti.

Opus Global ve Appeninn ise Reuters'ın yorum taleplerine yanıt vermedi.

Eurasia Group analisti Orsolya Raczova, daha şeffaf ihale süreçlerinin uluslararası şirketlere daha fazla fırsat sunacağını ve Orbán döneminde öne çıkan bazı firmaların piyasadan çekilmesine yol açabileceğini söyledi.

Raczova, "Önemli değişiklikler bekliyorum ve bu şirketlerden bazılarının tamamen ortadan kaybolacağını düşünüyorum." değerlendirmesinde bulundu.

(1 ABD doları = 307,53 Macar forinti)

Reuters