Sırbistan’da Vučić’in iktidarına son tepki: Protestocu öğrenciler

Z kuşağı öğrencileri, iki yıldır sokaklarda protestolar düzenliyor; şimdi ise yönetime talip oluyorlar. 

Sırbistan lideri Aleksandar Vučić, 2012’den bu yana katıldığı tüm seçimleri kazandı; ancak pazar günü yapılacak parlamento seçimlerinde, öğrenci öncülüğündeki bir hareket, Vučić’in iktidardaki Sırp İlerleme Partisi’ni (SNS) geride bırakma şansına sahip.

Bağımsız bir kamuoyu araştırma kuruluşu olan “New Serbian Political Thought” tarafından salı günü yayımlanan bir anket, “Öğrenci Listesi”nin %44,5’lik bir oranla, Vučić’in partisinin %42,7’lik oranının az farkla önünde yer aldığını gösterdi. 

Bu, son on yıldan uzun süredir bir seçim öncesinde muhalif bir listenin ulusal bir ankette öne geçtiği ilk örnek oldu.

Novi Sad Üniversitesi’nde hukuk öğrencisi olan 21 yaşındaki Kosta Golubović, medyaya verdiği demeçte, “Z kuşağı ve öğrenciler ayağa kalkıyor; yetişkinlik hayatımıza tam anlamıyla başlamadan önce geleceğimizi aktif bir şekilde baltalayan bir yönetim yerine, geleceğimize yatırım yapacak bir hükümet için mücadele ediyoruz” dedi.

Modern Sırbistan tarihindeki en büyük protesto hareketi, Kasım 2024’te Novi Sad’daki bir tren istasyonunda, yeni restore edilmiş bir sundurmanın çökmesi ve aralarında iki küçük çocuğun da bulunduğu 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başladı.

Hayatını kaybedenler için düzenlenen anma törenleri, hükümetin sorumluluğu reddetmesiyle kitlesel protestolara dönüştü ve bu süreç, dönemin başbakanının istifasıyla sonuçlandı. 

Gösteriler büyük kalabalıkları bir araya getirdi; Mart 2025’te Belgrad’da düzenlenen miting ise 325 binden fazla katılımcıyla zirveye ulaştı. Öğrenci protestocular o günden bu yana erken seçim talep ediyor.

Gergin bir seçim kampanyası

“New Serbian Political Thought” editörü Đorđe Vukadinović, yayımladıkları anket verilerinin bir projeksiyon değil, yalnızca o anki durumu yansıtan bir kesit olduğunu belirtti. 

Vukadinović, hükümetin daha önceki bulgularına karşı sergilediği —kendi ifadesiyle— “neredeyse histerik” saldırı ve tepkiler nedeniyle, bu sonuçları hiç yayımlamayıp yayımlamama konusunu bile düşündüğünü ekledi.

Hükümet yanlısı bulvar gazeteleri ve Sırp İlerleme Partisi’nin üst düzey isimleri, seçim kampanyası boyunca bağımsız anket kuruluşlarını sert bir dille eleştirerek onları “sahte araştırmacılar” olarak nitelendirdi. 

"Öğrenci Listesi" (Student List) özelinde ise anket sonuçları, ülkenin her köşesine ulaşmak için aylar boyunca kapı kapı yürütülen yoğun çalışmaların bir yansıması. 

Bu aynı zamanda, Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) ülkedeki her şeye nüfuz eden varlığına karşı on yılı aşkın süredir mücadele eden Sırbistan’ın yerleşik muhalefet partilerinde belki de eksik olan bir unsuru —gençliğin inatçı kararlılığını— gözler önüne seriyor.

Daha önce ülke çapında kampanya yürütme kapasitesine sahip tek yapının İlerleme Partisi olduğunu belirten Golubović, "Bizde enerji var. Bunun kaybedilmiş bir dava olduğunu ya da SNS yanlısı olup ulaşamadığımız 'ölü bölgeler' bulunduğunu kabul etmeyi reddettik," ifadelerini kullandı.

Bu etki, iktidar partisinin TikTok veya X paylaşımlarında açıkça görülüyor; gönderilerin altındaki ilk on iki yorum —her biri yüzlerce, hatta binlerce beğeni almış durumda— sürekli olarak kampanyanın sloganını, yani “Studenti pobeđuju!” (Öğrenciler kazanacak!) ifadesini tekrarlıyor.

Uluslararası ve Güvenlik İşleri Merkezi’nden Igor Novaković, geçmişte muhalefetin iktidar partisine karşı sürekli bir meydan okuma ortaya koyamadığını; özellikle de Vučić’in gücünün ve medya ile kilit kurumlar üzerindeki kontrolünün artmasıyla bu durumun daha da belirginleştiğini açıkladı.

Novaković, “Öğrenci Listesi”nin (Student List) seçimlerden zaferle çıkması durumunda, “son derece kökleşmiş bir sistem ve bürokrasiyle” karşı karşıya kalacağını ve bunun “gerçekten zorlu bir süreç olabileceğini” belirtiyor. “Geçiş dönemi hiç de kolay olmayacak.”

Diğer yandan, Vučić ve partisinin kazanması da beraberinde başka sorunlar getirecektir. 

Novaković, “SNS (Sırp İlerleme Partisi) ve hükümet ağır yara almış durumda,” diye ekliyor. “Seçimi tamamen kaybetmeseler bile, meşruiyetlerinin ve otoritelerinin zayıfladığı bir dönemle karşı karşıya kalacaklar.”

Politico