Doç. Dr. Gözde YETMEN, “Modada Algoritmaların estetik üretime dahil olması, yaratıcılık ve katılımcı tasarım kavramlarını yeniden tartışmaya açarak, yapay zekanın tasarımcı rolünü" TGM için kaleme aldı. Keyifli okumalar…
Yapay zekâ teknolojilerinin hızla gelişmesi, sanat ve tasarım alanlarında uzun süredir tartışılan temel bir soruyu yeniden gündeme taşıdı: Yaratıcılık yalnızca insana mı aittir?
Çağdaş moda dünyasında yapay zekâ destekli tasarım sistemleri artık yalnızca yardımcı araçlar değildir.
Renk paletleri oluşturan, trend analizleri yapan, kumaş önerileri geliştiren ve hatta koleksiyon tasarlayan algoritmalar, tasarım süreçlerinin aktif aktörleri haline gelmiştir.
Yapay zekâ sergiler, defileler ve sanal mankenler vb. gibi yeni nesil yönelimler, bu dönüşümün sektörel boyutunu görünür kılmaktadır.
Ancak burada asıl mesele teknoloji değildir; estetik otoritenin dönüşmesidir.
Çünkü tarih boyunca tasarımcı, özgünlük ve bireysel yaratıcılık üzerinden tanımlanan kültürel bir figürdü. Yapay zekâ ise tasarım pratiğini bireysel sezgiden çıkarıp veri temelli örüntü analizlerine dayandırmaktadır.
Bu durum iki temel tartışmayı beraberinde getiriyor. Birincisi etik tartışmadır: Yapay zekâ tarafından üretilen bir tasarımın telif hakkı kime aittir? İkincisi ise felsefi tartışmadır: Eğer bir algoritma estetik olarak etkileyici bir ürün ortaya koyabiliyorsa, yaratıcılığı nasıl tanımlamalıyız?
Bugün algoritmalar yalnızca trend tahmini yapmıyor; kullanıcı davranışlarını analiz ederek tüketici tercihlerini de yönlendiriyor. Böylece moda endüstrisi, büyük veri ekonomisinin önemli bir parçası haline geliyor.
Bu noktada katılımcı tasarım kavramı yeniden önem kazanıyor. Çünkü kullanıcı artık yalnızca tüketici değil; veri sağlayıcısı, geri bildirim üreticisi ve tasarım süreçlerine dolaylı olarak yön veren bir aktör konumunda bulunuyor.
Özellikle dijital platformlar üzerinden yürütülen tasarım süreçleri, koleksiyonların kullanıcı etkileşimlerine göre şekillenmesine neden oluyor. Böylece moda tasarımı tek yönlü bir üretim olmaktan çıkıp kolektif bir estetik organizasyona dönüşüyor.
Öte yandan yapay zekâ, hiper-hızlı trend döngülerini daha da hızlandırma potansiyeline sahiptir.
Bu da modanın düşünsel derinliğini azaltarak yalnızca veri optimizasyonuna dayalı bir tüketim mekanizmasına dönüşme riskini taşımaktadır.
Tam da bu nedenle çağdaş tasarım felsefesi, teknolojik ilerleme kadar etik sınırları da tartışmaktadır.
Burada şeffaflık ilkesi yeniden önem kazanmaktadır.
Yapay zekâ destekli tasarım süreçlerinde hangi verilerin kullanıldığı, algoritmaların hangi estetik eğilimleri öne çıkardığı ve kullanıcı davranışlarının nasıl işlendiği açıklanmadığında, moda sektörü görünmez dijital manipülasyon alanına dönüşebilir.
Dolayısıyla mesele “yapay zekâ tasarımcı olacak mı?” sorusundan daha büyüktür. Asıl soru şudur: İnsan, estetik üretimdeki merkezi konumunu nasıl yeniden tanımlayacaktır?
Geleceğin moda dünyasında belki de en değerli unsur, teknolojiyi kullanan insan değil; teknolojiyle anlam üretebilen insan olacaktır.
Doç.Dr. Gözde YETMEN
