1 milyon avroluk İspanyol edebiyat ödülünü Isabel Allende, kazandı

Şilili-Amerikalı yazar, 1982 tarihli ilk romanı "Ruhlar Evi"nin (The House of the Spirits) devam eseriyle Premio Planeta ödülüne layık görüldü. 

Şilili-Amerikalı yazar Isabel Allende, dünyanın en yüksek para ödüllü edebiyat ödüllerinden biri olan İspanya merkezli Premio Planeta’yı (1 milyon avro / 843.000 sterlin), takma adla katıldığı yarışmada, ünlü ilk romanı "Ruhlar Evi"nin devam eseriyle kazandı.

84 yaşındaki Allende, ödülün 75. edisyonunu, 1982 tarihli romanındaki karakterlere geri dönen "La hora antes del alba" (Şafaktan Önceki Saat) adlı eseriyle kazandı. 

Söz konusu roman, Şili’den esinlenilmiş bir ülkede, siyasi çalkantıların gölgesinde geçen, nesiller boyu süren bir aile destanını konu alıyor.

Reuters’ın haberine göre yeni hikâye, Esteban Trueba ve Clara del Valle’nin torunu Alba’nın, Pinochet diktatörlüğü döneminde maruz kaldığı hapis ve işkencenin ardından toparlanma çabasını anlatıyor. 

Allende, bu kitabın "Ruhlar Evi" evrenini nihayete erdireceğini belirtti. 1982 tarihli roman; "Kaderin Kızı" (Daughter of Fortune) ve "Sepya Portre" (Portrait in Sepia) ile birlikte, birbirine bağlı aile destanlarından oluşan gevşek bir üçlemenin parçası olarak okunuyor.

Barselona’da düzenlenen ve Kral VI. Felipe ile Kraliçe Letizia’nın da katıldığı ödül töreninde konuşan Allende, bu ödülü kazanmayı "Nobel’i kazanmak gibi" şeklinde tanımladı.

Allende, "Daha önce hiç bir yarışmaya katılmamıştım çünkü sonuncu olmanın getireceği mahcubiyeti yaşamak istemiyordum," dedi ve ekledi: "Bu yaştan sonra kaybedecek pek bir şeyim yok."

Yazar, devam eserini kaleme almasında, on yıllardır okurlardan gelen "Alba’ya ne oldu?" sorusunun etkili olduğunu ifade etti. Ayrıca romandaki siyasi koşullar ile günümüzde yükselişe geçen aşırıcılık arasında paralellikler kurdu.

Allende, babasının kuzeni olan Şili Devlet Başkanı Salvador Allende’nin devrilmesiyle sonuçlanan, Augusto Pinochet liderliğindeki 1973 askeri darbesinin ardından sürgüne gitmek zorunda kalmıştı. Salvador Allende, Latin Amerika’nın demokratik yollarla seçilmiş ilk Marksist lideriydi. 

Pinochet rejimi altında yaklaşık 40.000 kişi işkence gördü, 3.000’den fazla insan ise öldürüldü. “Şu an pek çok demokrasinin otoriterizm, aşırı milliyetçilik ve hatta faşizm tehdidi altında olduğunu gördüğümde, bir zamanlar ülkemi terk etmeme neden olan o korkuyu yeniden hissediyorum,” dedi.

Allende, İspanyolca konuşulan dünyada kitapları dünya genelinde 80 milyondan fazla satan ve 40’tan fazla dile çevrilen, en tanınmış yazarlardan biri. 

Ödül, henüz yayımlanmamış eserlere açık ve katılımcılara takma isim kullanma imkânı tanıyor; Allende de yarışmaya “Luz Ventura” takma adıyla ve *Los que faltan* (Eksik Olanlar) adlı kurgusal eserle katıldı.

Bununla birlikte, jüri üyeleri Allende’nin üslubunu fark etmiş olabilirler. 

Leeds Üniversitesi İspanyol Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanı ve Büyük Britanya ve İrlanda Hispanistler Derneği’nin seçilmiş başkanı Profesör Duncan Wheeler, “Jüri üyelerinin bunun Isabel Allende olduğunu anlamamış olmalarına çok şaşırırdım,” dedi. 

“Planeta Ödülü’nün İspanyolca konuşulan dünyada maddi getirisi en yüksek ödüllerden biri olduğunu, ancak kesinlikle en prestijlisi olmadığını göz önünde bulundurmak gerek.” 

Ödül, zaman zaman kazanan seçimleri nedeniyle eleştirilere maruz kalmıştı. 

2021 yılında ödül, “Carmen Mola” takma adıyla yayımlanan ve bir kadın yazara ait olduğu iddiasıyla pazarlanan *La bestia* adlı gerilim romanına verilmişti. 

Ödül töreninde ise Mola’nın aslında Jorge Díaz, Agustín Martínez ve Antonio Mercero adındaki üç erkek yazardan oluştuğu ortaya çıkmıştı.

İspanyolca konuşulan dünyanın en büyük yayın gruplarından biri olan Planeta tarafından düzenlenen ödül, kazanan eserin yine kendileri tarafından yayımlanması şartını da içeriyor. 

Allende, *Ruhlar Evi* (The House of the Spirits) adlı eserinden bu yana Penguin Random House bünyesindeki Plaza & Janés yayıneviyle çalıştığı için, bu durum Planeta adına önemli bir kazanım anlamına geliyor.

Takma isimle başvuru imkânına rağmen ödül, geçmişte daha çok tanınmış yazarları ve televizyon simalarını öne çıkarma eğilimiyle biliniyor; ödülü daha önce kazananlar arasında Juan Marsé ve Manuel Vázquez Montalbán gibi önemli İspanyolca yazarların yanı sıra, tartışmalı bir televizyon kişiliği olan Juan de Val gibi isimler de yer alıyor.

Planeta Grubu Başkanı José Creuheras, ödülün televizyon programlarında boy göstermeleriyle tanınan isimlere verilmesi eğilimine ilişkin bir soru üzerine, İspanyol gazetesi El País’e şunları söyledi: 

“Planeta Ödülü’nün geçmişe kıyasla daha az ya da daha çok prestijli olduğunu söyleyecek bir konumda değilim. Kazananlarımız ve finalistlerimiz arasında çağdaş edebiyatın en önemli isimlerinden bazıları yer alıyor. Ödülün ulaştığı kitle —rakamlarla da görülebileceği üzere— her şeyi anlatıyor; Planeta’ya ilgi duyan insanların sayısı giderek artıyor.”

İkinci sırada ise, *La añoranza* adlı tarihsel romanıyla 200.000 avro kazanan İspanyol yazar ve senarist Sergio Hernández yer aldı.

The Guardian