AB'den, dijital adalet hamlesi ve "karanlık desen" kararı

Dijital Adalet Yasası (Digital Fairness Act - DFA) taslağı, tüketicileri kandıran aldatıcı çevrimiçi özellikleri hedef alıyor.

Taslak metne göre Avrupa Komisyonu, "karanlık desenler" olarak adlandırılan aldatıcı tasarım uygulamalarını yasaklayacak yeni dijital kurallar getirmeyi amaçlıyor.

Taslak öneri, DFA'nın bir "tüzük" (regulation) olarak kurgulandığını gösteriyor. Bu, AB genelinde doğrudan uygulanacak ve üye ülkelerin yasayı hayata geçirirken yaşanabilecek uygulama farklılıklarını en aza indirecek bir hukuki zemin oluşturuyor.

Öneri, bu düzenlemenin, özellikle çocuklar gibi savunmasız gruplar başta olmak üzere, tüketicilerin haksız dijital uygulamalar sonucunda maruz kaldıkları "zararı" azaltmayı hedeflediğini belirtiyor.

Metin, çevrimiçi satıcıların "karanlık desenler" kullanmasını yasaklıyor. Taslakta bu kavram; çevrimiçi arayüzlerin, tüketicilerin "ekonomik davranışlarını" saptırabilecek şekilde tasarlanması ve düzenlenmesi olarak tanımlanıyor.

Komisyon belgesinde, "haksız" kabul edilen ve dolayısıyla taslak öneri kapsamında yasaklanması öngörülen belirli karanlık desenler, yine Rapporteur tarafından ele geçirilen bir ek metinde detaylandırılıyor.

Taslak; influencer pazarlaması, haksız kişiselleştirme, bağımlılık yaratan tasarımlar ve talebe göre çevrimiçi fiyatların sürekli değiştirilebildiği "dinamik fiyatlandırma" gibi alanlarda yeni kurallar getirerek, tüketicilerin maruz kalabileceği çeşitli yeni zarar biçimlerini tanımlamayı amaçlıyor.

Hassas kişisel veriler kullanılarak oluşturulan tüketici profillerine dayalı kişiselleştirilmiş reklamlar ve reşit olmayanları hedef alan kişiselleştirilmiş reklamlar, tıpkı halihazırda Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında çevrimiçi platformlar için geçerli olduğu gibi, bu taslakla da yasaklanıyor.

Buna ek olarak taslak, çocuklar veya savunmasız tüketicileri hedef alan kişiselleştirilmiş fiyatlandırma uygulamalarını da yasaklıyor.

Bağımlılık yaratan tasarımlar

Taslak metin ayrıca, kapsam dahilindeki dijital hizmetlere, tüketicilere bağımlılık yapıcı özellikleri sınırlamaları için araçlar sunma zorunluluğu getiriyor. 

Bu araçlar arasında; otomatik içerik oynatma, sürekli uyarılar ve kullanıcı etkinliğine dayanmayan bildirimler gibi özellikleri kapatma imkânı yer alıyor.

Taslakta, bu gerekliliklerin, Komisyon tarafından Eylül ayında önerilen "AB Çocuk Yasası" (EU Kids Act) kapsamına girecek çevrimiçi platformlar için geçerli olmayacağı belirtiliyor; zira söz konusu yasa, çocuklar için bağımlılık risklerini sınırlamaya yönelik başka gereklilikler getirecek. 

Biletleme şeffaflığı

Taslak, etkinlik sektöründe çevrim içi işlemler için ilave şeffaflık gereklilikleri getiriyor; ancak Komisyon Üyesi Michael McGrath'in daha önce açıkladığı üzere, dinamik fiyatlandırmayı tamamen yasaklamıyor.

Çevrim içi satıcıların, tüketicilere her bir kategorideki mevcut bilet sayısı ve maksimum satın alma fiyatı hakkında bilgi vermeleri zorunlu tutulacak. Taslağa göre, sanal bilet kuyruklarında da fiyat güncellemelerinin gerçek zamanlı olarak gösterilmesi gerekecek.

Influencer pazarlaması

Metin ayrıca, ürün tanıtımı yapmak için ödeme alan sosyal medya fenomenleri (influencer'lar) gibi kişi veya grupların dahil olduğu "influencer pazarlaması" alanında şeffaflık gerekliliklerinin artırılmasını öneriyor. 

Taslak, bu tür tanıtımlarda "reklam" veya "ticari iş birliği" gibi ibarelerin yer almasını zorunlu kılıyor.

Cezalar

Taslağa göre, Dijital Hizmetler Yasası (DFA) kapsamındaki ihlallerin kesinleşmesi durumunda, satıcının ihlalin gerçekleştiği bir veya daha fazla AB ülkesindeki yıllık gelirinin %4'üne varan oranlarda para cezası uygulanabilecek.

Ayrıca, eş zamanlı olarak güncellenmekte olan yeni Tüketiciyi Koruma İş Birliği (CPC) tüzüğü aracılığıyla, Avrupa Komisyonu'nun yaptırım yetkileri de güçlendirilecek.

Taslak metinde, CPC tüzüğü ile "Birlik içi" (AB sınırları dahilinde) yeni bir ihlal kategorisi getirileceği belirtiliyor. DFA'nın yaygın bir şekilde ihlal edildiği durumları kapsayan bu kategori için, satıcının dünya genelindeki toplam cirosunun %6'sına varan oranlarda para cezası uygulanabilecek.

Rapporteur