NATO’nun 5. Maddesi anında tanınan bir marka haline gelmişken, 42.7. Madde Lizbon Antlaşması’nın pek bilinmeyen bir unsuru olarak kalmaya devam ediyor
Avrupa Birliği ise bu durumu değiştirmeyi hedefliyor.
Donald Trump’ın NATO’nun geleceğini sürekli sorguladığı bir dönemde, AB’nin diplomatik servisi, ülkelerin birliğin kendi karşılıklı yardım maddesini ne zaman ve nasıl devreye sokabileceklerini anlamalarına yardımcı olacak bir kılavuz hazırlıyor.
Birçok diplomat ve yetkili, Avrupa Dış Eylem Servisi’nin (EEAS), bir ülke tehdit altına girdiğinde 42.7 mekanizması devreye sokulduğunda AB’den ne tür kaynakların sağlanabileceğini detaylandıran bir rehber hazırlama planlarını anlattı.
Bu planlara göre, delegasyonların bu maddenin tetiklenmesine ilişkin gelecekte hazırlanacak belgeyi şekillendirmek amacıyla, bu yılın Mayıs ayı gibi erken bir tarihte bürokratik bir simülasyon gerçekleştirmesi planlanıyor.
Dosyaya yakın iki kaynak, anonim kalma şartıyla, başkentlerin üç farklı senaryo için hangi kaynakları kullanabileceğini ortaya koyan bir tür kılavuz beklendiğini söyledi:
Biri NATO’nun karşılıklı savunma maddesinin devreye girdiği durum, diğeri AB’nin 42.7 maddesinin devreye girdiği durum ve biri de her ikisinin birlikte uygulanacağı senaryo.
Yine anonim kalmak isteyen üçüncü bir kaynak ise büyükelçiler düzeyinde bir tartışma planlandığını belirtti.
AB’nin karşılıklı yardım maddesine ilişkin tartışmalar, İran’a ait insansız hava araçlarının Kıbrıs’ı hedef almasının ardından yeniden gündeme geldi ve diplomatlar arasında ülkelerin bu aracı fiilen nasıl kullanabileceği sorularını doğurdu.
Üç AB diplomatına göre EEAS artık uygulama aşamasına geçmeyi hedefliyor, ancak zaman çizelgesi henüz net değil.
Nihai belgeye yön vermek amacıyla ülkelerin çeşitli senaryolara nasıl tepki vereceklerini ve 42.7 maddesinin uygulanıp uygulanmayacağını değerlendirecekleri bazı simülasyonlar yapmaları bekleniyor.
42.7. Madde, AB ülkelerinin ihtiyaç duyan bir üye devlete yardım etmesini zorunlu kılıyor. Ancak bunun tam olarak ne anlama geldiği konusunda hâlâ önemli belirsizlikler bulunuyor.
Güney Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides, iki hafta önce yaptığı açıklamada, 42.7. Maddenin operasyonel hale getirilmesinin bu ayın ilerleyen günlerinde yapılacak AB liderleri toplantısının gündemine alınmasını istediğini söyledi.
NATO üyesi olmayan dört AB ülkesinden biri olan Güney Kıbrıs, İran’a ait insansız hava araçlarının saldırısına uğramasına rağmen bu mekanizmayı kullanmadı.
Bunun yerine bazı Avrupa ülkeleri, Akdeniz’deki bu ülkeyi korumak amacıyla ikili anlaşmalar çerçevesinde askeri varlık gönderdi.
Christodoulides ayrıca bu mekanizmanın fiilen “stres testinden geçtiğini” ve maddeye “somut bir içerik kazandırdığını” ifade etti.
Bu gelişmeler, Trump’ın NATO’nun 5. Maddesinin önemini defalarca sorguladığı bir dönemde yaşanıyor.
Trump, bu hafta da İspanya’nın ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarında kullanılan uçaklara hava sahasını kapatmasının ardından benzer açıklamalarda bulundu.
Şu ana kadar AB’nin karşılıklı yardım maddesi yalnızca bir kez devreye sokuldu.
Fransa, 2015 yılında Paris’teki terör saldırılarının ardından yurtdışındaki askeri birliklerinin bir kısmını geri çağırmak için bu mekanizmayı kullanmıştı.
O dönemde AB ülkeleri çoğunlukla lojistik destek sağladı; Belçika ve Almanya istihbarat paylaşımı, polis desteği ve terörle mücadele uzmanları sundu.
EEAS ayrıca, tehdit değerlendirmesini içeren, AB’nin güvenlik politikasını kavramsallaştıran ortak bir bildiri ve uygulama için bir yol haritası barındıracak yeni Güvenlik Stratejisi üzerinde de çalışıyor.
Bu stratejinin, AB’nin karşılıklı yardım maddesine ilişkin referanslar içerip içermeyeceği ise henüz netlik kazanmış değil.
Euractiv
