AB–Mercosur anlaşması yürürlüğe giriyor — ancak tartışma sürüyor

Avrupa Birliği’nin Latin Amerika’daki Mercosur bloğuyla yaptığı dev ticaret anlaşmasının büyük bölümü nihayet Cuma günü yürürlüğe girdi, ancak anlaşma üzerindeki siyasi mücadele sürüyor.

Müzakereler 1999 yılında başladı ve defalarca yaşanan aksaklıklarla ilerledi; bu da Brüksel’deki yetkililerin 720 milyon kişilik bir serbest ticaret alanı oluşturmayı hedefleyen anlaşmanın gerçekten yürürlüğe girip girmeyeceğini sorgulamasına yol açtı.

Avrupa Komisyonu, Arjantin, Brezilya, Paraguay ve Uruguay’dan oluşan Mercosur ülkeleriyle yapılan daha geniş kapsamlı anlaşmanın ticaret bölümünü geçici olarak uygulamaya koyuyor.

Ancak anlaşmanın nihai onayı biraz daha zaman alacak; çünkü Avrupa Parlamentosu, anlaşmayı hukuki inceleme için Avrupa Birliği Adalet Divanı'na gönderdi.

Uruguay’ın AB Büyükelçisi Pablo Sader, “Geçici uygulama, AB–Mercosur ilişkilerinde niteliksel bir değişimi temsil ediyor. Yirmi yılı aşkın bir geçmişin ardından anlaşma artık pratikte uygulanmaya başlıyor,” dedi.

“Bununla birlikte, 1 Mayıs net bir perspektifle görülmeli: Bu bir son değil, yeni bir aşamanın başlangıcıdır,” diye ekledi.

Buraya nasıl gelindi?

Almanya, otomobil ve makine ihracatını artırmak için anlaşmayı uzun süredir desteklerken; Fransa ve Polonya, Brezilya ve Arjantin’den gelecek ucuz sığır eti ve kümes hayvanlarının kendi güçlü tarım sektörlerine zarar vereceği endişesiyle karşı çıktı.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 2024’ün başlarında anlaşmayı durdurmak için müdahale etti. 

Ancak seçim yenilgilerinin ardından, Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen’in anlaşmayı tamamlama girişimini engelleyemedi. 

Von der Leyen, aynı yılın Aralık ayında Mercosur liderleriyle el sıkıştı ve son bir mücadelenin ardından anlaşma bu yıl Ocak ayında imzalandı.

Almanya’nın başını çektiği anlaşma yanlısı blok, Komisyon’a ticaret bölümünü uygulama görevi verecek süper çoğunluğu sağladı. 

Avrupa Parlamentosu’nun anlaşmayı Avrupa Adalet Divanı’na gönderme yönündeki dar farkla alınmış kararına rağmen Von der Leyen süreci ilerletti.

Neler değişiyor?

Anlaşma, otomobiller, ilaçlar, şarap ve alkollü içkiler ile zeytinyağı dahil olmak üzere AB ihracatının %90’ından fazlasındaki gümrük vergilerini kademeli olarak kaldıracak. 

Etiketleme gibi bazı “tarife dışı engeller” de kaldırılacak. Kamu alım piyasaları açılarak AB şirketlerinin devlet ihalelerine katılması sağlanacak.

Komisyon, AB’nin Mercosur bölgesine ihracatının 2040 yılına kadar %39 artarak 50 milyar avroya ulaşacağını tahmin ediyor. 

Von der Leyen, “Faydalar artık somut ve görünür. Tarifeler düşmeye başlıyor. Şirketler yeni pazarlara erişim kazanıyor. Yatırımcılar ihtiyaç duydukları öngörülebilirliğe kavuşuyor,” dedi.

Ancak bazı ürünlerde kazanımlar daha yavaş ortaya çıkacak. Almanya’daki VDMA mühendislik federasyonunun dış ticaret başkanı Oliver Richtberg, “Çoğu durumda tarifeler 10 ila 15 yıl içinde kademeli olarak azaltılacak. Bu nedenle ekonomik etkiler daha çok orta ve uzun vadede hissedilecek,” dedi.

Buna karşılık Fransız Şampanyası gibi bazı ürünlerde vergiler hemen kaldırıldı; daha önce %20 olan gümrük vergisi sıfıra indi.

Aynı zamanda Mercosur’dan Avrupa’ya yapılacak sığır eti ihracatında ilk 99.000 ton için %7,5 gümrük vergisi uygulanacak. 

Bu miktarın üzerindeki ihracat için ise %40 vergi devam edecek. AB bu miktarda sığır etini yaklaşık beş günde üretiyor.

Anlaşmayı müzakere eden eski Komisyon yetkilisi Rupert Schlegelmilch, “Tarım kotalarının ilk dilimi her iki tarafta da devreye girecek ve neredeyse kimse fark etmeyecek. AB sığır eti piyasasında gözle görülür bir etki olmayacak,” dedi. 

Geçici uygulamanın oldukça sessiz ilerleyeceğini de ekledi.

Sırada ne var?

Anlaşma bitiş çizgisine yaklaşmışken, Avrupa Parlamentosu’nun hukuki inceleme talebi süreci uzattı.

Bu durum, Parlamento’nun nihai onay oylamasını yapmadan önce iki yıla kadar beklemek zorunda kalabileceği anlamına geliyor. Ayrıca AB’ye üye 27 ülkenin ulusal parlamentolarının da anlaşmayı onaylaması gerekiyor.

Avrupa Parlamentosu ticaret komitesi başkanı Bernd Lange, “Parlamento nihai kararını verdiğinde anlaşmanın ekonomik ve siyasi meyvelerini çoktan vermiş olacağından emin olabiliriz,” dedi.

AB Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič ise anlaşmanın hukuki incelemeyi geçeceğini düşünüyor; çünkü benzer soruların daha önce Singapur ile yapılan anlaşmada tatmin edici şekilde ele alındığını belirtiyor.

Eğer Avrupa Adalet Divanı ya da yasa yapıcılar anlaşmayı reddederse, Komisyon süreci yeniden başlatmak zorunda kalacak.

Şefčovič’e göre bu, AB’nin göze alamayacağı bir risk. Çin’in Mercosur’un en büyük ticaret ortağı olarak AB’yi geride bıraktığını hatırlatan Komiser, “2032’ye gelindiğinde 10 yıl önceki duruma geri dönebiliriz,” dedi.

Öte yandan anlaşmanın olumlu bir yan etkisi olarak Kolombiya ve Panama’nın Mercosur’a katılmakla ilgilenmeye başladığı belirtiliyor. 

Daha önce askıya alınan Venezuela geri dönüşü değerlendirirken, Bolivya da sessiz şekilde ilerleme kaydediyor.

António Costa’ya yakın bir kaynak, “Yeni ortaklarla ilişkilerimizi genişletmek, bölgesel entegrasyonun diğer merkezlerini güçlendirmenin bir yoludur,” dedi.

Politico