AB yardım sorumlusu: Afrika'da "hiçbir şey değişmiyor".

AB'nin uluslararası ortaklıklardan sorumlu komisyon üyesi Jozef Síkela, Avrupa'nın güneyindeki kıta komşusu Afrika'ya dair yaptığı net ekonomik değerlendirmede, bölgede sanayileşme veya değer yaratma süreçlerinin bulunmadığını belirtti.

Síkela bir röportajında, "Afrika'daki kalkınmaya ve küresel imalat katma değerine baktığınızda, bunun yaklaşık yirmi yıldır %2'nin altında seyrettiğini ve durakladığını görüyorsunuz," dedi. 

“Sahel bölgesinde ise bu oran %1'in biraz üzerinde. Yani hiçbir şey değişmiyor. Afrika'da elektrifikasyon yok, sanayileşme yok, değer yaratma yok.”

Çek komisyon üyesi, Avrupa'nın yardım edebileceğini ancak bunun yalnızca Avrupa'ya da fayda sağladığı durumlarda mümkün olabileceğini savundu.

Síkela'ya göre, ABD ve AB üyesi ülkelerin yardım bütçelerinde yaptıkları ciddi kesintilerle sarsılan bu sektörde, Avrupa'nın yardım politikasına ilişkin tartışmalar iki farklı görüş etrafında şekilleniyor: 

“Bir taraf, Çinliler ve Amerikalılar gibi mümkün olduğunca 'işlemsel' (çıkara dayalı) bir yaklaşım benimsememiz gerektiğini savunuyor. Diğer taraf ise 'Hayır, temel değerlerimize sadık kalmalıyız çünkü doğru olan budur' diyor.”

Síkela, "Bence bu stratejilerin hiçbiri tek başına işe yaramayacak," değerlendirmesinde bulundu. Bunun yerine, hem yardım sağlayanların hem de alanların "kendi sorunlarını ve kendi vizyonlarını" ele aldıkları "daha fazlası için daha fazlası" (more for more) yaklaşımını öneriyor.

Síkela: “Bu yeni ortaklık biçimi, karşı tarafa şunu söylememize olanak tanıyor: 'Dostlar, bizim de bazı sorunlarımız var; yasa dışı veya kayıt dışı balıkçılık ya da göç akınları gibi. Eğer bu konularda bize yardımcı olmaya hazırsanız, biz de sizinle birlikte çok daha fazlasını yapabiliriz.' Benim deneyimlerime göre, işlerin en iyi yürüme şekli budur.”

Eski Çek sanayi bakanı ve bankacı olan Síkela'nın bu yorumları, AB'nin 2028-2034 bütçesi kapsamında dış yardımlara ne kadar kaynak ayıracağını müzakere ettiği bir döneme denk geliyor. 

Síkela, geçtiğimiz hafta Avrupa Parlamentosu üyelerine (MEP) gönderilen ve İrlanda Konseyi başkanlığının, Avrupa Komisyonu’nun ilk teklifine kıyasla AB’nin yurt dışı harcamalarını %17 oranında azaltmayı öngören son planını eleştiren bir mektuba imza attı.

Komisyon üyesi, önerilen kesintilerin nihai bütçeye dahil edilmesi durumunda insanların hayatını kaybedeceğinden “emin” olduğunu belirtti. Büyük bir etki söz konusu.

Síkela’nın “yeni ortaklık biçimi”, AB kalkınma politikasında yakın dönemde yaşanan dönüşümün bir yansımasıdır.
Uluslararası İşbirliği ve Kalkınma Genel Müdürlüğü (DEVCO), 2021 yılında Uluslararası Ortaklıklar (INTPA) olarak yeniden adlandırıldı. 

2021’in sonlarında ise Komisyon, “Global Gateway” (Küresel Geçit) girişimini başlattı. Çin’in “Kuşak ve Yol Girişimi”ne bir alternatif olarak sunulan bu plan; büyük ölçekli, uzun vadeli altyapı projelerini öne çıkarırken, AB’nin kalkınma bütçesini Avrupalı ​​şirketlerin yeni iş fırsatları elde etmesine yardımcı olmak için kullanmayı hedefliyor.

Bu durum, dünyanın en yoksul ülkelerinde sağlık ve eğitim gibi geleneksel kalkınma konularını savunan kesimlerin eleştirilerine yol açtı; söz konusu kesimler, bu tür projelerin geri plana itildiğini savunuyor.

Síkela, görev döneminin başlarında, kırılgan ülkelerin AB yardımlarından oransal olarak daha az pay aldığını kabul etmişti.

2025 yılının başlarında Avrupa Parlamentosu üyelerine verdiği bilgide, “kırılgan ülkelere ayrılan fon payının azaldığını; 2014-2020 döneminde toplam ikili yardım fonları içindeki payın %40 iken, mevcut Çok Yıllık Mali Çerçeve (AB’nin uzun vadeli bütçesi) döneminde bu oranın %30’a düştüğünü” ifade etti.

Síkela, bu değişimi “özel sektöre ve ekonomik ortaklığa daha fazla odaklanılmasına” ve ilişkilerin soğuduğu hükümetlere fon sağlanamamasına bağladı.

Ancak Síkela, geçtiğimiz hafta daha farklı bir tonda konuştu.

Komisyon’un “pek çok kırılgan ülkede” çalışma yürütmeye yönelik bir girişimi olduğunu hatırlatan Síkela, “kırılgan ülkelere giden miktarların genel olarak azaldığı görüşüne katılamayacağını” belirtti.

Uzmanlar ise bu görüşe katılmıyor. 

Alman Kalkınma ve Sürdürülebilirlik Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olan Niels Keijzer, “Komisyon’un ‘Küresel Avrupa Aracı’ (Global Europe Instrument) önerisinde, kırılgan devletler veya en az gelişmiş ülkeler grubu için özel (ayrılmış) bir finansman öngörülmedi” dedi. 

“Bu devlet grubu için finansman sağlanıp sağlanmayacağı ya da esnek bir şekilde tahsis edilip edilmeyeceği, yönetmelik metnine ilişkin gelecekteki müzakerelere bağlı olacak.”

Rapporteur