ABD'den Çin Yapay Zekâ Modellerine İnceleme

ABD'li milletvekilleri, yapay zekâ alanındaki rekabetin jeopolitik gerilimleri artırdığı bir dönemde, Amerikan şirketlerinin Çin menşeli yapay zekâ modellerini giderek daha fazla benimsemesini nasıl sınırlandırabileceklerini değerlendiriyor.

Yapay zekâ, ABD ile Çin arasındaki rekabetin en önemli başlıklarından biri haline gelirken, her iki ülke de bu alanda üstünlük sağlamak için yarışıyor.

Çin'in geliştirdiği yapay zekâ modelleri, Amerikan rakipleriyle performans farkını hızla kapatırken kullanım maliyetlerinin daha düşük olması sayesinde ABD'li şirketler arasında giderek daha fazla tercih edilmeye başlanıyor.

Trump yönetimi, nisan ayında Çinli kuruluşları ABD yapay zekâ sistemlerini "endüstriyel ölçekte" kopyalamaya çalışmakla suçlamış ve yabancı aktörleri sorumlu tutmanın yollarını araştıracağını açıklamıştı. 

Reuters'ın salı günü geçtiği habere göre Pekin yönetimi ise Çin'in önde gelen yapay zekâ modellerine yurt dışından erişimi sınırlandırmayı değerlendiriyor.

Çin yapımı yapay zekâ modellerinin yaygınlaşması, ABD Kongresi'nde bu eğilime karşı stratejiler geliştirilmesi yönündeki çağrıları artırdı. Bu kapsamda Temsilciler Meclisi'ndeki iki komite tarafından ortak bir soruşturma yürütülüyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü yaptığı açıklamada, "Çin yapay zekâ modellerinin ABD şirketleri tarafından giderek daha fazla kullanılması ciddi endişeler doğuruyor" dedi. 

Sözcü, söz konusu modellerin "Pekin'in söylemlerini yaymak, muhalefeti sansürlemek ve Çin Komünist Partisi'nin ideolojisi ile değerlerini yansıtmak amacıyla tasarlandığını" savundu.

Çin Halk Cumhuriyeti'nin İngiltere Büyükelçiliği sözcüsü ise bu iddiaları reddederek, ülkesinin "yapay zekâ alanındaki gelişimine yönelik temelsiz suçlamalara ve kötü niyetli karalama kampanyalarına karşı çıktığını" söyledi. 

Sözcü ayrıca, "Çin'in gelişen yapay zekâ sektörü, bilim ve teknolojide kendi kendine yeterlilik ile güçlü kapasiteye dayanmaktadır" ifadelerini kullandı.

Artan Benimsenme

Temsilciler Meclisi İç Güvenlik Komitesi ile Çin Seçim Komitesi, nisan ayında Çin'de geliştirilen yapay zekâ modellerinin giderek yaygınlaşmasını ortaklaşa soruşturacaklarını açıkladı.

Soruşturmanın ilk adımı olarak komite başkanları, Cursor ve Airbnb şirketlerine mektup göndererek Çin'de geliştirilen yapay zekâ teknolojilerinin kullanımına ve bu teknolojilerden kaynaklanabilecek risklere maruz kalmalarına ilişkin bilgi talep etti.

Temsilciler Meclisi İç Güvenlik Komitesi Başkanı Andrew Garbarino, CNBC'ye yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

"Çin Komünist Partisi artık yapay zekâ alanında yalnızca peşimizden gelmiyor; siber güvenliğin geleceğini şekillendirecek kritik yeteneklerde aradaki farkı hızla kapatıyor."

Garbarino, "Çin'in açık ağırlıklı (open-weight) bir modelinin güvenlik açıklarını tespit etme ve siber güvenlik görevlerinde önde gelen Amerikan modelleriyle aynı seviyeye ulaştığını gösteren son haberler son derece endişe verici" dedi.

Bazı devlet kurumları DeepSeek gibi Çin yapay zekâ modellerini yasaklamış olsa da, ABD'deki özel şirketlerin bu modelleri kullanması şu anda yasak değil.

Kripto para şirketi Coinbase'in CEO'su Brian Armstrong ile yapay zekâ girişimi Lindy'nin kurucusu Flo Crivello gibi teknoloji yöneticileri, maliyetleri düşürmek amacıyla Çin yapay zekâ modellerinin kullanımını kamuoyunda öven açıklamalar yaptı.

Elon Musk'ın SpaceX şirketi tarafından 60 milyar dolara satın alınacak olan Cursor, Composer 2 modelini geliştirmek için Moonshot AI tarafından üretilen Çin menşeli Kimi modelini kullandı. Şirket, CNBC'nin soruşturmaya ilişkin sorularına yorum yapmayı reddetti.

Airbnb ise CNBC'ye yaptığı açıklamada, "Yapay zekâ faaliyetlerimizin büyük çoğunluğu ABD menşeli modeller üzerinde çalışmaktadır" dedi.

Şirket ayrıca yalnızca sınırlı sayıda Çin kaynaklı açık kaynak modeli kullandığını, bunların tamamının ABD merkezli onaylı hizmet sağlayıcıları üzerinden çalıştırıldığını ve veriler ile operasyonların ayrı tutulup korunduğunu belirtti.

Kullanım Nasıl Sınırlandırılabilir?

Temsilciler Meclisi komiteleri, Çin modellerinin yaygınlaşmasının yanı sıra ABD'nin bu yükselişi engellemek için yeterli stratejiye sahip olup olmadığını da inceliyor.

İsminin açıklanmasını istemeyen bir komite yetkilisi CNBC'ye yaptığı açıklamada şunları söyledi:

"Komiteler ayrıca, Amerikan şirketlerinin ve siber savunma ekiplerinin pahalı veya erişimi kısıtlı ABD modelleri ile ucuz ve güçlü Çin Halk Cumhuriyeti kaynaklı alternatifler arasında seçim yapmak zorunda kalmaması için ABD'nin yeterli açık ağırlıklı yapay zekâ stratejisine sahip olup olmadığını araştırıyor."

Siber Güvenlik ve Altyapı Koruma Alt Komitesi Başkanı Andy Ogles ise Amerikan modellerinin Çin alternatiflerine karşı gerçek bir seçenek olmasını sağlayacak "ciddi bir strateji" çağrısında bulundu.

Ogles haziran ayında yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

"Eğer ucuz, güçlü ve kullanımı kolay yapay zekâ modeli Çin'den geliyorsa, dünyanın geri kalanı da onun üzerine sistemlerini inşa edecektir."

"Hiçbir şey yapmazsak, Çin modelleri küresel dijital ekonominin varsayılan altyapısı haline gelir; bu da sansürü, güvenlik belirsizliklerini ve kendi laboratuvarlarımızdan elde edilen teknolojilerin güvenlik önlemleri kaldırılmış şekilde kullanılmasını beraberinde getirir."

Brookings Enstitüsü'ne bağlı John L. Thornton Çin Merkezi araştırmacısı Kyle Chan, Trump yönetiminin federal satın alma yasaklarını değerlendirebileceğini söyledi.

Buna göre, ABD hükümetiyle iş yapan özel şirketlerin Çin yapay zekâ modellerini kullanmaları da sınırlandırılabilir.

Ancak Chan, "Çin'in açık kaynak yapay zekâ modellerini tamamen yasaklamak sonuçta imkânsızdır çünkü model ağırlıkları internette serbestçe bulunmaktadır" dedi ve bunun ABD Anayasası'nın Birinci Değişikliği kapsamındaki ifade özgürlüğü tartışmalarını da gündeme getirebileceğini ifade etti.

Center for a New American Security (CNAS) düşünce kuruluşundan Daniel Remler ise Trump yönetiminin Amerikan şirketlerinin Çin modellerini benimsemesinden açıkça endişe duyduğunu ancak bunların kullanımını kısıtlamanın oldukça zor olacağını söyledi.

Remler'e göre, yönetim hem ifade özgürlüğü korumalarını hem de bu tür adımların Çin modellerini kullanan girişim şirketlerine zarar verebileceği veya açık kaynak modellerine verilen desteği azaltabileceği ihtimalini dikkate almak zorunda.

Olası seçeneklerden biri, kamu kurumlarıyla çalışmak isteyen şirketleri Çin yapay zekâ modellerinden uzaklaştıracak satın alma şartları getirmek olabilir.

Bir diğer seçenek ise Çin yapay zekâ modelleriyle ilişkili güvenlik riskleri ve zafiyetler konusunda Amerikan şirketlerine düzenli bilgi aktarılması.

Remler sözlerini şöyle tamamladı:

"Her hâlükârda hem yürütme organının hem de Kongre'nin, ABD şirketlerinin bu modelleri benimsemesini istemediği yönünde açık mesajlar vermesini bekliyorum."

CNBC