Bu izlenim, şirketlerin son dönemde yaptıkları kamuya açık açıklamalara dayanıyor.
ABD’li yapay zekâ devleri OpenAI ve Anthropic, teknolojilerinin Avrupalılar da dahil olmak üzere Amerikalı olmayan kişilere yönelik kitlesel gözetim amacıyla kullanılmasından rahatsız görünmüyor.
Söz konusu açıklamalar, kendisini büyük yapay zekâ laboratuvarları arasında en etik yaklaşıma sahip şirket olarak konumlandıran Anthropic ile ABD Savunma Bakanlığı (DoD) arasında yaşanan bir anlaşmazlık bağlamında yapıldı.
Anthropic’in kurucuları, güvenlik endişeleri nedeniyle OpenAI’den ayrılmıştı. ABD Başkanı Donald Trump ise DoD’yi “Savaş Bakanlığı” olarak adlandırmayı tercih ediyor.
Anthropic’in Claude adlı sohbet botu, ABD ordusu tarafından karar destek aracı olarak yaygın biçimde kullanılıyor; en son cumartesi günü İran’a yönelik saldırıda kullanıldığı belirtiliyor.
Ancak şirket, DoD ile yürütülen son sözleşme görüşmelerinde bir “kırmızı çizgi” öne sürdü ve modellerinin yurtiçinde kitlesel gözetim amacıyla ya da tamamen otonom silah sistemlerini çalıştırmak için kullanılmayacağına dair güvence talep etti.
Görüşmelerin geçen hafta dağıldığı bildirildi.
Cuma günü ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, yalnızca Anthropic ile yapılan sözleşmeleri iptal etmekle kalmadı, aynı zamanda şirketi tedarik zinciri riski olarak tanımladı.
Bu, ABD ordusuyla çalışan diğer şirketlerin Anthropic’i kullanamayacağı anlamına geliyor.
Bu tür ağır kısıtlamalar genellikle Çin gibi ülkelerden gelen şirketlere uygulanıyor. Bu vakada ise sert tutumun arkasındaki motivasyonun, Trump yönetimindeki yetkililerin “woke” olarak gördükleri liberal kadrolarla dolu bir şirkete duydukları rahatsızlık olduğu anlaşılıyor.
“Avrupalılar Amerikalı değil!”
Ancak yapay zekânın gözetim amacıyla kullanımı söz konusu olduğunda, Anthropic’in talep ettiği güvenceler yalnızca yurtiçi kitlesel gözetimi kapsıyordu.
Şirket, Amerikalı olmayanlara – Avrupalılar dahil – yönelik yasal kitlesel gözetim uygulamalarına itiraz etmedi.
Anthropic CEO’su Dario Amodei geçen hafta, “Yasal yabancı istihbarat ve karşı istihbarat görevlerinde yapay zekânın kullanılmasını destekliyoruz.
Ancak bu sistemlerin yurtiçinde kitlesel gözetim için kullanılması demokratik değerlerle bağdaşmaz,” dedi.
Cumartesi günü OpenAI, DoD ile anlaşmaya vardığını ve Anthropic’in talep ettiğinden daha güçlü güvenceler içerdiğini iddia etti. Ancak gözetim konusunda OpenAI’nin güvenceleri de yalnızca Amerikalılara odaklanıyor.
OpenAI’nin internet sitesindeki blog yazısına göre DoD sözleşmesinde şu ifade yer alıyor: “Yapay zekâ sistemi, bu yetkilerle uyumlu olmak kaydıyla, ABD vatandaşlarının özel bilgilerinin sınırsız biçimde izlenmesi amacıyla kullanılmayacaktır.”
Yurtiçinden gelen tepkiler üzerine OpenAI CEO’su Sam Altman da salı günü yaptığı açıklamada, anlaşmaya ek güvenceler ekleneceğini ve sistemin “ABD vatandaşlarının ve yurttaşlarının yurtiçi gözetimi” için kullanılmasının engelleneceğini belirtti.
Altman ayrıca, OpenAI’nin hizmetlerinin DoD bünyesindeki Ulusal Güvenlik Ajansı gibi ABD istihbarat kurumları tarafından kullanılmayacağına dair güvence aldıklarını yazdı.
Yapay zekâ kitlesel gözetimi hızlandırıyor
Yapay zekâ, bireyler hakkında ayrıntılı profiller oluşturmak için kişisel verileri bir araya getirebilen tek araç değil.
Ancak İsviçre’de ETH Zürih’te yapay zekâ ve gizlilik üzerine araştırmalar yapan Robin Staab, modern yapay zekâ sistemlerinin bu işi geleneksel yöntemlere kıyasla çok daha ucuza yapabildiğine dikkat çekiyor.
Staab, medyaya verdiği demeçte, “Bunu finansal ve zaman yatırımı açısından yüz kat, hatta bin kat daha düşük maliyetle elde ediyorsunuz,” dedi.
Staab ayrıca, yapay zekâ modellerinin kitlesel gözetim amacıyla kullanılmayacak şekilde teknik olarak eğitilmesinin mümkün olup olmadığından da emin değil; zira verileri mantıksal olarak birleştirmek zaten bu sistemlerin temel işlevi.
Teknik önlemlerin, gözetim amacıyla kullanmak isteyen kararlı bir aktörü durduramayacağını da vurguladı.
AB şartları geçerli olabilir
Elbette Anthropic veya OpenAI’nin prensipte ABD hükümetinin modellerini Amerikalı olmayanlara yönelik kitlesel gözetimde kullanabileceğini kabul etmesi, ABD kurumlarının bunu gerçekten yaptığı anlamına gelmiyor.
Ayrıca ABD’nin Avrupalıların verilerini nasıl kullanabileceğine dair bazı kurallar da mevcut.
Özellikle AB–ABD Veri Gizliliği Çerçevesi (DPF), AB vatandaşlarının kişisel verileri ABD’ye aktarıldığında bu verileri işleyen ABD’li kuruluşlara belirli yükümlülükler getiriyor.
Ancak geçmişte yapılan üst düzey transatlantik veri transferi anlaşmaları, tam da Amerikalı olmayanlara yönelik ABD kitlesel gözetim programları nedeniyle iptal edilmişti.
DPF kapsamında ABD istihbarat kurumlarının AB vatandaşlarının verilerine erişim imkânı bulunsa da, çerçevede yer alan şikâyet mekanizmasının bir denge-denetim sistemi oluşturması amaçlanıyor; ancak etkinliği tartışmalı.
Önceki AB–ABD veri aktarım anlaşmalarının mahkemede iptal edilmesini sağlayan hukuk mücadeleleriyle tanınan Avrupalı gizlilik hakları aktivisti Max Schrems, bu tür anlaşmaların yapay zekâ destekli gözetime karşı yeterli koruma sağlamadığını düşünüyor.
Schrems, “ABD vatandaşı değilseniz, veriler ‘ABD’nin uluslararası ilişkileriyle ilgili’ olduğu sürece neredeyse her şey mümkün,” dedi.
Diğer veri anlaşmaları da sürüyor
ABD makamlarına Avrupalılar hakkında belirli verilerin sağlandığı başka anlaşmalar da hâlihazırda yürürlükte.
Bunlar arasında ticari uçuş bilgileri ve finansal işlemlere ilişkin veriler de bulunuyor. Bu anlaşmaların çoğu terörle mücadele amacı taşıyor.
AB ve ABD ayrıca, Avrupalı yolculara ait hassas verilerin ABD’ye aktarılmasını öngören yeni bir anlaşmayı da görüşüyor.
Bu anlaşma, belirli koşullar altında – potansiyel olarak yapay zekâ kullanımı da dahil olmak üzere – otomatik karar alma süreçlerine izin verebilir.
Euractiv
