Avrupa için yeni problem: Yedeğin de yedeği nerede?
Avrupa, en gelişmiş yapay zekâ modellerine erişimi kesebilecek dijital bir “demir perde” ihtimaliyle karşı karşıya.
Böyle bir senaryo, ekonomik refah ve çevrim içi güvenlik açısından kritik görülen teknolojik ilerlemede Avrupa Birliği’ni geride bırakma riski taşıyor.
Washington yönetiminin kısa süre önce, Avrupalı müttefikler için dahi istisna tanımadan ABD merkezli büyük yapay zekâ laboratuvarlarının en gelişmiş modellerine yabancıların erişimini kısıtlama girişiminde bulunmasının ardından, Reuters'ın yakın tarihli bir haberine göre Pekin de Çin’in önde gelen açık kaynak yapay zekâ modellerine yabancı erişimini sınırlandırmayı değerlendiriyor.
Böyle bir adım, Çin modellerinin ABD yapay zekâlarına alternatif bir yedek olarak görüldüğü Avrupa için son derece kötü haber anlamına gelecek.
Buna “uyanma çağrısı” demeyin
Reuters'a göre Çinli hükümet yetkilileri, önde gelen birçok yapay zekâ geliştiricisiyle modellerin ihracatını sınırlandırmayı görüştü. Görüşmelerde hem kapalı hem de açık modeller ele alındı. Ancak haber ajansı henüz kesin bir karar alınmadığını da aktardı.
Buna rağmen, küresel yapay zekâ yarışında kazananlar ve kaybedenlere ilişkin daha önce soyut görülen tartışmaların artık Avrupa Birliği’ni doğrudan etkilemeye başladığı görülüyor.
Ulusal yapay zekâ kuruluşlarını bir araya getiren Avrupa Yapay Zekâ Forumu’nun (European AI Forum) Başkanı Daniel Abbou, Euractiv’e yaptığı açıklamada, “Buna ‘uyanma çağrısı’ diyen herkes aslında uzun zamandır derin uykudaydı ve alarmı sürekli erteledi,” dedi.
Abbou’ya göre siyasetçiler ve şirketler yıllardır yurtdışında geliştirilen modellere aşırı bağımlı olmanın risklerini biliyordu. Bu süreçte Avrupa’nın kendi yapay zekâ girişimleri ya başarısız oldu, ya satın alındı ya da rakiplerinin daha da gerisine düştü.
Son derece zayıf bir güvence
Çin’in erişimi kapatma ihtimali, Avrupa’nın yapay zekâ stratejisindeki temel sorunlardan birini gözler önüne seriyor: ABD teknolojisine aşırı bağımlılığı azaltmak için geliştirilen en önemli güvence, kendi egemen yapay zekâ kapasitesini oluşturmak yerine başka bir üçüncü ülkeye dayanıyordu.
Euractiv’in görüştüğü yapay zekâ uzmanları, Çin’in erişimi sınırlama yönünde adım atmasının kendilerini şaşırtmayacağını söyledi. Uzmanlara göre yapay zekâ modelleri daha güçlü hale geldikçe ve kötüye kullanım riskleri arttıkça, Washington ile Pekin’in bir noktada kısıtlamalara gitmesi kaçınılmazdı.
Berlin merkezli yapay zekâ politikaları düşünce kuruluşu Kira Center’dan Philip Fox, bu nedenle Çin modellerinin yedek çözüm olarak görülmesini her zaman ilginç bulduğunu söyledi.
Ancak Avrupalı geliştiricileri Uzak Doğu’daki modellere yönelten bir diğer önemli unsur da maliyet.
Ucuz ve açık
Çin yapay zekâları, ABD teknolojilerini kullanmaya kıyasla çok daha düşük maliyetli.
Abbou, belirli bir işlem görevini hem Anthropic’in Opus modeliyle hem de Çinli geliştirici DeepSeek’in modeliyle çalıştırdığını anlattı.
“Opus görevi bana 24 avroya mal oldu, DeepSeek ise yaklaşık 1,30 avroya,” dedi.
Bu nedenle, bu yıl mayıs ile haziran ayları arasında DeepSeek’in OpenRouter adlı yapay zekâ modeli pazarındaki pazar payını iki katına çıkarması şaşırtıcı görünmüyor.
Çin hükümeti Avrupa açısından dostane bir aktör olarak görülmese de Çinli şirketler bugüne kadar birçok modelini “açık ağırlıklı (open-weight)” olarak yayımladı. Bu sayede kullanıcılar modelleri indirip kendi donanımlarında çalıştırabiliyor ve uzaktan erişimin kesilmesi riskini büyük ölçüde aşabiliyor.
Ancak yapay zekâ modelleri gelişmeye devam ettikçe Avrupalı geliştiriciler yine de en yeni ve en gelişmiş modelleri indirebilmeye ihtiyaç duyuyor. Eğer Çin en ileri düzey yapay zekâ modellerine erişimi kapatırsa, Avrupa’nın karşı karşıya kalacağı tablo yalnızca teknolojik önemsizliğe doğru biraz daha yavaş ilerleyen bir süreç olacak.
Cevap yok
Kira Center’dan Fox’a göre, Pekin’in getireceği olası kısıtlamalar kısa vadede iş modelini Çin yapay zekâlarına düşük maliyetli erişim üzerine kuran Avrupalı girişimleri doğrudan etkileyecek.
Uzun vadede ise, öncü modeller gelişmeye devam eder ve geliştiriciler Anthropic’in Mythos modeli örneğinde olduğu gibi siber güvenlik yeteneklerini artırmayı sürdürürse, Avrupa kendisini düşman devletlerin ya da siber suçluların, savunma amacıyla kullandığı araçlardan daha gelişmiş yapay zekâ sistemlerine sahip olduğu bir durumda bulabilir.
Fox, yaptığı açıklamada, “İşte tam bu noktada uzun vadeli bir çözüme ihtiyacımız var,” dedi.
“Avrupa önümüzdeki beş yıl boyunca en iyi modellere erişimini nasıl güvence altına alabilir?”
“Ve şu anda bu sorunun hiçbir cevabına sahip değiliz,” diye vurguladı.
Sınırlı kozlar
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı son görüşmede dikkat çekici derecede dostane bir tutum sergiledi. Bu görüşme, Trump yönetiminin Anthropic modellerine uluslararası erişimi kapatmasından yalnızca birkaç gün sonra gerçekleşti.
Von der Leyen, Avrupa pazarını ve yapay zekâ güvenliği alanındaki olası iş birliklerini öne çıkarırken, aynı zamanda AB’nin ABD karşısında yapay zekâ konusunda ne kadar az pazarlık gücüne sahip olduğunu da ortaya koymuş oldu.
Komisyon geçen hafta, şirketlerin veya hükümetlerin önde gelen yapay zekâ modellerine erişimi kesmesi durumunda uygulanabilecek “acil durum önlemleri” üzerinde çalıştığını açıkladı. Ancak bu önlemlere ilişkin herhangi bir ayrıntı paylaşılmadı.
Şimdi ise Çin’in de benzer kısıtlamaları değerlendirmesiyle tablo daha da karanlık görünüyor.
Brüksel merkezli yapay zekâ politikaları düşünce kuruluşu Arq Foundation’ın araştırma direktörü Daan Jujin de Avrupa’nın, Trump yönetiminin yapay zekâ erişimini yeniden kesme ihtimaline karşı seçeneklerinin daha da daraldığını düşünüyor.
Jujin’e göre Avrupa artık, ABD’yi yeni bir yapay zekâ erişim kısıtlamasına gitmekten caydırmak amacıyla Çin modellerine yönelebileceği yönündeki örtülü tehdidi de kullanamayacak.
Euractiv
