Son kriz, hükümetlerin verdiği tepkinin küçüklüğüyle kıyaslandığında oldukça büyük.
Peki ne oluyor?
Dünya petrolünün ve deniz yoluyla taşınan gazın beşte birinin geçtiği Basra Körfezi’nin kapanmasının sekizinci haftasına girilmesiyle birlikte merkez bankacıları endişelenmeye başladı.
Christine Lagarde bu hafta yaptığı açıklamada, “Çatışma her gün devam ettikçe enerji arzı ile talep arasındaki fark büyüyor ve normalleşme süresi uzuyor,” dedi.
Ayrıca “fiyatlardan karneyle dağıtıma geçiş” riskine dikkat çekti. International Energy Agency ise durumu “tarihin en büyük enerji krizi” olarak nitelendiriyor.
Ancak AB’nin şu ana kadarki tepkisi bunu yansıtmıyor.
Birlik, dizel, benzin ve doğalgaz fiyatlarındaki artışla mücadele için yaklaşık 10 milyar euro taahhüt etti — bunun büyük kısmı Berlin ve Madrid’den geldi.
Bu kez çok daha küçük bir paket
Almanya’nın yakıt üzerindeki vergileri düşürme kararı 1,6 milyar euro değerinde — bu da GSYH’nin yaklaşık %0,05’ine denk geliyor.
Deutsche Bank’a göre 1.000 euroluk vergisiz bonus programının toplam maliyeti 6–12 milyar euro arasında olabilir. Buna rağmen Avrupa’nın bugünkü müdahalesi, 2022 ile kıyaslandığında oldukça zayıf kalıyor.
Düşünce kuruluşu Bruegel verilerine göre 2022’nin Şubat-Nisan döneminde yalnızca Almanya 15 milyar euro harcarken, İtalya 13 milyar euro, Fransa ise yaklaşık 12 milyar euro harcamıştı.
Peki ne değişti? Avrupa’nın “korumacı devletleri” artık geri mi çekiliyor?
Hürmüz bekleyişi
Bazılarına göre siyasetçiler dahil herkes, Hürmüz Boğazı’nın yakında yeniden açılacağına ve en kötü senaryonun önlenebileceğine bahis oynuyor.
Analistlere göre Basra Körfezi uzun süre kapalı kalamayacak kadar kritik. Lagarde da “Piyasalar bu kesintinin kısa süreceğine inanıyor gibi görünüyor,” dedi.
Siyasetçiler de yardımları parça parça dağıtarak, “Trumpflation” olarak adlandırılan yeni enflasyon dalgasının kısa sürede sona ermesini umuyor olabilir.
Tank indirimi dersi hâlâ öğrenilmedi
İkinci açıklama ise 2022 krizinden çıkarılan derslerle ilgili. Avrupa, hangi politikaların işe yaradığını test etmiş durumda.
Örneğin Almanya’nın 3,4 milyar euroluk “Tankrabatt” (yakıt indirimi) programı geniş kesimlerce başarısız görülmüştü. Buna rağmen benzer politikalar yeniden gündeme geliyor.
2026’daki yeni versiyon, Şansölye Friedrich Merz’in merkez sağ hükümetindeki küçük ortak Sosyal Demokratlar tarafından destekleniyor ve 1,6 milyar euro büyüklüğünde.
Buna karşın Avrupa genelinde bazı hükümetler hâlâ geniş kapsamlı sübvansiyonlara yöneliyor.
Kasada yakıt kalmadı
Ancak Avrupa’nın zayıf tepkisinin en büyük nedeni, mali alanın daralmış olması. Üstelik doğrudan anlamıyla da: gaz depoları son dokuz yılın en düşük seviyesinde.
COVID-19 pandemisi başladığında AB’nin borcu GSYH’nin %77,5’i seviyesindeydi. Pandemi sonunda bu oran 9 puan arttı. Fransa’nın borcu %14 puan yükseldi. Bu artış, düşük faizli borçlanma döneminin etkisiyle gerçekleşti.
Lagarde, AB’nin 2022’deki mali müdahalesinin GSYH’nin %1,7’sine ulaştığını belirterek, pandemi döneminde oluşan “devletler her şoku telafi eder” beklentisini eleştirdi.
Bugün ise Avrupalılar gerçek maliyetlerle yüzleşmek zorunda kalabilir.
2026 itibarıyla Fransa’nın borcu %116 seviyesinde. Almanya %63,5 seviyesinde (ve 500 milyar euroluk yeni borçlanma paketini onayladı). AB genelinde borç oranı %81,7 ile pandemi öncesinin üzerinde.
Faiz oranlarının yükselmesi de bu büyük açıkları sürdürmeyi giderek daha pahalı hale getiriyor.
Kuralları esnetme çağrısı
Bu durum, Roma’nın AB mali kurallarının askıya alınması çağrısı yapmasını engellemedi.
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, Güney Kıbrıs’ta yaptığı açıklamada, “Daha açık, etkili ve verimli bir yaklaşım benimsemeliyiz. Bu, İstikrar ve Büyüme Paktı için de geçerli,” dedi.
Meloni ve İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, kriz harcamalarının AB mali kurallarından muaf tutulmasını savunuyor. Meloni, “Harcamaların hesaba katılmadığı bir modeli düşünmeliyiz,” dedi.
Zorunlu disiplin, daha iyi sonuç mu?
Kısıtlamalar bazen gerçek inovasyonu tetiklediği gibi, daha etkili kriz yönetimi de sağlayabilir.
2022 enerji krizinde hükümetler çoğunlukla ucuz borçlanmayla talebi sübvanse etmeyi tercih etti — bu da birçok uzmana göre en kötü yöntemdi.
Bu kez ise daha sıkı mali sınırlar, daha disiplinli politikalar geliştirilmesine yol açabilir.
Böylece Avrupa, fiyatları kontrol altında tutmak için gerekli talep daralmasını sağlayabilir ve milyarlarca euroyu boşa harcamaktan kaçınabilir.
Euractiv
