Azerbaycan için enerji hikâyesinin bir sonraki bölümü, en ünlü petrol sahalarından birinin derinliklerinde keşfedilen gazla yazılabilir.
BP ve ortakları bu yıl, Hazar Denizi’ndeki Azeri-Çırag-Güneşli (ACG) bloğunda daha önce hiç işletilmemiş rezervuarlardan doğalgaz üretimine başlamayı planlıyor.
Bu adım, ülkenin hem iç enerji dengesini hem de ihracat stratejisini yeniden şekillendirebilir.
Bu gelişmenin önemi, BP’nin Hazar bölgesinden sorumlu iletişim ve dış ilişkiler başkan yardımcısı Bahtiyar Aslanbeyli tarafından da vurgulandı.
Aslanbeyli, geçen yıl Batı Çırag platformundan açılan bir kuyudan elde edilen verilerin, henüz kullanılmamış gaz katmanları hakkında “çok değerli bilgiler” sağladığını söyledi.
Söz konusu gaz katmanları, onlarca yıldır ACG üretimine hâkim olan petrol rezervlerinin altında yer alıyor. Bu katmanlardan biri olan Kirmakıüstü Gumlu nispeten daha sığda bulunurken, Kirmakıaltı daha derinde yer alıyor.
Kirmakıaltı katmanından ilk gaz üretiminin 2026’nın ilk yarısında başlaması bekleniyor. Daha erişilebilir olan Kirmakıüstü Gumlu formasyonundan ise 2026’nın ikinci yarısında daha geniş ölçekli üretim planlanıyor.
Petrol sahası olarak bilinen bir alanda gaza yönelmek, Azerbaycan enerji sektörü açısından stratejik bir dönüşüme işaret ediyor. 1990’ların sonlarında üretime başlayan ACG bloğu, yüz milyonlarca varil petrol üreterek Bakü’nün ihracat kapasitesinin temelini oluşturdu ve hâlâ ülkenin en verimli kaynaklarından biri olmayı sürdürüyor.
Şah Deniz ve gelişmekte olan Abşeron gaz sahasıyla birlikte ACG’den gelecek gaz, Azerbaycan’ın Avrupa’daki artan talebi karşılamasına ve Rus gazına alternatif arayan piyasalarda güvenilir tedarikçi rolünü güçlendirmesine katkı sağlayacak.
Hazar’ın altındaki potansiyel oldukça büyük.
BP’ye göre, petrol üretimine bağlı olmayan (non-associated) yeni gaz rezervleri 4 trilyon fit küpe, yani yaklaşık 113 milyar metreküpe kadar ulaşabilir. Ticari olarak üretilebilir olması halinde bu hacim, Azerbaycan’ın ihracat portföyüne anlamlı bir kapasite ekleyebilir.
Bu olasılık ise ancak yakın zamanda mümkün hale geldi. Eylül 2024’te Azerbaycan parlamentosu, ACG üretim paylaşım anlaşmasında değişiklik yaparak derin gaz rezervlerinin araştırılması, değerlendirilmesi, geliştirilmesi ve üretimine izin verdi.
Güncellenen sözleşme kapsamında, BP liderliğindeki ve SOCAR, MOL, Inpex, ExxonMobil, TPAO, Itochu ve ONGC Videsh’in pay sahibi olduğu mevcut konsorsiyum yeni gaz kaynaklarını devreye alacak.
Batı Çırag platformundan açılan ilk derin kuyu tamamlandı ve 2025 sonuna kadar üretime başlanması planlanıyor. İlk testler, bağlantı ve ekipman kurulum çalışmaları tamamlandığında kuyunun yüzeye gaz akışı sağlayabileceğini gösteriyor.
Yeni gaz üretiminin zamanlaması da dikkat çekici. Küresel piyasalar hızla sıkılaşırken Avrupa, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşının ardından Moskova’ya olan enerji bağımlılığını azaltmaya çalışıyor. Azerbaycan son yıllarda gaz ihracatını artırdı.
ACG’den gelecek ek hacimler, özellikle Trans-Adriyatik Boru Hattı’ndaki kapasite sınırlamaları nedeniyle Şah Deniz gibi sahalardan büyümenin kısıtlandığı bir dönemde nefes aldırabilir.
Analistler bu gaz üretimini, Azerbaycan’ın önümüzdeki on yılda üretimini sürdürülebilir kılma stratejisinin bir parçası olarak görüyor. Fitch gibi kuruluşlar, 2025’te ulusal gaz üretiminin 50 milyar metreküpü aşmasını, bunun kısmen ACG’deki yeni üretimle desteklenmesini ve 2026’da ılımlı bir dengelenme yaşanmasını bekliyor. Bu tahminlerde ACG’nin petrol üretiminin devam eden katkısı da merkezi önem taşıyor.
Uzun yıllar boyunca uluslararası alanda petrolüyle tanınan bir ülke için gaza yönelmek hem ekonomik hem de diplomatik bir dönüm noktası anlamına geliyor. Bu adım, Azerbaycan’ın ihracat tabanını çeşitlendiriyor ve özellikle Avrupa’nın ithalat desenini yeniden şekillendirdiği bir dönemde bölgesel enerji dengelerinde elini güçlendiriyor.
Bu yeni kaynağın daha iddialı bir gaz ihracat stratejisinin kapısını açıp açmayacağı henüz belirsiz, ancak şimdiden Azerbaycan’ın küresel enerji haritasındaki konumuna yeni bir boyut ekliyor.
Bu durum Azerbaycan’ın üretim stratejisi için ne anlama gelebilir?
ACG’nin derin katmanlarından gazın ticari ölçekte üretilebilir olması halinde, bu gelişme Azerbaycan’ın enerji yöneliminde ince ama önemli bir değişime işaret eder. On yıllardır ACG, devlet gelirlerinin ve ihracat akışlarının bel kemiğini oluşturan petrol ile özdeşleşmiş durumda. Aynı bloktan petrol dışı gazın çıkarılması, petrol üretiminin kademeli olarak azaldığı ve küresel enerji piyasalarının değiştiği bir dönemde, olgun bir varlığın ekonomik ömrünü uzatma imkânı sunuyor.
Pratikte, ACG’den gelecek mütevazı gaz hacimleri bile on yılın ikinci yarısında toplam hidrokarbon üretimini dengelemeye yardımcı olabilir. Azerbaycan gaz ihracatında büyük ölçüde Şah Deniz’e dayanıyor; Abşeron gibi yeni sahalar ise henüz üretim artış sürecinde.
ACG gazı bu kaynakların yerini almayacak, ancak dalgalanmaları yumuşatan bir tampon görevi görebilir, iç talebi destekleyebilir ve ihracat için ek hacimlerin serbest kalmasını sağlayabilir.
Altyapı açısından da avantaj söz konusu. ACG zaten Azerbaycan’ın açık deniz üretim sistemine entegre olduğu için burada gaz geliştirmek, Hazar’da sıfırdan bir saha (greenfield) projesi başlatmaya kıyasla daha hızlı ve daha az sermaye yoğun olabilir.
Analistler, bunun Bakü’ye uzun geliştirme sürelerine gerek kalmadan üretimi kademeli biçimde artırma imkânı verebileceğini belirtiyor.
Jeopolitik açıdan bakıldığında zamanlama dikkat çekici. Avrupa, Rusya’ya bağımlılığı azaltırken siyasi açıdan güvenilir ek gaz kaynakları aramaya devam ediyor. ACG gazı tek başına Avrupa’nın enerji dengesini dönüştürmeye yetmez; ancak boru hattı darboğazları hafiflediğinde piyasa koşullarına bağlı olarak ek hacimler sağlayabilen esnek bir tedarikçi olarak Azerbaycan’ın konumunu güçlendirebilir.
Yurt içinde de etkileri önemli olabilir. Ek gaz üretimi elektrik üretimini destekleyebilir, mevsimsel arz baskılarını azaltabilir ve yenilenebilir yatırımlarla birlikte gazı bir geçiş yakıtı olarak kullanma hedefini güçlendirebilir.
Bu da politika yapıcılara, iç istikrarı zedelemeden enerji ihracatını yönetme konusunda daha fazla alan sağlayabilir.
Elbette bunların hiçbiri garanti değil. İlk üretim aşaması açıkça test süreci olarak tanımlanıyor ve daha derindeki Kirmakıaltı katmanının üretimi kısa süreli olacak. Rezervuar performansı, maliyetler ve küresel gaz fiyatları belirleyici olacak.
Ancak genel tablo, Azerbaycan’ın en ünlü petrol sahasının, petrol üretim zirvesi geride kalmış olsa bile, ülkenin gaz geleceğini şekillendirmede rol oynamaya devam edebileceğini gösteriyor.
Azer News
