Ayvalık, Gazze Olmasın!

Uyuyan Milletler Köle Olarak Uyanır: Ayvalık’ta Soylulaştırma, Emek Sömürüsü ve Atatürk İlkeleriyle Kurtuluş Reçetesi

Gazi Mustafa Kemal Atatürk, tarihin en sarsıcı uyarısını yıllar önce yapmıştı: “Uyuyan milletler ya ölür ya da köle olarak uyanır.”

Bugün Ayvalık’ta yaşanan sessiz kuşatmaya bakarken bu tarihî tespit her zamankinden daha fazla geçerliliğini korumaktadır. Başlığı okuyup "Ayvalık nere, Gazze nere?" sorusunu soranlar olabilir. Elbette Ayvalık’ta bombalar patlamamakta, silahlar konuşmamaktadır. 

Ancak tarihin ortaya koyduğu çok acı bir gerçek vardır: Bir halkın vatanından koparılması ve köleleştirilmesi her zaman topla tüfekle başlamaz; bazen yüksek paralarla yapılan toprak satışlarıyla, tapuların sessizce el değiştirmesiyle başlar.

Tarih bu gerçeği acı tecrübelerle göstermektedir: Bir halkı yurdundan etmek için her zaman tanka topa gerek yoktur.

Filistin ve Doğu Kudüs’te (Silwan ve Şeyh Cerrah’ta) 19. yüzyıl sonundan itibaren paravan emlak fonlarıyla başlayan, Hawaii’de yerli halkı kendi adasında asgari ücretli otel işçisine çeviren, Venedik’te 125 bin yerliyi tek kurşun atılmadan şehrinden kovan ve hemen yanı başımızdaki Alaçatı ile Bozcaada’da mübadil torunlarını öz memleketinden süren süreç hep aynı yöntemle işlemiştir: 

Önce yüksek parayla tapular alınmış, ardından yerli halk kendi toprağında kiracıya, ucuz iş gücüne ve modern köleye dönüştürülmüştür.

Bugün Ayvalık’ta yaşanan sessiz tehlike tam olarak budur. Yıllardır selamlaşılan komşular birer birer mahallelerden ayrılmakta; köklü mahalle bakkalları, terziler ve kahvehaneler yüksek kiralara dayanamayarak kepenk kapatmaktadır.

Atalardan kalan taş evler el değiştirmekte, zeytinliklerin etrafı beton duvarlarla çevrilmektedir. Şehir sosyolojisinde soylulaştırma (gentrification) olarak tanımlanan bu süreç; paranın gücüyle yerli halkı kendi memleketinden kovan sessiz bir istiladır.

Ayvalık’ta Tam Olarak Ne Oluyor? Mülksüzleşme ve Modern Kölelik

Dışarıdan gelen büyük sermaye ve yüksek gelirli gruplar, Ayvalık’ın tarihi evlerini, arsalarını ve dükkanlarını değerinin çok üzerinde bedellerle satın almakta; ardından bu mülkleri lüks butik otellere, kafelere ve yalnızca yazın birkaç hafta kullanılan tatil evlerine dönüştürmektedir. 

Kiralar ve hayat pahalılığı fırladığında ise bu toprakların gerçek sahibi olan yerli halk kendi memleketinde barınamaz hale gelmektedir.

Bu sürecin Ayvalık’a, doğasına ve yerli emeğe verdiği yıkıcı zararlar açıkça görülmektedir:

Emek Sömürüsü, Ücretlerin Değersizleşmesi ve Modern Kölelik: Dün kendi zeytinliğinin üreticisi, teknesinin kaptanı, çarşıdaki dükkanının patronu olan Ayvalıklı mübadil torunları; topraklarını ve tapularını dış sermayeye kaptırdıktan sonra ağır bir emek sömürüsü cenderesine hapsedilmektedir. 

Alın teri ve emek değersizleştirilmekte; yerli halk kendi mülkünün yerinde kurulan lüks otellerde, plajlarda ve restoranlarda sigortasız, güvencesiz veya asgari ücrete mahkûm edilen garson, temizlikçi, komi ve bekçilere dönüştürülmektedir. 

Kazanılan ücret, kendi mahallesinde bir evin kirasını bile ödemeye yetmemektedir. Bunun adı turizm değil, kendi vatanında modern köleliktir.

Tarihin Silinmesi ve Algı Operasyonu:  Osmanlı dönemi yapıları, turistik pazarlama uğruna tek yönlü bir "eski Rum kasabası" etiketine hapsedilmektedir.

Milli hafıza, yerel tarih, mübadil kültürü, Türk harsı, 29 Mayıs 1919’da 172. Alay’ın sıktığı ilk askeri kurşun, 1923 Mübadelesi, bu topraklara asırlar boyu emek, ömür ve can veren Türklerin büyük emeği paravan dernekler ve kültür patronajı eliyle unutturulmaya çalışılmaktadır.

Harekete Geçilmezse Başa Daha Neler Gelecek?

Şehir bilimcilerin dünyada incelediği onlarca örnek şu gerçeği açıkça ortaya koymaktadır: Soylulaştırma durdurulmazsa, önce mahalleleri, ardından emeği, en sonunda da kimliği ve özgürlüğü elden alır. 

Bugün "Bana ne, evimi satar paramı alırım" anlayışı hâkim olursa, Alaçatı ve Bozcaada’nın başına gelen tam tasfiye Ayvalık’ın tamamını yutacaktır:

Başka neler olacağını madde madde açıklayalım: 

• Yerli Halk Kendi Memleketinde Sürgün Olacaktır: Cunda Ali Bey Adası ve merkezden sonra Hayrettinpaşa, Zekibey, Sakarya ve Altınova’daki son yerli tapular da dış spekülatörlerin eline geçecektir. Artan vergiler ve yaşam pahalılığı yüzünden kendi evinde oturan emekli yerli halk bile geçinemeyip çevre ilçelere göç etmek zorunda kalacaktır.

• Genç Nüfus Ucuz İş Gücü Olacak ya da Göç Edecektir: Ayvalık’ta doğup büyüyen gençler ya büyük sermayenin işletmelerinde emeği sömürülen ucuz iş gücüne dönüşecek ya da yuva kuramadığı için büyükşehirlere göç edecek; geride ise komşusuzluk içinde yapayalnız bırakılmış yaşlı bir nüfus kalacaktır.

• Asırları Aşan Komşuluk ve Dayanışma Ağı Çökecektir: Düğünde, cenazede ve hastalıkta birbirinin kapısını çalan mübadil ailelerin yerini; yılın sadece birkaç haftası gelen, kapısını kilitleyip giden ve yerli halka tepeden bakan yabancı yüzler alacaktır.

• Doktorsuz, Öğretmensiz, Sahipsiz Bir İlçe Ortaya Çıkacaktır: Kiralar ve yaşam maliyeti memur yaşantısının üstüne çıktığı için ilçeye ne doktor ne öğretmen ne hemşire ne de polis tayin isteyecek; kamu hizmetleri olumsuz etkilenecek hatta çökecektir.

• Kendi Evinde Yabancılaşma Yaşanacaktır: Sokak isimlerinden tabelalara, müziklerinden festivallerine kadar her şey dışarıdan gelen zenginlerin zevkine göre düzenlenecek; yerli halk kendi çarşısında kendini "misafir" hatta "istenmeyen kalabalık" gibi hissedecektir.

• Su Krizi, Altyapı ve Ekolojik Çöküş Yaşanacaktır: Yaz aylarında nüfusun katlanmasıyla birlikte Ayvalık’ın mevcut altyapısı, kanalizasyon sistemi ve su kaynakları tükenme noktasına gelecektir. Yerli halk temel su ve altyapı hizmetlerinden mahrum kalırken, lüks tesislerin ve havuzlu villaların tükettiği su kaynakları bölgede ekolojik bir felaketi tetikleyecektir.

• Mavi Vatan’ın Kıyısında Büyük Güvenlik Zaafı Doğacaktır: Midilli Adası’nın tam karşısındaki bu stratejik sınır kenti, yerli nüfusu boşaltıldıkça dış nüfuz operasyonlarına, tek taraflı kilise/şapel restorasyonları üzerinden yürütülen siyasi hamlelere ve paravan mülk edinimlerine açık hale gelecektir. Vatan toprağı sadece sınır karakoluyla değil, o toprakta kök salmış özgür yerli halkla korunur.

Dünyada Bu Kuşatmayı Kıran Başarılı Direniş Örnekleri Var

Bu yaşananlar kader değildir. Dünyada şehirlerini emlak vurguncularına teslim etmeyen halklar, sokakta ses yükselterek ve sert yasalar çıkartarak kendi memleketlerini kurtarmayı başarmıştır:

• İspanya (Barselona): Halkın meydanlara inmesi ve yükselen tepkiler üzerine Barselona Belediye Meclisi yeni turistik daire izinlerini dondurmuş; şehirdeki 10.101 lisanslı kısa dönemli turistik dairenin (Airbnb) ruhsatını 2028 yılına kadar tamamen iptal etme kararı almıştır. 

İspanya Anayasa Mahkemesi de bu kararı onaylayarak evlerin yeniden yerli halka konut olarak döndürülmesinin önünü açmıştır.

• Almanya (Berlin): Federal Yapı Kanunu kapsamındaki "Sosyal Doku Koruma Yasası" (Milieuschutz) ile koruma altına alınan mahallelerde dış yatırımcıların binaları lüks rezidansa çevirmesi ve kiracıyı kovacak lüks tadilatlar yapması yasaklanmıştır. 

Ayrıca ilçe belediyelerine tanınan Öncelikli Satın Alma Hakkı (Vorkaufsrecht) sayesinde, satışa çıkan binalar dış sermayeye gitmeden belediye ve konut birliklerince satın alınarak yerli halkın elinde tutulmuştur.

• İsviçre (Lex Weber Yasası): Sivil toplumun başlattığı imza kampanyası sonrası 2012'de yapılan halk referandumuyla anayasaya giren bu yasayla, bir belediye sınırları içindeki konutların en fazla %20’sinin yazlık/ikincil konut olabileceği kurala bağlanmıştır. 

Bu oranı aşan 330’dan fazla turistik beldede dışarıdan gelenlere yeni tatil evi yapımı ve satışı durdurulmuştur.

• Hollanda (Amsterdam): Yürürlüğe konulan "Kendin Oturma Zorunluluğu" (Opkoopbescherming) yasasıyla, belirli bir değerin altındaki bir evi satın alan kişilerin o evde ilk 4 yıl boyunca bizzat kendisi oturması zorunlu kılınmış; evi satın alıp başkasına kiraya vermek yasaklanmıştır. Böylece fırsatçı yatırımcıların piyasadan elini çekmesi sağlanmıştır.

• Kanada ve Yeni Zelanda: Kanada Parlamentosu, yabancıların ve yabancı ortaklı paravan şirketlerin mevcut konutları satın almasını yasaklayan yasayı yürürlüğe koymuş ve yasağın 2029 yılına kadar uzatılması gündeme alınmıştır. Yeni Zelanda da 2018’de çıkardığı Yabancı Yatırım Yasası değişikliğiyle yerleşik olmayan yabancıların mevcut konutları satın almasını yasaklayarak yerel konut stokunu koruma altına almıştır.

Kurtuluş Reçetesi: Kuvayı Milliye Ruhu ve Atatürk İlkeleriyle Ayvalık’ı Savunmak

Ayvalık henüz tamamen kaybedilmemiştir; ancak iç mahalleler ve zeytinlikler için son viraj dönülmektedir. Kurtuluşun reçetesi; 29 Mayıs 1919’da Yarbay Ali Çetinkaya ve Kuvayı Milliye kahramanlarının sıktığı İlk Kurşun ruhu ile Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün miras bıraktığı ilkeleri tarih, emek, ekonomi, demografi ve Mavi Vatan ekseninde, her kurumun kendi yasal yetki sınırları içinde hayata geçirmektir:

Demografik ve Hukuki Kalkan (Tapuyu ve Mahalleyi Dış Sermayeye Teslim Etmemek): Demografik yapıyı korumak bir vatan savunmasıdır. 

Hisseli veya müstakil tapular dışarıdan gelen emlak simsarlarına ve paravan şirketlere değil; öncelikle akrabalara, diğer hissedarlara veya Ayvalık’ın yerli ailelerine devredilmelidir. 

Hisseli mülklerde Türk Medeni Kanunu’ndaki Önalım (Şufa) Hakkı kullanılarak dış yatırımcıya satılan hisseler mahkeme yoluyla geri alınmalıdır. 

Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Valilik/Kaymakamlık denetiminde 7464 sayılı Airbnb Yasası’ndaki %100 komşu onayı şartı işletilerek apartmanlarda ve sokaklarda izinsiz günlük kiralama yapanlar tespit edilip mühürlenmelidir. Ayrıca TBMM ve bölge milletvekilleri eliyle ikincil konut kotası ve boş ev vergisi gibi yasal kalkanlar gündeme taşınmalıdır.

Ekonomik Bağımsızlık, Zeytinliklerin ve Su Kaynaklarının Korunması: Atatürk’ün "Milli ekonominin temeli tarımdır" sözü ışığında, Ayvalık’ın can damarı olan zeytinlikler Tarım ve Orman Bakanlığı ile Valilik denetiminde 3573 sayılı Zeytincilik Kanunu ile tavizsiz korunmalı; zeytinliklerin parselasyonla "hobi bahçesi" veya yapılaşmaya açılmasına kesinlikle izin verilmemelidir. 

Yerli aileler ve mübadil torunları tapularını ve zeytinliklerini tek tek satıp emek sömürüsüne teslim olmak yerine; yerel üretim, zeytinyağı ve mülkiyet kooperatifleri çatısı altında birleşmelidir. 

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (SGK) müfettişlerince kayıt dışı ve güvencesiz işçi çalıştıran işletmeler sıkı denetlenmelidir.

Halkçılık, Sosyal Belediye ve Altyapı Güvencesi: Halkçılık; bir avuç rantçının ve emek sömürücüsünün değil, çalışan ve üreten yerli halkın refahıdır. 

Yerel yönetimler Ayvalık’ı dışarıdan gelen zenginlerin oyun bahçesi olmaktan çıkarmalı; belediyeye ait dükkanları zincir markalara değil yerli mübadil esnafına tahsis etmeli, devlet ve belediye arsa stokunu ve TOKİ iş birliklerini harekete geçirerek gençler, işçiler ve memurlar için sosyal konut ve lojman projeleri üretmeli, Kıyı Kanunu kapsamındaki kaçak kıyı işgallerini derhal yıkmalı ve artan yaz nüfusuna karşı su/altyapı krizini önleyecek acil kentsel tedbirler almalıdır.

Yerel Tarih ve Kültürel Milliyetçilik (Kuvayı Milliye ve Mübadele Hafızasını Diriltmek): Ayvalık'ı istilaya açık hale getiren tek yönlü "eski Rum kasabası" pazarlamasına ve paravan STK’ların yürüttüğü kültürel erozyona karşı; 172. Alay’ın İlk Kurşun direnişi, 1923 Mübadelesi ile Girit, Midilli ve Makedonya’dan gelen ataların alın teri ve Atatürk’'ün halkçı milliyetçi devrim mirası okullarda, meydanlarda ve yayınlarda diri tutulmalıdır. 

Belediyelerce Türkçe tabela kurallarının uygulanması tavizsiz sağlanmalıdır.Kültürel emperyalizm ile kol kola giren ekonomik emperyalizm pasifize edilmelidir. 

Mavi Vatan Bilinci (Sınır Kenti Ayvalık’ı Stratejik Kale Olarak Korumak): Midilli Adası’nın tam karşısındaki Ayvalık, sıradan bir tatil beldesi değil; Mavi Vatan’ın Kuzey Ege’deki kilididir. 

Stratejik kıyı hatlarında ve adalarda yabancıların ve paravan yapıların mülk edinimi İçişleri Bakanlığı ve Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü kapsamında sıkı denetlenmeli; tek taraflı dini ve siyasi nüfuz girişimlerine karşı kamuoyu ve devlet kurumları teyakkuzda olmalıdır.

Sivil Dayanışma ve Hak Savunma Platformu: Hareketi sadece yerel yönetimlerden ve merkezi idareden beklemek yetersizdir. Ayvalıklı mülk sahipleri, esnaf, gençler ve üreticiler bir araya gelerek "Ayvalık Hak Savunma ve Dayanışma Platformu" çatısı altında örgütlenmeli; kıyı işgallerini ve hukuka aykırı imar/imar planı değişikliklerini yargıya taşıyarak güçlü bir sivil denetim mekanizması oluşturmalıdır.

Tarihin şu gerçeği asla unutulmamalıdır

29 Mayıs 1919’da düşmana ilk kurşunu sıkan Ayvalık’ın torunları, bugün dedelerinin kanıyla ve alın teriyle vatan yaptığı bu toprakları parayla, algı oyunlarıyla ve emek sömürüsüyle kaybetmeyecektir. 

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün uyardığı gibi halk uyursa, yarın kendi memleketinde modern köle olarak uyanılacaktır. Hatta sürülecek, göçe maruz kalacaktır.

Toprağını satan tarihini satar, evini satan özgürlüğünü kaybeder. 

Ayvalık’ı kurtaracak olan dışarıdan gelecek sermaye değil; Kuvayı Milliye ruhuna, emeğine, tapusuna ve tarihine sahip çıkan uyanık ve onurlu Ayvalık halkı ile görevini layıkıyla yerine getirecek olan devlet ve yerel yönetim kurumlarıdır.

Siyasi görüş ayrımı yapmadan bu büyük Memleket İttifakı'nı kurmalı, böl parçala yönet politikasını bertaraf etmeliyiz. 

Ahmet DEMİRCİ