Bilim insanları çözdü: Dünya’nın günü neden uzayıp kısalıyor?
Bilim insanları, Dünya’daki gün uzunluğunun yıllar içinde birkaç milisaniye değişmesinin nedenine ilişkin yeni bir açıklama ortaya koydu.
Araştırmaya göre, gezegenin iç çekirdeği ile manto arasındaki yerçekimsel ve elektromanyetik etkileşimler Dünya’nın dönüş hızını etkileyerek bazı günlerin çok küçük miktarlarda daha kısa ya da uzun olmasına yol açıyor olabilir.
Bilim insanları, Dünya’daki gün uzunluğunun yıllar ve on yıllar boyunca neden çok küçük miktarlarda değiştiğine ilişkin yeni bir açıklama ortaya koydu.
Araştırmaya göre, gezegenin derinliklerinde bulunan çekirdek ve manto arasındaki hassas etkileşimler, Dünya’nın dönüş hızını etkileyerek bazı günlerin birkaç milisaniye daha kısa ya da uzun olmasına yol açabilir.
Dünya’da bir günün tam olarak 24 saat sürdüğü kabul edilse de gezegenin dönüş hızı gerçekte sabit değil. Bilim insanları, bu değişimleri son derece hassas ölçümlerle takip edebiliyor.
Yaklaşık 30 yıldır yapılan gözlemler, Dünya’nın sıvı dış çekirdeğinin dönüş hızında yıllar ve on yıllar boyunca değişiklikler yaşandığını gösteriyor.
Bu verilere göre çekirdek bazı dönemlerde kademeli olarak hızlanırken, daha sonra yavaşlama sürecine girebiliyor. Buna karşılık yaklaşık 3 bin kilometre kalınlığındaki manto tabakası ise ters yönde tepki veriyor.
Çekirdek hızlandığında manto çok küçük miktarda yavaşlıyor, çekirdek yavaşladığında ise manto biraz hızlanıyor.
Bu durum, Dünya’nın açısal momentumunun korunması ilkesinin bir sonucu olarak değerlendiriliyor.
GÜN UZUNLUĞU MİLİSANİYELERLE DEĞİŞİYOR
Mantodaki bu küçük dönüş değişimleri, Dünya’nın toplam dönüş hızına da yansıyor.
Sonuç olarak gün uzunluğu birkaç milisaniye düzeyinde değişebiliyor. Bu fark günlük yaşamda hissedilmese de hassas ölçüm sistemleri tarafından tespit edilebiliyor.
Nature dergisinde 23 Eylül’de yayımlanan yeni bir çalışmada, Alberta Üniversitesi’nden doktora öğrencisi Huifeng Zhang ile Prof. Matthew Dumberry bu değişimin olası mekanizmasına ilişkin yeni bir açıklama sundu.
Araştırmacılara göre, katı iç çekirdeğin dönüşündeki değişimler “yerçekimsel tork” olarak tanımlanan bir etki yaratıyor olabilir.
İç çekirdeğin kusursuz bir küre olmadığı, bu nedenle manto içindeki düzensiz kütle dağılımıyla yerçekimi yoluyla etkileşime girebildiği belirtiliyor.
Bu etkileşimin, çekirdek ile manto arasında açısal momentum transferine yol açabileceği değerlendiriliyor.
TEK ETKEN YERÇEKİMİ DEĞİL
Araştırmacılar, çekirdek ile manto arasındaki etkileşimin yalnızca yerçekimiyle açıklanamayacağını da vurguluyor.
İki tabaka arasındaki sınırda sürtünme ve elektromanyetik direnç gibi başka kuvvetler de etkili oluyor.
Bu kuvvetlerin, yerçekimsel torkun etkisini dengeleyerek Dünya’nın dönüş hızındaki değişimlerin sınırlı kalmasını sağladığı düşünülüyor.
Çalışmaya göre gün uzunluğunda gözlenen küçük dalgalanmalar, bu kuvvetler arasındaki dengenin zaman içinde değişmesinden kaynaklanıyor olabilir.
Araştırmacılar ayrıca Dünya’nın iç çekirdeğinin yaklaşık 10 yıllık dönemlerde yavaş ve viskoz bir biçimde şekil değiştirebileceğini öne sürüyor.
Yeni bulgular, Dünya’nın iç yapısındaki katmanların nasıl etkileşime girdiğinin ve bu etkileşimin gezegenin dönüş hızına nasıl yansıdığının daha iyi anlaşılmasına katkı sağlıyor.
Cumhuriyet
