BM, Afrika’nın gerçek ölçeği için oy kullandı

Togo’nun desteklediği karar tasarısı, kıtayı Grönland’a benzer büyüklükte gösteren geleneksel haritanın aşamalı olarak kullanım dışı bırakılmasını öngörüyordu.

Birleşmiş Milletler, Afrika’nın büyüklüğünü daha doğru biçimde gösteren bir harita lehine, dünyanın geleneksel Mercator haritasının aşamalı olarak resmen kullanım dışı bırakılmasını öngören bir karar tasarısını kabul etmek için oy kullandı.

New York’taki genel merkezinde düzenlenen oturumda BM Genel Kurulu, 16. yüzyıldan kalma Mercator projeksiyonunu resmen kullanımdan kaldırarak, daha doğru olan 2018 tarihli Equal Earth tasarımına dayanan bir haritayı kabul etti.

Oturumda 164 ülke karar tasarısı lehinde oy kullandı. Yalnızca ABD karşı oy verdi ve ABD temsilcisi kararın “gereksiz” olduğunu söyledi. Altı ülke ise çekimser kaldı.

BM kararları bağlayıcı olmadığı için ülkeler ve kurumlar yalnızca yeni projeksiyonu kullanmak zorunda olmayacak veya eski projeksiyonu kullanmaları yasaklanmayacak. 

Bununla birlikte, Mercator projeksiyonunun eğitimde, teknolojide ve yönetimde yaygın biçimde kullanılması nedeniyle kararın sınıf müfredatlarında ve günlük teknolojilerde bir güncellemeye yol açması bekleniyor.

Afrika Birliği adına karar tasarısı için kampanyayı yürüten Togo, kararın, “özellikle Mercator projeksiyonundan kaynaklanan orantısız kartografik temsillerin, Afrika’nın ve dünyanın diğer bölgelerinin küresel kolektif tahayyüldeki algılanan büyüklüğünün dramatik biçimde azalmasına katkıda bulunarak kalıcı bilişsel, eğitsel, kültürel, jeopolitik ve sosyoekonomik etkiler yarattığını kabul ve teyit ettiğini” söyledi.

Karar tasarısının kabul edilmesinden önce konuşan Togo Dışişleri Bakanı Robert Dussey şunları söyledi:

“Bu tartışma siyasi bir tartışma değil, bilimsel bir tartışmadır; çünkü bilimsel kanıtlar var ve dolayısıyla hepimiz gerçeği kabul etmek zorundayız.”

Mercator düzeni, Flaman haritacı Gerardus Mercator tarafından 1569 yılında denizcilerin denizlerde yol almasına yardımcı olmak amacıyla ortaya konuldu. Aradan yaklaşık beş yüzyıl geçmesine rağmen hâlâ küresel standart olmayı sürdürüyor.

Ancak projeksiyon tarzı nedeniyle ekvatora yakın bölgeler gerçekte olduklarından önemli ölçüde daha küçük görünürken, yüksek enlemlerdeki bölgeler çok daha büyük görünür. Örneğin harita, Afrika’yı Grönland’a benzer büyüklüktegösteriyor, oysa kıta Danimarka’ya bağlı bu toprak parçasından 14 kat daha büyük.

Change.org’da #CorrectTheMap kampanyası için hazırlanan ve 11.000’den fazla imza toplayan bir dilekçede, “Amerika Birleşik Devletleri, Çin, Hindistan, Japonya, Meksika ve Avrupa’nın büyük bir bölümünü Afrika’nın içine sığdırabilir ve yine de geriye arazi kalır” deniliyor.

Afrika Birliği Ağustos 2025’te kampanyayı destekledi ve ardından Togo’dan bu kampanyanın benimsenmesine öncülük etmesini istedi.

Cuma günü, oylamadan önce Fransa Dışişleri Bakanı karar tasarısını destekleyen bir konuşma yaptı.

Jean-Noël Barrot, Paris’teki Sorbonne Üniversitesi’nde yaptığı konuşmada, “Mercator projeksiyonunu terk ederek belirli kullanım alanlarına göre uyarlanmış, gerçek yüzölçümlerine daha sadık ve haritacıların ve bilim insanlarının tavsiyeleriyle uyumlu harita temsillerine geçeceğiz” dedi.

Bu hamle, Fransa’nın eski sömürgeleri arasında iyi niyeti artırma çabasının bir parçası olarak görüldü.

Fransa bundan böyle, kararda tavsiye edilen Equal Earth projeksiyonuna yakın olan Eckert IV projeksiyonunukullanacak.

Tarihçiler ve coğrafyacılar, Mercator projeksiyonunun Batılı stereotiplere dayandığını yıllardır söylüyor.

Aktivistler de bunu dile getirirken bazıları “kartografik sömürgecilik” terimini ortaya attı.

Bazıları, haritanın Küresel Güney’in fiziksel varlığını küçümseyip kuzey yarımküre ülkelerini görsel olarak büyütürken ekvatoral bölgeleri küçülterek uluslararası güç dengelerini ince bir biçimde şekillendirdiğini savunuyor.

Bunun uluslararası ticaret, kalkınma öncelikleri ve eğitim çerçevelerindeki sistemik önyargıları güçlendirdiği ileri sürülüyor.

Mercator projeksiyonunun en önde gelen eleştirmenlerinden biri, 1973 yılında Gall-Peters projeksiyonuna dayanan Peters dünya haritasını geliştiren Alman tarihçi Arno Peters idi. Bu harita, Mercator haritasına alternatif olarak sıklıkla kullanıldı.

Togo’nun #CorrectTheMap kampanyası, uluslararası bir haritacılar ekibi tarafından geliştirilen daha doğru 2018 tarihli Equal Earth tasarımının kullanılmasını teşvik etti.

Destekçileri, bunun Afrika hakkındaki algıların tersine çevrilmesine ve küresel müfredatların sömürgecilikten arındırılmasına yardımcı olacağını söylüyor.

Bazı analistler de aynı görüşte.

Jeopolitik risk danışmanlığı firması JS Held’de Londra merkezli kıdemli ortak olan JJ Enoch, Mercator projeksiyonunun Afrika’nın gerçek ölçeğini görsel olarak küçülttüğünü söyledi.

Enoch, kampanyayı Afrika ülkelerinin “küresel kurumlarda daha fazla nüfuz ve kıtanın nasıl temsil edildiği konusunda daha fazla kontrol” arayışıyla ilişkilendirdi.

Şunları söyledi:

“Eşit alanlı bir haritanın benimsenmesi … eğitim ve kamuoyu anlayışı için daha doğru bir temel sağlayacak ve aynı zamanda Afrika’nın demografik, ekonomik ve jeopolitik öneminin artık miras alınmış ve çarpıtılmış gelenekler üzerinden görülmemesi gerektiğinin sinyalini verecektir.”

Togo hükümeti, gelecek yılın ilk çeyreğinde Togo’nun başkenti Lomé’de, UNESCO, Afrika Birliği ve Google Maps gibi teknoloji markalarının katılımıyla bir etkinlik düzenlemeyi ve kararın uygulanmasının nasıl gerçekleştirileceğini belirlemeyi planlıyor.

Oylama öncesinde konuşan Dussey şöyle dedi:

“Bunun neden şimdi olduğunu soranlara şunu söylüyorum: Neden olmasın? Dünya haritasına baktığımızda … anlatıyı değiştirmemizin zamanı geldi.”

Şunları da ekledi:

“Afrika’da bizim için, değiştirebileceğimiz şeyleri kendimiz değiştirme sorumluluğunu üstlenmemizin zamanı geldi.”

The Guardian