Guterres'e göre ülkeler temiz enerji taahhüdünde bulunmalı
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, yapay zekâ şirketlerinin faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan karbon kirliliği ile operasyonlarını sürdürmek için kullanılan su ve arazi miktarına ilişkin bilgileri kamuoyuyla paylaşmaları çağrısında bulundu.
Londra İklim Eylem Haftası kapsamında yaptığı konuşmada harekete geçilmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, “Yapay Zekâ Çevresel Şeffaflık Girişimi”ni (AI Environmental Transparency Initiative) önerdi.
Guterres, yapay zekâ şirketlerinin giderek daha fazla talep gören teknolojilerinin çevresel etkilerini ölçmeleri ve açıklamaları gerektiğini savundu.
Veri merkezlerinin hızlı büyümesini sınırlamak isteyen çevrelerin başlıca gerekçelerinden biri de bu çevresel etkiler olarak gösteriliyor.
Yapay zekâyı destekleyen veri merkezlerinin bulunduğu bölgelerde yerel topluluklardan ve hükümetlerden gelen baskılar da artarken, sektör genelinde daha fazla şeffaflık ve standartlaştırılmış raporlama talepleri yükseliyor.
Guterres ayrıca yapay zekâ şirketlerinin, tesislerinde kullandıkları elektriğin 2030 yılına kadar rüzgâr ve güneş gibi yenilenebilir enerji teknolojileriyle üretilmesini taahhüt etmeleri gerektiğini söyledi.
Guterres, Avrupa’nın en büyük bağımsız iklim konferansında yaptığı konuşmada, “Artık gizli maliyetler olmasın” dedi. “Artık yük, bunu taşımakta en az imkâna sahip olanların üzerine yıkılmasın. Şeffaf olmanın zamanı geldi.”
Yapay zekânın enerji ihtiyacı giderek artıyor. Birçok büyük teknoloji şirketi, bazıları bu on yılın sonuna kadar olmak üzere, operasyonlarını daha temiz enerji kaynaklarıyla çalıştırma sözü verdi. Amazon ve Google gibi teknoloji devleri özellikle güneş enerjisi ve nükleer enerji kullanımına yönelmeyi planlıyor.
Ancak yapay zekâ alanındaki rekabet ve yaygınlaştırma yarışı, bu taahhütleri karmaşık hale getirdi ve petrol, kömür ve doğal gaz gibi yakıtların yakılmasıyla oluşan, gezegeni ısıtan sera gazı emisyonlarının hızla artmasına neden oldu.
Düzenleyici engeller de iklim dostu projelerin önünü kesiyor. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre bugün küresel veri merkezlerinin tükettiği elektriğin yaklaşık yüzde 30’u kömürden sağlanıyor.
Yenilenebilir enerji kaynakları — başlıca rüzgâr, güneş ve hidroelektrik — yüzde 27’lik paya sahipken, doğal gaz yüzde 26, nükleer enerji ise yüzde 15 oranında katkı sağlıyor.
Önümüzdeki beş yıl içinde artacak enerji talebinin yalnızca yarısının yenilenebilir kaynaklarla karşılanması bekleniyor.
Yapay zekâ hızla büyürken, Guterres de dahil olmak üzere birçok kişi, bu teknolojinin iklim çözümlerini hızlandırma potansiyeline dikkat çekiyor. Yapay zekâ enerji verimliliğini artırabilir, kirliliği ve emisyonları azaltabilir.
Ancak aynı zamanda, bu teknolojiyi destekleyen veri merkezlerinin çevresel ayak izi, bu ayın başlarında yayımlanan bir BM raporuna göre şimdiden dünyanın en büyük bazı ülkelerinin çevresel etkileriyle yarışır düzeye ulaştı.
Söz konusu rapor ayrıca yapay zekâyla ilişkili su tüketimi, enerji kullanımı ve kirliliğin yalnızca dört yıl içinde iki katına çıkacağını belirtti. Yapay zekâyı besleyen veri merkezleri, 2025 yılında dünya elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 1,5’ini oluştururken, 2030 yılına gelindiğinde küresel elektrik kullanımının yaklaşık yüzde 3’ünü oluşturacak.
Guterres konuşmasında, “Bu açık kaygılara rağmen, topluluklar çoğu zaman çevrelerinde yükselen altyapının çevresel etkileri konusunda karanlıkta bırakılıyor” dedi.
BM alarm vermeye devam ediyor
BM Genel Sekreteri uzun süredir dünyayı ciddi iklim önlemleri almaya çağırıyor ve bu yıl Türkiye’de düzenlenecek yıllık Taraflar Konferansı’nda (COP) liderleri bir araya getirerek yeni planların müzakere edilmesini sağlayacak.
Salı günkü konuşmasında yapay zekâ konusu, dünyanın sanayi öncesi döneme kıyasla sıcaklık artışını 1,5 santigrat derecenin (2,7 Fahrenheit derece) altında tutabilmesi için atılması gerektiğini söylediği adımlardan yalnızca biriydi.
Bu hedef, 2015 Paris İklim Anlaşması kapsamında belirlenmişti. Geçen yıl, üç yıllık ortalama sıcaklığın ilk kez bu eşiği aşmasıyla dikkat çekmişti.
Guterres, “Her büyük emisyon üreticisi daha hızlı hareket etmek zorunda” dedi. “Ve her ülke taahhütlerinin ötesine geçerek daha fazlasını yapmak zorunda.”
Ayrıca küresel ısınmanın yaklaşık üçte birinden sorumlu olan ve karbondioksite göre çok daha güçlü bir sera gazı olmasına rağmen atmosferde daha kısa süre kalan metan emisyonlarının azaltılması çağrısında bulundu. Bunun yanı sıra kömür, petrol ve doğal gaza olan bağımlılığın da azaltılmasını istedi.
Dünyada yenilenebilir enerji ilerliyor, ancak zorluklar sürüyor
Guterres konuşmasında yenilenebilir enerjideki olumlu gelişmelere de dikkat çekti. Ölçek ekonomilerinin etkisiyle teknolojilerin maliyetlerinin düştüğünü ve kullanımın arttığını belirtti.
Büyük ölçüde güneş ve rüzgâr enerjisinin öncülüğünde gerçekleşen temiz elektrik üretimi, geçen yıl küresel elektrik talebindeki toplam artışı geride bıraktı.
Yenilenebilir enerji kaynaklarının dünya elektrik üretimindeki payı 2025 yılında modern tarihte ilk kez üçte birin üzerine çıktı.
Kömürün küresel elektrik üretimindeki payı ise üçte birin altına geriledi. Çin, dünyanın temiz enerji dönüşümüne öncülük etmeyi sürdürürken, Avrupa’da fosil yakıt kaynaklı elektrik üretimi genel olarak düşüş eğiliminde bulunuyor.
Ancak ABD’de Başkan Donald Trump yönetimi kömür, petrol ve doğal gaz kullanımını desteklemeye devam ediyor ve yenilenebilir enerji ile daha geniş kapsamlı iklim politikalarına verilen desteği azaltıyor. Bu durum, Guterres’in “tüm enerji şoklarının anası” olarak nitelendirdiği ve ABD’nin İran’la yürüttüğü savaşın daha da ağırlaştırdığı küresel enerji krizi ortamında yaşanıyor.
Guterres konuşmasında, Charles Dickens’ın ünlü romanı “İki Şehrin Hikâyesi”ne (A Tale of Two Cities) gönderme yaparak dünyanın mevcut durumunu “İki Krizin Hikâyesi” (A Tale of Two Crises) olarak tanımladı. Bu ifade aynı zamanda konuşmanın yapıldığı Londra’ya da bir göndermeydi.
“İklim gündemi açısından bu gerçekten de hem zamanların en iyisi hem de zamanların en kötüsü” diyen Guterres sözlerini şöyle sürdürdü:
“En kötüsü; çünkü iklim etkileri şiddetleniyor, kritik eşikler yaklaşıyor ve enerji krizi fosil yakıtlara bağımlılığın ne kadar büyük riskler taşıdığını ortaya koydu. Ancak aynı zamanda en iyisi; çünkü yenilenebilir enerji devrimi tüm hızıyla devam ediyor.”
AP News
