Çin yapay zekâ modelleri dünya genelinde hızla yayılıyor

Yapay zekâ, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in bu hafta gerçekleştirdiği görüşmenin başlıca gündem maddelerinden biri oldu.

En gelişmiş ABD modelleri çoğu kıyaslama testinde liderliğini korurken, DeepSeek, Z.ai ve Alibaba gibi Çinli şirketler, özellikle kodlama gibi görevlerde performansta önemli artışlar sağlayan yeni modeller piyasaya sürdü.

CNBC ile paylaşılan kullanım verilerine göre, şirketlerin Çin yapay zekâ modellerini dünya genelinde benimsemesi 2026 yılında önemli ölçüde arttı.

Çin yapay zekâ modellerinin kullanım payı, şirketlerin farklı sağlayıcılara ait modellere erişmesini sağlayan iki büyük geliştirici platformunda görece küçük bir paydan çoğunluğa yükseldi.

OpenRouter üzerinde Çinli modellerin kullanım oranı, 14 Eylül haftasında kullanılan tokenların yüzde 57 ila yüzde 67’sini oluşturdu. Bu oran şubat ayında yüzde 6 ila yüzde 13 arasındaydı.

Vercel platformunda ise Çinli modellerin payı ocak ayında yüzde 11 iken ağustos ayında yüzde 55’e yükseldi.

OpenRouter’ın verileri ABD, Avrupa ve platformun “Küresel Güney” olarak tanımladığı Orta ve Güney Amerika, Afrika ve Asya’daki 82 ülkedeki şirketlerle ilgili. Vercel ise verilerinin coğrafi dağılımına ilişkin ayrıntı vermedi.

Washington’da endişeler giderek artıyor. ABD Temsilciler Meclisi’ndeki iki komite, Çin yapay zekâ modellerinin artan kullanımının etkilerini araştırıyor.

ABD, Çinli yapay zekâ şirketlerinin en gelişmiş çiplere erişimini ihracat kontrolleri yoluyla kısıtlayarak yapay zekâ alanındaki liderliğini korumaya çalışıyor.

Washington ayrıca Çinli şirketlerin, denizaşırı veri merkezleri aracılığıyla Nvidia çiplerine uzaktan erişmesinden ve yeni modellerin daha eski ve daha gelişmiş modelleri taklit ettiği “damıtma” (distillation) yöntemiyle ilerleme sağlamasından endişe ediyor.

Yeni Amerikan Güvenliği Merkezi’nde (CNAS) teknoloji ve ulusal güvenlik programında kıdemli araştırmacı olan Daniel Remler, Çin yapay zekâsının “ABD açısından gerçek ekonomik ve güvenlik riskleri” oluşturduğunu söyledi.

Remler, CNBC’ye yaptığı açıklamada, “Asıl endişe, Çin yapay zekâ modellerinin entegrasyonunun ülkeleri, zamanla jeopolitik bir hizalanmaya dönüşecek şekilde Çin’in teknoloji nüfuz alanına çekmesidir” dedi.

OpenRouter’ın içgörülerden sorumlu başkanı Peter Walker ise bu yıl piyasaya sürülen Çin menşeli açık kaynaklı modellerin, özellikle kodlama alanında, gelişmiş ajan tabanlı kullanım senaryolarında güvenilir biçimde performans gösterebildiğini söyledi.

Walker, bunun 2025’in sonlarında henüz mümkün olmadığını belirterek Çin modellerinin aynı zamanda “Amerikan laboratuvarlarının çoğundaki modellere kıyasla inanılmaz derecede uygun maliyetli” olduğunu ifade etti.

Bu haftanın başında OpenAI ve Anthropic de yeni ve daha ucuz modeller geliştirdiklerini açıkladı.

Anthropic’in ürün yönetimi, araştırma ve laboratuvarlardan sorumlu yöneticisi Dianne Penn, CNBC’ye yaptığı açıklamada şirketin modellerinin yanıtlarını “daha verimli” hale getirmeye, yani kullanıcının belirlediği çaba düzeyine bağlı olarak daha az token kullanmalarını sağlamaya çalıştığını söyledi.

Çin yapay zekâ laboratuvarları tarafından geliştirilen modellerde token kullanımı Vercel’de hızla arttı

Vercel’de ajan tabanlı altyapının başında bulunan Harpreet Arora, Çinli modellerin kullanımındaki artışta fiyatın belirleyici bir faktör olduğunu söyledi.

Arora, “Çinli modeller daha düşük maliyetle daha fazla görevi yerine getirebilecek kadar yetenekli hale geliyor. Bir model belirli bir iş için gereken kalite eşiğini yakaladığında, fiyat farkı son derece cazip hale geliyor” dedi.

Bununla birlikte Arora, şirketlerin bazı daha karmaşık görevler için hâlâ ABD’nin öncü yapay zekâ modellerinikullanmak istediğini belirtti.

OpenRouter’ın “Küresel Güney” olarak tanımladığı bölgelerdeki şirketler, son haftalarda platform üzerinden Çin yapay zekâ modellerini en fazla kullanan işletmeler oldu.

Bu şirketlerin kullandığı tokenların üçte ikisinden fazlası — yüzde 67’si — Çin modelleri üzerinden gerçekleşti.

OpenRouter üzerindeki tokenların yaklaşık yarısı ise ABD’deki şirketler tarafından kullanılıyor.

CNAS’tan Remler, “Özellikle Güneydoğu Asya’da, Çin ile yakın ekonomik ve kültürel bağların yanı sıra büyüyen dijital altyapı nedeniyle Çin yapay zekâ modellerinin önemli ölçüde benimsenmesi söz konusu olabilir” dedi.

Remler sözlerini şöyle sürdürdü:

“Lagos’tan São Paulo’ya, Jakarta’ya kadar girişimcilerin ve hükümetlerin ucuz, açık modeller aradığı her yerde ilk olarak Çin yapay zekâsına yönelecekler.”

CNBC