Yaptırımların dışında paralel finans sistemi iddiası
İran’ın en etkili ailelerinden Kharrazi Ailesi’ne mensup iki kardeşin, alternatif bir soyadı kullanarak 2018’de kurduğu Nobitex, ülkenin en büyük kripto para platformuna dönüşerek küresel finans sistemine açılan kritik bir kanal haline geldi.
Reuters’ın araştırmasına göre, bu platform yalnızca sıradan İran vatandaşları tarafından değil, aynı zamanda yaptırım altındaki devlet kurumları tarafından da kullanılıyor. Bunlar arasında İran merkez Bankası ve İslam Devrim Muhafızı Ordusu (IRGC) gibi aktörler yer alıyor.
Alternatif kimlikle kurulan sistem
Ali ve Mohammad Kharrazi kardeşler, şirket kuruluşunda aile isimleri yerine “Aghamir” soyadını kullandı. Kharrazi ailesi, İran’da uzun yıllardır siyasi, diplomatik ve dini alanlarda etkili bir hanedan olarak biliniyor.
Kısa sürede büyüyen Nobitex, bugün İran’daki kripto işlemlerinin yaklaşık %70’ini gerçekleştiriyor ve şirketin iddiasına göre 11 milyon kullanıcıya sahip — bu da ülke nüfusunun %10’undan fazlasına denk geliyor.
Uluslararası bankacılık sisteminden büyük ölçüde dışlanan ve yüksek enflasyon ile değer kaybeden para birimiyle karşı karşıya olan İranlılar için kripto para, alternatif bir finans aracı haline gelmiş durumda.
Yaptırımların dışında kalan “gri alan”
İran, Batılı ülkelerin kapsamlı ekonomik yaptırımları altında bulunmasına rağmen Nobitex’in şu ana kadar ABD ve müttefikleri tarafından yaptırım listesine alınmaması dikkat çekiyor.
Reuters, Kharrazi ailesinin herhangi bir üyesine yönelik Batı kaynaklı yaptırım bulgusu tespit edemedi.
Blockchain analiz firması Crystal Intelligence ve özel finansal soruşturmacıların verilerine göre, platform yaptırımları aşmak için kullanılan paralel bir finansal ağın önemli bir parçası haline gelmiş durumda.
Devlet bağlantısı iddiaları
Araştırmaya göre Nobitex, İran devletinin geleneksel bankacılık sistemi dışında müttefiklerine para aktarmasında da kullanılabiliyor. Ancak şirket bu iddiaları reddediyor.
Nobitex yaptığı açıklamada:
- Devletle doğrudan bağlantısı olmadığını
- Herhangi bir kamu kurumu ile anlaşma yapmadığını
- Yasa dışı işlemlerden habersiz olduklarını
belirtti.
Şirket ayrıca, kardeşlerin kimliklerini gizlemediğini ve alternatif bir kimlik kullanmadığını savundu.
Savaş ortamında da işlem devam etti
İran’daki savaş sürecinde, ülke genelinde internet kesintileri ve elektrik sorunlarına rağmen Nobitex’in faaliyetlerini sürdürdüğü belirtildi. Blockchain analizlerine göre bu dönemde 100 milyon doların üzerinde işlem gerçekleşti.
Nick Smart, platformla ilgili temel sorunun şu olduğunu söylüyor:
“Bu kadar çok sıradan kullanıcıya sahip olması, rejim ile platformu kullanan halkı birbirinden ayırmayı zorlaştırıyor.”
ABD’den uyarı
ABD Senatosu Bankacılık Komitesi’nde üst düzey Demokrat isim Elizabeth Warren, gelişmeleri “alarm verici” olarak nitelendirdi:
“Rakip ülkeler, ABD öncülüğündeki küresel finans sistemine alternatif olarak dijital varlıkları kullanıyor. Kripto ekosisteminde yeterli denetim olmadığı için milyarlarca dolar kolayca hareket ettirilebiliyor.”
Güçlü aile, güçlü ağ
Kharrazi ailesi, İran’ın dini liderleriyle evlilik bağları olan ve üç kuşaktır devletin merkezinde yer alan bir yapı. Aile üyeleri geçmişte üst düzey siyasi ve diplomatik görevlerde bulundu.
Nobitex’in kurucu kadrosu ayrıca Şerif Teknoloji Üniversitesi mezunlarından oluşuyor. Şirketin ilk CEO’su Amir Hosein Rad olurken, Mohammad Kharrazi blockchain uzmanı olarak öne çıkıyor.
Bu tablo, kripto paraların yalnızca finansal inovasyon değil, aynı zamanda jeopolitik ve yaptırım politikaları açısından da yeni bir mücadele alanı haline geldiğini gösteriyor.
Reuters
