İspanya, enerji teşvikl konusunda zafer kazandı.

Madrid, memnuniyetsiz yatırımcıların 2 milyar avro değerindeki devlet varlıklarını dondurma girişimlerine karşı mücadele ediyor. 

İspanyol hükümeti, on yıldan uzun bir süre önce yenilenebilir enerji teşviklerini kaldırma kararı nedeniyle uluslararası yatırımcılarla yaşadığı uzun soluklu hukuki anlaşmazlıkta önemli bir zafer elde etti.

Bu hafta, Belçika'daki bir mahkeme, İspanyol hükümetinin yatırımcılara yaklaşık 76 milyon avro ödemesine hükmeden bir kararı iptal etti.

Bu, kendilerine en az 2 milyar avro tutarında teşvik borcu olduğunu iddia eden temiz enerji yatırımcılarının, dünya genelindeki İspanyol varlıklarını dondurma girişimlerine karşı mücadele eden İspanya için büyük bir kazanım oldu.

Anlaşmazlık, Avrupa borç krizinin yaşandığı 2013 yılına, o dönemde yeni bir muhafazakâr hükümet tarafından yönetilen ve nakit sıkıntısı çeken İspanya'nın yenilenebilir enerji teşviklerini kaldırma kararı aldığı zamana dayanıyor.

İspanya'daki yenilenebilir enerji sektörüne yatırım yapan yatırımcılar, bu kararın bir ihlal olduğunu; zira yatırımlarını, söz konusu teşvikleri alacakları beklentisiyle yaptıklarını savundular.

Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözümü için Uluslararası Merkez (ICSID), İspanya'nın bu ödemeyi yapması gerektiğine karar vermişti; ancak Avrupa Komisyonu, böyle bir ödemenin hukuka aykırı bir devlet yardımı teşkil edeceğini belirtti.

Dünyanın dört bir yanına yayılan bu anlaşmazlıkta yatırımcılar, çeşitli ülkelerde İspanyol varlıklarını dondurmaya çalıştılar. 

Haziran ayında, ABD merkezli yatırım fonu Blasket Renewable Investments LLC; İspanyol varlıklarını dondurma çabalarına destek olması amacıyla Adidas, Hilton Otelleri ve İspanya'nın Dünya Kupası'na katılımıyla bağlantılı diğer kuruluşlardan belge talep eden mahkeme celpleri gönderdi.

Nihayetinde İspanya, Dünya Kupası'nı kazandığı gibi, varlıklarını da hiçbir kayba uğramadan korumayı başardı.
İspanya'nın ayrıca Avustralya, Almanya ve ABD'deki mahkemelerde devam eden davaları da bulunuyor.

2023 yılında İngiliz bir mahkeme, İspanyol devletine ait Londra'daki bir uluslararası okulun varlıklarına el konulmasına (haczedilmesine) karar vermişti. Belçika mahkemesinin daha önce aldığı karar, yatırımcıların başarılı olduğu nadir örneklerden biriydi; bu haftaki iptal kararı ise diğer hukuki itirazlar için bir emsal teşkil edecek. 

Dava

İncelenen belgelere göre, İspanya savunma tarafı, Belçika mahkemesini, devlet mülkiyetindeki hava seyrüsefer şirketi Enaire'e yönelik 75,76 milyon avro tutarındaki haciz kararını kaldırmaya ikna etti.

Dava, söz konusu uyuşmazlığı RREEF adlı bir yatırım fonundan satın alan Blasket şirketi tarafından açılmıştı. Avrupa Komisyonu ise İspanya lehine davaya müdahil oldu.

Başlangıçta Deutsche Bank ile bağlantılı olan RREEF, 2007 yılında yürürlüğe giren ve yenilenebilir enerji için sübvansiyon garantisi sağlayan yasal çerçeve kapsamında, İspanya'daki rüzgâr ve güneş enerjisi projelerine yatırım yapmıştı. 

2013 yılında, ekonomik krizin yaşandığı dönemde, muhafazakâr Halk Partisi'nden dönemin Başbakanı Mariano Rajoy hükümeti, elektrik maliyetlerini düşürmek amacıyla bu sübvansiyonları kesti.

Uluslararası yatırımcılar, 1990'larda imzalanan uluslararası bir anlaşma olan Enerji Şartı Anlaşması'nın kendilerine adil ve öngörülebilir bir muamele güvencesi sağladığını savunarak tahkime başvurdu. İspanya Çevre Bakanlığı kaynaklarına göre, söz konusu fonlar 10 milyar avrodan fazla tazminat talebinde bulundu.

Tahkim davalarının çoğunu ele alan, Dünya Bankası bünyesindeki Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümü İçin Uluslararası Merkez (ICSID), İspanya aleyhine karar verdi; ancak birçok davada talep edilen tazminat miktarlarını düşürdü.

Toplam tazminat tutarı yaklaşık 2 milyar avroya ulaştı. Mahkeme, 2019 yılındaki kararında İspanya'nın RREEF'e 59,6 milyon avro, artı faiz ve masrafları ödemesine hükmetti.

RREEF'inki de dâhil olmak üzere taleplerin çoğu, söz konusu tazminat kararlarını icra ettirmeye çalışan Blasket şirketine satıldı. Fonlar, alacaklarını tahsil edebilmek adına İspanya'ya ait el konulabilecek varlıklar arayışına girdi.

İspanya ise Avrupa Komisyonu'nun, yapılacak bir ödemenin hukuka aykırı "devlet yardımı" teşkil edeceğine karar vermesi nedeniyle ödeme yapamayacağını belirtiyor. Yatırım fonları, Lüksemburg merkezli şirketler aracılığıyla yatırım yapmıştı. 

AB'nin en üst mahkemesi ise Enerji Şartı Anlaşması'nın, AB yatırımcıları ile AB üyesi devletler arasındaki uyuşmazlıklarda uygulanamayacağına, bu durumlarda AB hukukunun geçerli olduğuna hükmetti.

Ağustos 2026'da Avrupa Komisyonu, AB'de yerleşik olmayan bir Japon şirketiyle ilgili bir tazminat kararından kaynaklanan 23 milyon avroluk ödeme nedeniyle İspanya'ya karşı ihlal prosedürü başlattı. 

17 Haziran 2025'te Blasket, İspanya'da hava seyrüseferini yöneten devlet şirketi Enaire'ye ait 75,76 milyon Euro'luk bir parayı dondurmak için Belçika mahkemesinden bir karar aldı. 

Enaire, havayollarından hava seyrüsefer ücretlerini toplayan ve gelirleri dağıtan Brüksel merkezli Avrupa kuruluşu Eurocontrol'den ödemeler alıyor.

Bu düzenleme, İspanyol kamu fonlarının Belçika'da dondurulmasını mümkün kıldı. Hukuki bir anlaşmazlığın ardından İspanya, 4 Mayıs 2026'da 75.759.538 Euro'yu yatırdı.

Dondurma, İspanya'yı hedef alan yatırımcılar için önemli bir zaferdi. Birleşik Krallık'ta başka hacizler de sağladılar ve ödüllerin uygulanması konusunda ABD mahkemelerinde devam eden davalara katılıyorlar.

İspanya itirazda bulundu ve Avrupa Komisyonu da onun lehine müdahil oldu. Belçika devleti de söz konusu haciz işleminin AB hukukuna aykırı olduğunu savundu. 

Belçika mahkemesi, İspanya lehine karar vererek haciz kararını kaldırdı ve Blasket’in yargılama masraflarını ödemesine hükmetti.

Bu durum, hakem kararlarını icra ettirmeye çalışan uluslararası yatırımcılara karşı İspanya’yı —en azından AB sınırları içinde— daha güçlü bir konuma getiriyor.

Politico