İspanya’nın Covid sonrası fonları kötüye kullandığı iddiaları artıyor

Almanya ve Hollanda’da AB borcunu eleştirenler, İspanya’nın toparlanma fonlarını sosyal harcamalar için kullandığı iddialarına sarılıyor.

İspanya’nın, hükümet emekli maaşlarını finanse etmek için AB’nin Covid sonrası fonlarını kötüye kullandığı iddiası, Almanya ve Hollanda’da tepkiyi tetikliyor ve ortak AB borcuna yönelik eleştirileri yeniden alevlendiriyor.

Avrupa Komisyonu, Madrid’in ekonomik toparlanmayı güçlendirmek amacıyla yeşil ve dijital projeleri finanse etmek için ayrılan AB toparlanma fonlarından 10 milyar avroya kadar olan kısmı, emeklilik sistemindeki açığı kapatmak ve sosyal harcamaları finanse etmek için yanlış kullanıp kullanmadığına dair büyüyen tartışmada İspanya’nın yanında yer aldı.

Ancak İspanya’nın Sayıştay benzeri denetim kurumu tarafından Mayıs ayında yayımlanan bir raporda tespit edildiği öne sürülen olası kötü kullanım, Almanya ve Hollanda’da uzun süredir dile getirilen bir argümanı yeniden gündeme getirdi: 

Daha yoksul AB ülkelerinin, ortak borçla elde edilen ve nihayetinde AB genelinde vergiler yoluyla geri ödenecek olan Brüksel fonlarını israf ettiği yönündeki görüş. 

Avrupa Komisyonu ve İspanyol hükümeti ise herhangi bir usulsüzlük olduğunu reddederek, Covid sonrası fonların olağan bütçe ihtiyaçlarını karşılamak üzere öne çekilmesinin kuralları ihlal etmediğini savunuyor.

Buna rağmen, 2021’de yürürlüğe giren ve toplamda 577 milyar avroya ulaşan Covid sonrası toparlanma fonunun eleştirmenleri son gelişmelere hemen sarıldı.

“Hollandalı muhafazakâr AB milletvekili Dirk Gotink, POLITICO’ya yaptığı açıklamada, “Bu durum, RRF’nin (Toparlanma ve Dayanıklılık Mekanizması) aslında bütçe desteği olduğunu gösteriyor,” dedi. “Gelişmekte olan ülkelerle yaptığımız şeyi artık AB ülkeleriyle yapıyoruz.”

Aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisinin lideri Alice Weidel ise X platformunda şunları yazdı: “Alman vergi mükelleflerinin parası Avrupa’daki sosyalist kötü yönetimi finanse ediyor. AB’nin ortak borç çılgınlığı sona ermeli — bir AfD hükümeti bunu sağlayacaktır!”

Bütçe ihtiyaçları

Parlamentoda bütçe geçirmek için gerekli çoğunluğa sahip olmayan İspanyol hükümeti, AB’nin Covid sonrası fonlarını program hedefleriyle uyumlu yatırımları finanse etmek için kullandı; bunlar arasında yeşil ve dijital projeler de bulunuyor. 

Komisyon, 2025 sonu itibarıyla İspanya’nın hak kazandığı 79 milyar avroluk hibenin yüzde 50’sinden fazlasını harcadığını bildirdi.

Ancak hükümet, ilk olarak İspanyol gazetesi El Mundo tarafından gündeme getirilen ve toparlanma fonlarının başka amaçlar için kullanıldığı yönündeki iddiaları reddediyor. 

Bir hükümet yetkilisi, “Toparlanma, Dönüşüm ve Dayanıklılık Planı’ndan (PRTR) tek bir avro bile plan dışında herhangi bir amaç için kullanılmamıştır. 

Bazı haberlerde iddia edildiği gibi, Toparlanma Planı kaynaklarının emekli maaşlarını finanse etmek için yönlendirildiği kesinlikle doğru değildir,” dedi.

Ekonomi Bakanlığı’ndan ikinci bir yetkili ise şöyle ekledi: 

“Bütçe içindeki farklı harcama kalemleri arasında fonların yeniden tahsis edilmesine gelince, bu işlemler rutin, tamamen yasal ve hem ulusal hem de AB mevzuatıyla uyumludur. 

Bunlar, İspanyol hükümetinin Dayanıklılık Planı kapsamında üstlendiği taahhütlerin yerine getirilmesini hiçbir şekilde tehlikeye atmaz.”

Bununla birlikte, İspanya’nın hükümetinin reddettiği şekilde fonların olağan sosyal harcamalar için kullanıldığını iddia eden denetim raporu, Avrupa genelinde tartışma başlattı ve ortak AB borcunun sona erdirilmesi yönündeki çağrıları artırdı. 

AB fonlarının yanlış kullanıldığına dair süregelen şüpheler, tasarruf yanlısı kuzey ülkeleri ile harcama eğilimli güney ülkeleri karşı karşıya getiren bir sonraki yedi yıllık AB bütçesi müzakerelerini daha da kızıştırabilir.

İspanya, AB’nin ortak borcunun güçlü savunucularından biri olarak öne çıkıyor — bu borç, Komisyon tarafından 27 üye ülke adına ihraç ediliyor — ve geçen yaz Komisyon tarafından önerilen 1,8 trilyon avroluk bütçe paketinin artırılmasını destekleyen az sayıdaki ülkeden biri.

Muhafazakâr Alman ekonomist Lars Feld, “Kamuoyunun bu eksiklikleri yeterince dikkate almasını ve böylece AB düzeyinde bir daha ortak borç çıkarılmamasını” umduğunu söyledi.

Toparlanma harcamalarını denetleyen yetkililerden biri olan Komisyon’un Uyum ve Reformlardan Sorumlu İcra Başkan Yardımcısı Raffaele Fitto ise İspanya’yı savunarak şunları söyledi: 

“Emekli maaşlarının ve diğer cari harcamaların NextGenEU veya RRF fonları kapsamında uygun olmadığı doğrudur; ancak üye devletlerin, RRF ödemelerinden gelen likiditenin bir kısmını geçici olarak diğer bütçe giderlerini karşılamak için kullanmaları mümkün olabilir.”

Fitto ayrıca, “Üye devletlerin bu tür nakit yönetimi işlemleri geçicidir ve AB fonlarının korunması üzerinde hiçbir etkisi yoktur,” dedi. Komisyon yetkilileri ise toparlanma planına dahil olmayan harcamaların nihayetinde geri ödenmesi gerektiğini belirtti.

Şeffaflık eleştirisi

Toplamda 360 milyar avroluk geri ödemesiz hibeler ve 217 milyar avroluk düşük faizli kredilerden oluşan AB’nin Covid sonrası programı, zayıf şeffaflık ve denetim mekanizmaları nedeniyle ilk kez eleştirilmiyor.

Avrupa Sayıştayı (ECA), Salı günü yaptığı açıklamada İspanyol muadilinin bulgularının, fonla ilgili daha önce dile getirilen endişeleri doğruladığını belirtti.

Kurum açıklamasında, “[ECA] gerçek maliyetler ve fonların nihai kullanımı konusunda daha sistematik raporlama ihtiyacını sürekli olarak vurgulamıştır,” ifadelerine yer verildi.

AB ülkeleri, belirli hedefler ve reformları yerine getirdiklerinde Komisyon’dan fon talep ediyor.

Eleştirmenler ise, önceki AB programlarından farklı olarak fonların yalnızca faturalar sunulduktan sonra geri ödendiği sistemden uzaklaşılmasının, paranın takibini zorlaştırdığını söylüyor.

Bu endişeler, kamu kaynaklarının israfına karşı duran bir kuruluş olan Avrupa Vergi Mükellefleri Derneği’nin (TAE) başkanı Michael Jäger tarafından da dile getirildi.

Jäger, “İlk olarak, herhangi bir usulsüzlük varsa bunun tutarlı şekilde soruşturulmasını talep ediyoruz. İkinci olarak, tam şeffaflığa ihtiyacımız var. Ve üçüncü olarak, amacına uygun kullanılmayan tüm fonlar geri ödenmelidir,” dedi.

Politico