İsveçli Ebba Busch, Avrupa'nın elektrik şebekesini nasıl sarstı?

Berlin'deki yetkililer ülkelerini Avrupa enerji sisteminin "atan kalbi" olarak tanımlamayı sevseler de, bu sistemin damarlarının tıkalı olduğunu ortaya çıkarmak bir İsveçliye —Enerji Bakanı Ebba Busch'a— düştü.

2024'ün sonlarında "Almanlara çok kızgınım" diyen Busch, eski Şansölye Angela Merkel'in nükleer santralleri kapatma kararının, İsveç'in güneyinde elektrik fiyatlarının yükselmesine yol açtığını savundu.

2025 yılında, ürettikleri elektriğin gönderilebileceği bir yer kalmadığı için faaliyetlerini durdurmaları karşılığında rüzgâr enerjisi santrali işletmecilerine yapılan ödemelerin maliyeti, sessiz sedasız elektrik faturalarına yansıtıldı; bu tutar 5 milyar avroyu aşıyor.

Bu maliyetin yarısından fazlası Almanya kaynaklı; zira ülkedeki ardışık hükümetler, üretim ve iletim kapasitesindeki bölgesel farklılıklara bakılmaksızın 80 milyon vatandaşın aynı fiyatı ödemesi konusunda ısrarcı oldular. Bu durum ise şebekede maliyetli tıkanıklıklara yol açtı. 

Almanya'nın 11 "elektrik komşusu" genellikle endişelerini kapalı kapılar ardında dile getirirken, Busch, Ekim 2022'de enerji bakanı —ve başbakan yardımcısı— olarak göreve geldiğinden beri her şeyi açıkça, olduğu gibi ifade etmeyi tercih etti.

Anlaşmazlık alanları

İsveç, ucuz hidroelektrik enerjisi bakımından oldukça zengin; ancak aynı zamanda 600 MW kapasiteli bir deniz altı elektrik kablosuyla Almanya'ya bağlı. 

Eğer Almanya'nın devasa şebekesinde —örneğin rüzgâr türbinlerinin dönmemesi nedeniyle— enerji açığı oluşursa, AB elektrik piyasası kuralları gereği İsveçliler kendilerini aniden aynı enerji kaynağı için Almanlarla rekabet ederken bulabiliyorlar.

Görev süresine dönüp baktığında, şu an geçici hükümette bakanlık görevini sürdüren Busch, Ekim ayında verdiği demeçte, takındığı sert üslubun gerekli olduğuna inandığını belirtti.

İsveç'te daha önce ayaklanmalar ve Müslümanların İsveç toplumundaki rolü gibi konulardaki açık sözlü çıkışlarıyla sık sık tartışmaların odağında yer alan Busch, 

“Her iki ülkemizdeki ve komşu ülkelerimizdeki kamuoyu, tartışmalara dahil olup konunun özünü gerçekten kavramadığı sürece hiçbir şey değişmeyecekti” - “Brüksel’deki çeşitli toplantı odalarında, kapalı kapılar ardında, önceden hazırlanmış konuşma metinlerini okuyarak bu işin yürümeyeceğini anladım,” dedi. 

2015’ten bu yana Hristiyan Demokratlar’ın lideri olan Busch, Avrupa enerji politikasını uzun süredir yakından takip ettiğini belirtti.

Busch, dönemin enerji bakanı Robert Habeck’e, diplomatik nezaket kurallarını bir kenara bırakarak, nükleer karşıtı politikaların fizik kurallarına galip gelemeyeceğini söyledi. Alman Yeşiller Partisi’nden olan Habeck, enerji krizinin zirve yaptığı bir dönemde ülkedeki son nükleer santrallerin kapatılma sürecini yönetmişti. 

İsveçli lider ise Almanya’ya uzanacak yeni bir enerji hattının inşasını durdurarak baskıyı artırdı ve gerekçe olarak yine Almanya’nın başarısız enerji politikasını gösterdi. 

Görüşünü desteklemek için, daha önce yalnızca enerji piyasası uzmanlarının ve politika analistlerinin bildiği bir kavramı, yani “teklif bölgesi” (bidding zone) kavramını kamuoyunun gündemine taşıması gerekti.

Temel sorun, Almanya’nın tek bir teklif bölgesine sahip olmasıydı; bu da Bavyeralı sanayicilerin, elektrik kıtlığı yaşanan bir bölgede, rüzgârın bol olduğu ve türbinlerle dolu kuzeydeki meslektaşlarıyla aynı fiyatı ödedikleri anlamına geliyordu.

İsveç’e ise –tam da benzer bölgesel eşitsizlikler nedeniyle– AB düzenleyicileri tarafından çok daha önce elektrik şebekesini dört ayrı fiyatlandırma bölgesine ayırması gerektiği söylenmişti. Berlin’in resmi tutumu ise her zaman “kimse Almanya’ya ne yapacağını söyleyemez” yönünde oldu; ancak bu durum, Avrupa genelinde –özellikle de İsveç’te– her yıl milyarlarca avroluk ek maliyete yol açtı.

Busch, “Almanya’da teklif bölgelerinin hemen bugün ayrılmasını isterdim,” dedi. “Ancak gerçekçiyim; bunu yapmaları için herhangi bir teşvikleri olmadığını biliyorum.”

“İyi kız”ın isyanı

Busch, diplomatik nezakete duyduğu hoşnutsuzluğu Brüksel’e de taşıdı; AB bürokrasisini, İsveç’in temiz, ucuz ve iyi yönetilen enerji sistemine sahip olmasına rağmen, şebeke planlamasındaki bir yeniden düzenleme sırasında İsveç’i hedef almakla suçladı.

Muhafazakâr siyasetçi, Mart ayında yaptığı bir açıklamada, AB’nin İsveç devletine ait yüksek gerilim şebeke operatörü Svenska kraftnät’tan milyarlarca avronun başka yere aktarılmasına yol açacak önerisine tepki göstererek, “İyi kız artık kötüleşmek üzere,” ifadesini kullandı. 

Busch, "Bu tepkiyle karşı karşıyayız çünkü AB, bir zamanlar enerji temeli üzerine inşa edildiğini unuttu; enerji artık 'sonradan akla gelen bir konu' ya da bir 'lüks' haline geldi" değerlendirmesinde bulundu.

İsveçli yetkili, "Avrupa Komisyonu'nun –ve kısmen Avrupa Parlamentosu'nun– enerji politikasını uygulama biçimi ve bizden şebekelerimizi birbirine bağlamamızı talep etme şekli, oldukça ayrıştırıcı bir hal aldı" ifadelerini kullandı.

Rapporteur