Kuzey İrlanda’daki gerilim, barış ve iktidar paylaşımını riske atıyor

Kriz, polisi yeniden iki tarafın ortasında bırakırken Kuzey İrlanda’nın sözde birlik hükümetinin liderlerini de karşı karşıya getiriyor.

Kuzey İrlanda’daki sertlik yanlıları, İngiliz Protestanların hakları ile İrlandalı Katoliklerin haklarını karşı karşıya getiren ve acı sembollerle yüklü, köklü bir anlaşmazlığı yeniden canlandırıyor. Bu durum, sözde birlik hükümetinin de dağılması riskini beraberinde getiriyor.

Belfast yakınlarındaki, genel olarak Protestanların güçlü olduğu Portadown kasabasının ana Katolik bölgesi olan Garvaghy Road’da yüzlerce kişi, şiddetli yağmur altında gece boyunca yol üzerinde bekleyerek, Kuzey İrlanda’nın başlıca Protestan kardeşlik örgütü Turuncu Tarikatı’nın (Orange Order) pazar sabahı düzenleyeceği yürüyüşü engelledi. Söz konusu yürüyüş, tetiklediği yaygın şiddet nedeniyle 1998’den bu yana yasaklanmıştı.

On yıllardır bu tür sıfır toplamlı anlaşmazlıklarda karar veren ve İngiliz hükümeti tarafından atanan Yürüyüşler Komisyonu (Parades Commission), cuma günü aldığı kararla Garvaghy Road sakinlerini şaşkına çevirdi. Komisyon, pazar sabahı bölgeden geçecek, kapsamı büyük ölçüde küçültülmüş bir Turuncu Tarikat yürüyüşüne izin verdi.

Komisyon, grubun 1998 yılında tamamlaması engellenen yürüyüşü “tamamlamak” amacıyla yaptığı 1.300’den fazla önceki başvuruyu reddetmişti. Cumartesi günü, daha önce görülmemiş bir dizi gece yarısı hukuk mücadelesi başladı. 

Sürecin sonunda Kuzey İrlanda’nın en kıdemli yargıcı, gece yarısından sonra verdiği kararla mahkemelerin komisyonun bağımsız kararını geçersiz kılma yetkisine sahip olmadığını belirtti.

Böylece, belirgin bir sonu ve her iki taraf açısından da bir “zafer” sağlayabilecek görünür bir yolu bulunmayan bir gerilimin yeniden yaşanması için zemin oluştu.

Kuzey İrlanda Polis Teşkilatı (PSNI) bölgeye birkaç yüz polis memuru gönderdi. Memurların çoğu pazar sabahı, tepedeki kilisede yürüyüş yapmak isteyen Turuncu Tarikat mensupları ile evlerin ve çitlerin arkasında, görüş alanının dışında bulunan Garvaghy Road göstericilerini birbirinden ayıran dar kırsal yol boyunca park edilmiş onlarca zırhlı Land Rover’ın içinde bekledi.

Kuzey İrlanda’daki toplumlar arası hükümetin iki ana partisi de — yalnızca iki yıl önce, Kuzey İrlanda’nın Brexit’e özgü kuralları konusunda yaşanan uzun süreli siyasi kriz nedeniyle yeniden kurulan hükümet — bu yenilenen sokak geriliminde karşıt taraflarda yer aldı. Bu durum, siyasi gerilimin de yükselmesine neden oldu.

Katoliklerin çoğunu temsil eden ve Kuzey İrlanda’nın en büyük partisi haline gelen İrlanda cumhuriyetçisi Sinn Féin, Garvaghy Road’daki göstericilerle birlikte güçlü bir şekilde harekete geçti.

Kuzey İrlanda hükümetinin Sinn Féinli Birinci Bakanı Michelle O’Neill, taraflı kalabalığın tezahüratları arasında şöyle dedi:

“Garvaghy Road sakinleri mezhepçi taciz ve yıldırmadan uzak yaşama hakkına sahiptir.”

O’Neill, Yürüyüşler Komisyonu’nun karar değişikliğini anlamakta zorlandığını belirterek, “Bunun iyi bir fikir olduğunu düşünen var mı? Sağduyulu hiçbir insan böyle bir karar vermez” dedi.

“28 yıl boyunca bu yoldan bir yürüyüşün geçmesini engelleyen kararların ardından Yürüyüşler Komisyonu neden bugün bu karmaşayı yeniden bu topluluğun üzerine getirmeyi doğru buldu?” diye sordu.

Buna karşılık Kuzey İrlanda’nın İngiltere yanlısı başlıca partisi Demokratik Birlikçi Parti (DUP), polislerin komisyon kararını uygulayarak Katolikleri yoldan çıkarmasını umut eden ve yürüyüşün yapılmasını bekleyen Turuncu Tarikat mensuplarının yanında yer aldı.

Bunun son kez yaşandığı 1997 yılında olay, Kuzey İrlanda genelinde üç gece süren İrlanda cumhuriyetçisi isyanlarını tetiklemişti.

Portadown’u temsil eden Demokratik Birlikçi Parti milletvekili Carla Lockhart, “Portadown için büyük bir gün. Açıkçası mahkemelerde sarsıcı bir zafer elde ettik. Yasa bizim tarafımızda” dedi.

Lockhart, O’Neill’i özellikle hedef alarak Birinci Bakan’ı yasaları çiğnemekle ve bir kalabalığa liderlik etmekle suçladı.

“Binlerce kişinin slogan attığı mutlak bir güruh ve kendisini ‘herkesin birinci bakanı’ olarak tanımlayan kişinin bu sloganlara liderlik ederek hukuka aykırı biçimde orada bulunması ne anlama geliyor?” diye sordu.

Lockhart, Anglikan kilisesinin önünde, çoğu şemsiye altında bekleyen birkaç düzine Turuncu Tarikat mensubunu göstererek, “Ancak bu adamlar burada durmaya devam edecek” dedi.

“Yasa onların yanında. Yürüyüşün yasalara uygun şekilde bu yoldan geçmesini sağlayacağız.”

Sinn Féin ve diğer İrlandalı milliyetçi siyasetçiler, İngiliz hükümetine müdahale çağrısında bulundu.

Ancak Birleşik Krallık Başbakanı Andy Burnham, Yürüyüşler Komisyonu’nun kararını ancak Kuzey İrlanda Polis Teşkilatı Baş Emniyet Müdürü Jon Boutcher’ın güvenlik gerekçeleriyle yeniden bir politika değişikliği tavsiye etmesi halinde geri çevireceğini söyledi.

Böyle bir karar, 1990’lı yıllarda defalarca yaşandığı üzere çatışma bölgesinde Protestanların karşı gösterilerinin büyümesi riskini beraberinde getirebilir ve bu durum Kuzey İrlanda genelinde yaygın ayaklanmalara ve münferit ölüm olaylarına yol açabilir.

Burnham BBC’ye yaptığı açıklamada, “Kuzey İrlanda’da büyük ilerlemeler kaydedildi ve geriye dönmek istemiyoruz” dedi.

“Bugün açıkça zorlu bir durum var. Ancak sakinliği sağlamak için çalışmamız çok önemli.”

Burnham’ın Kuzey İrlanda’dan sorumlu bakanı Chris Bryant, bundan sonra ne olacağının kendi kararına değil, polis şefinin değerlendirmesine bağlı olduğunu söyledi.

Güvenlik durumunun hızla kötüleşme riskinin altını çizen Bryant, Liverpool’daki İşçi Partisi’nin yıllık konferansından ayrılarak Belfast’a geri döndü.

Bryant, Sky News’e, “Bu artık öncelikle bir polislik meselesidir” dedi.

Garvaghy Road’u kapatan göstericilerin Yürüyüşler Komisyonu’ndan izin almadığına dikkat çekti.

“Yasa, bir yürüyüşe karşı protesto düzenlemek istiyorsanız Yürüyüşler Komisyonu’na başvurmanız gerektiğini söylüyor” dedi.

“Bu, şu anda devam eden protestonun hukuka aykırı olduğu anlamına geliyor.”

Turuncu Tarikat, 1795 yılında Portadown yakınlarında Katolik topluluğuna karşı çıkmak ve Kral III. William’ın komutasındaki Protestan tarafının 1690’daki askerî zaferini kutlamak amacıyla kuruldu.

Örgüt her yıl binlerce yürüyüş düzenliyor. Bu yürüyüşler özellikle, 17. yüzyıldaki söz konusu zaferin yıldönümü olan 12 Temmuz tarihinde yoğunlaşıyor.

Katolik taraf, bu yürüyüşleri genel olarak Protestan gücünün gösterileri olarak görüyor ve 1990’lardan bu yana kendi topluluklarının yakınından veya içinden geçen Turuncu Tarikat yürüyüşlerini engellemeye çalışıyor.

Polis komutanı Boutcher, Garvaghy Road’daki göstericilerle mümkün olduğunca fiziksel bir karşılaşmadan kaçınma arzusunu vurgulayan, dikkatle kaleme alınmış bir açıklama yaptı.

Bunun yerine polislerin, yasayı ihlal eden kişileri tespit etmek amacıyla video ve fotoğraf görüntüleri toplayacağını belirtti. Boutcher açıkça belirtmemiş olsa da bu kişilerin arasında Sinn Féin liderlerinin de bulunabileceği ve daha sonra haklarında adli işlem başlatılabileceği anlaşılıyor.

Boutcher, “Şu ana kadar yürütülen polis operasyonu herhangi bir şiddet veya düzensizlik yaşanmamasını sağlamaya yardımcı oldu” dedi.

“Suç teşkil eden eylemleri tespit etmek için bir delil toplama operasyonumuz mevcut ve bugün boyunca bunu sürdürmeye devam edeceğiz. Herkese sakin ve barışçıl kalmaları çağrısında bulunuyorum.”

Portadown’daki gerilimin başka bölgelerde militan tepkilere yol açması ihtimaline karşı hazırlık yapan Kuzey İrlanda polisi, bu hafta sonu İskoçya Polis Teşkilatı’ndan 100’den fazla takviye polis memuru aldı.

Politico