Macron’un uzay zirvesi neden riskli?

Gelecek hafta Paris’te yapılacak toplantının karşı karşıya olduğu sorunlar, Trump tarafından organize edilen bir boykottan çok daha fazla.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un uluslararası uzay zirvesi planlandığı gibi gitmiyor.

Cuma günü Fransız liderin ofisi, aralarında Elon Musk’ın SpaceX’i ve Jeff Bezos’un Blue Origin’inin de bulunduğu Amerikan uzay devlerinin, Beyaz Saray’ın baskısı altında aldıkları etkinliğe katılmama yönündeki son dakika kararını küçümsedi.

ABD’nin bu tavrı, Fransa’nın başkentinde çarşamba ve perşembe günleri gerçekleştirilecek toplantının karşı karşıya olduğu sorunlardan yalnızca biri.

Aralarında Çinli yetkililerin de bulunması beklenen yaklaşık 120 uluslararası delegasyon davet edildi. Zirvenin organizasyonu hakkında doğrudan bilgi sahibi altı kişi, medyaya etkinliği kötü koordine edilmiş ve sonucunun ne olacağı belirsiz bir toplantı olarak tanımladı. 

Zirvenin hazırlık sürecine dahil olan üst düzey bir uzay uzmanı, “Takvimin gerisinde kalıyor, Avrupa uzay sektöründeki büyük aktörlerle gerçekten koordine edilmiş değil ve amacının ne olduğu tam olarak açık değil” dedi.

Aynı kişi, “Şimdi de Beyaz Saray etkinliği fiilen Emmanuel Macron’a karşı kullanmaya karar verdiğine göre, durum daha da tuhaflaşıyor. Bu, diplomatik açıdan yapılması gerekeni yapmadıklarını gösteriyor” diye ekledi.

Gelecek haftaki etkinlik; liderler, büyük şirketler, girişimler ve araştırmacılar da dahil olmak üzere uluslararası toplumu bir araya getirerek uzay faaliyetlerinin düzenlenmesi, rekabetçilik, güvenlik ve savunma ile uzay araştırmaları gibi konuları ele almayı amaçlıyor.

Macron, Fransa ve Avrupa’nın, bağımsız fırlatma kapasitesine ve kendi küresel uydu iletişim sistemine sahip güvenilir uzay güçleri olarak kalmasını sağlamaya büyük önem veriyor. Bunun amacı ise ABD teknolojisine olan bağımlılığı azaltmak.

Fransa Cumhurbaşkanlığı ise cuma günü yaptığı açıklamada SpaceX ve Blue Origin’in — dünyanın önde gelen iki uzay şirketinin — zirvede bulunmamasının toplantı üzerinde çok az etkisi olacağını savundu.

Elysée’den bir yetkili gazetecilere, “Bazı ülkeler ya da aktörler katılmak istemiyorsa, bir bakıma bu onların kaybı” dedi.

Bir başka Elysée yetkilisi ise, “Amerikan şirketleri katılıyor ve duyurular yapılacak. ABD’nin bu uzay zirvesinde Avrupa’ya sırtını döndüğü yönünde bir eğilim görmüyoruz” dedi.

Örneğin Amazon’un uydu şirketi Amazon Leo, şirket sözcüsünün POLITICO’ya doğruladığı üzere başkan yardımcılarından biri tarafından temsil edilecek.

“Kötü yönetildi”

Zirvenin sonucunda bilimsel uzay verilerinin paylaşılması, uydu radyo frekanslarının tahsisi — tartışmalı bir konu — ve uzay çöplerinin yönetimi konusunda deklarasyonlar yayımlanması bekleniyor.

Ancak bu deklarasyonları bu aşamada kimlerin imzalayacağı hâlâ belirsiz.

Katılımcılar, hangi ülkelerin, hangi düzeyde temsil edileceği, programın nasıl işleyeceği ve toplantıdan ne beklenmesi gerektiği konusunda çok az netlik bulunduğunu söyledi.

Geçen yıl Paris’te düzenlenen yapay zekâ zirvesinin organizasyonuna da katılmış olan ve frekans deklarasyonu üzerinde çalışan üst düzey bir yetkili, “Uluslararası zirvelerde çoğu zaman olduğu gibi, bu zirvenin yapısı oldukça alışılmadık. Elysée’nin Fransa’yı öne çıkarmaktan başka gerçek bir hedefi olduğundan emin değilim” dedi.

Yetkili, “Bu, Fransa’nın kaynakları ve stratejisi aynı hızda ilerlemiyor olsa bile uzay sektöründe bir aktör olduğunu göstermesine olanak sağlayacak. Aynı zamanda Avrupa’nın finansmanı ve kapasitesiyle ilgili gerçek sorunlara değinmeden, bir miktar düşük düzeyli jeopolitik manevraya izin verecek” diye ekledi.

Aynı yetkili, lojistiğin de kaotik ve ‘son dakika’ şeklinde ilerlediğini söyledi.

İki katılımcıya göre davetiyeler ancak yaz aylarında gönderildi ve bazı davetler cuma günü itibarıyla hâlâ gönderilmeye devam ediyordu. Buna karşılık nihai deklarasyonlar üzerindeki müzakereler çoktan başlamıştı.

Konuk listesi de birçok uzay yetkilisini şaşırttı. Çünkü liste, bazılarına göre kilit aktörleri dışarıda bırakıyordu.

Kafa karışıklığını artıran bir başka gelişme ise Macron’un zirveden sorumlu danışmanı Claire Vernet-Garnier’nin etkinliğe bir ay kala görevinden ayrılması oldu.

Elysée, ağustos ayının sonlarında zirveye hazırlık amacıyla bir bilgilendirme toplantısı düzenledi ancak birçok soruyu yanıtsız bıraktı. 

Yetkililerden biri, “Kötü yönetildi. Macron’un düzenlediği zirveler arasında gördüğüm en kötüsü” dedi.

“Çok şey söz konusu”

Zirvenin organizasyonu soru işaretleri yaratıyor olsa da Avrupalı yetkililer ve uzay sektörünün temsilcileri, toplantının Avrupa’nın uzay sektörünün profilini güçlendirmesine yardımcı olmasını umuyor.

Fransa Başbakanı Sébastien Lecornu, cuma günü yeniden kullanılabilir fırlatma aracı girişimi MaiaSpace için yeni bir fabrikanın temelini atarken, “Önümüzdeki günlerde çok şey söz konusu. Çünkü Avrupa uzay politikasının üzerinde asılı duran bulutlar hâlâ oldukça karanlık ve oldukça fazla” dedi.

Trump yönetiminin baskısıyla gerçekleşen iptaller, uzay politikası konusunda AB-ABD ilişkilerindeki gerilimi gözler önüne seriyor.

Washington, ABD’nin Amerikan şirketlerini hedef aldığını düşündüğü Avrupa Komisyonu’nun AB Uzay Yasası’na karşı lobi faaliyetleri yürütüyor. Önerilen düzenleme, uzay faaliyetleri için AB kurallarından oluşan bir çerçeve oluşturmayı amaçlıyor.

AB’nin IRIS² uydu ağı da dahil olmak üzere Avrupalı şirketlere daha fazla uydu radyo frekansı tahsis edilmesi yönündeki Fransa-Almanya girişimi de Starlink açısından zararlı görülüyor.

Elysée yetkililerinden biri gazetecilerle gerçekleştirdiği görüşmede, uzay düzenlemelerine ilişkin uluslararası görüşmelerin zor olduğunu kabul etti.

Bir uydu şirketinin CEO’su, isminin açıklanmaması koşuluyla, “Buradaki iki temel mesele gerçekten de sınırlı olan iki kaynağa — yörünge ve spektruma — erişim. Bu da SpaceX’in her ikisinde de tam anlamıyla hâkimiyet kurma politikası izlediği bir ortamda gerçekleşiyor” dedi.

CEO sözlerini şöyle sürdürdü:

“Dolayısıyla Avrupa’nın bu konuya odaklanmak istemesi şaşırtıcı değil; ABD yönetiminin buna bir boykotla karşılık vermesi de şaşırtıcı değil.”

Politico