Sosyal medya şirketleri yeni kararları bekliyor
Bu yıl sosyal medyada çocuk güvenliğine ilişkin davalar serisinin ilk jüri kararı açıklandı. Bu karar Meta açısından iyi görünmüyor.
New Mexico’da bir jüri, Salı günü sosyal medya devinin platformlarının çocukların ruh sağlığına zarar verdiğine hükmetti ve 375 milyon dolarlık ceza verdi.
Bu ceza, Meta’nın 2025’teki 201 milyar dolarlık gelirinin küçük bir kısmı olsa da karar, sosyal medya şirketlerinin gençleri platformlarında güvende tutma sorumluluğuna ilişkin kamu algısında büyüyen bir değişimi gösteriyor.
Yıllardır sosyal medya şirketleri, çocukları platformlarına bağımlı hale getiren tasarım tercihleriyle onların ruh sağlığına zarar verdikleri ve cinsel istismarcılar ile zararlı içeriklerden yeterince koruyamadıkları yönündeki iddiaları reddediyordu.
Bu yıl birçok eyalet ve federal dava duruşmaya gidiyor ve ayrıntılar farklı olsa da hepsi şirketleri platformlarında olanlardan sorumlu tutmayı amaçlıyor.
Davalar okul bölgeleri, yerel yönetimler, eyaletler, federal hükümet ve binlerce aile tarafından açıldı.
Mahkeme süreçleri, platformların çocuk güvenliği konusundaki yıllardır süren incelemelerinin bir sonucu.
Bu süreçte, tasarım tercihlerinin bağımlılık yaratıp yaratmadığı ve depresyon, yeme bozuklukları veya intihara yol açabilecek içeriklerin sunulup sunulmadığı sorgulanıyor.
Sonuçlar, şirketlerin ABD Anayasası’nın Birinci Değişikliği kapsamındaki savunmalarını ve 1996 tarihli İletişim Ahlakı Yasası’nın 230. Maddesi kapsamındaki sorumluluk muafiyetini zorlayabilir.
Ayrıca hukuki masraflar ve uzlaşmalar açısından maliyetli olabilir ve şirketlerin işleyişini değiştirerek kullanıcı ve reklam gelirlerinde kayıplara yol açabilir.
New Mexico jürisi Meta’ya 375 milyon dolar ceza verdi
New Mexico Başsavcısı Raúl Torrez liderliğindeki ekip, 2023’te Meta’ya dava açtı ve sosyal medyada çocuk gibi davranarak aldıkları cinsel içerikli teklifler ile Meta’nın tepkisini belgeleyerek dava dosyasını oluşturdu.
Torrez, Meta’nın daha etkili yaş doğrulama sistemleri uygulamasını ve platformlarından zararlı aktörleri daha etkin şekilde kaldırmasını istiyor.
Salı günü jüri, Meta’nın eyalet tüketici koruma yasasını ihlal ettiğine karar verdi. Binlerce ihlal tespit edildi ve her biri ayrı değerlendirilerek toplamda 375 milyon dolarlık cezaya ulaşıldı.
Yaklaşık yedi hafta süren yargılamanın ardından gelen bu karar, savcıların Meta’nın — Instagram, Facebook ve WhatsApp’ın sahibi olarak — güvenlik yerine kârı önceliklendirdiği yönündeki iddialarını kabul etti.
Jüri, şirketin çocuklara yönelik cinsel istismar riskleri ve ruh sağlığı üzerindeki etkiler konusunda bildiklerini gizlediği, yanlış veya yanıltıcı beyanlarda bulunduğu ve çocukların kırılganlıklarından haksız şekilde yararlanan “vicdansız” ticari uygulamalarda bulunduğu sonucuna vardı.
Meta ise karara katılmadığını ve temyize gideceğini açıkladı.
Şirket yaptığı açıklamada, “Platformlarımızda insanları güvende tutmak için çok çalışıyoruz ve zararlı içerik ile kötü niyetli aktörleri tespit etmenin zorlukları konusunda şeffafız.
Kendimizi güçlü şekilde savunmaya devam edeceğiz ve gençleri çevrimiçi ortamda koruma konusundaki performansımıza güveniyoruz,” dedi.
Los Angeles davası bağımlılık iddialarına odaklanıyor
Los Angeles’ta görülen ve teknoloji şirketlerini çocuklara verilen zararlar nedeniyle sorumlu tutmayı amaçlayan davada jüri hâlâ karar aşamasında.
Davacı taraf, kalan iki sanık olan Meta ve YouTube’un platform tasarımlarının özellikle genç kullanıcılar için bağımlılık yaratacak şekilde kurgulandığını savunuyor. TikTok ve Snap ise dava başlamadan önce uzlaşmaya vardı.
Davanın merkezinde “KGM” baş harfleriyle anılan 20 yaşındaki bir davacı bulunuyor. Bu dava, benzer binlerce davanın nasıl sonuçlanacağını belirleyebilecek bir “test dava” niteliği taşıyor.
Seattle merkezli Sosyal Medya Mağdurları Hukuk Merkezi’nden Matthew Bergman, “Bu sosyal medya açısından tarihi bir dönüm noktası. Dört yıl önce başladığımızda kimse mahkemeye kadar gelineceğini düşünmüyordu,” dedi.
Okul bölgeleri de dava sürecine giriyor
Bu yaz Kaliforniya’da, ABD Bölge Yargıcı Yvonne Gonzalez Rogers önünde okul bölgeleri ile sosyal medya şirketleri karşı karşıya gelecek. Ülke genelinden altı devlet okulu bölgesi “örnek dava” olarak seçildi.
- Davacı avukatlardan Jayne Conroy, bu davaların temelinde bağımlılık meselesinin yattığını belirtti. Sosyal medya kullanımının, özellikle çocukların gelişen beyinleri üzerinde ciddi tehdit oluşturduğunu ve hedefleme ile içerik sunumunun bu zararları artırdığını söyledi.
- Conroy ayrıca bu durumun opioid krizine benzerlik gösterdiğini ifade ederek, “Burada da aynı şey söz konusu: şirketler riskleri biliyordu, görmezden geldi ve çocuk güvenliği yerine kârı tercih etti. Çocuklar zarar gördü ve hayatını kaybedenler oldu,” dedi.
Sonuçlar yıllar alabilir
Sosyal medya şirketleri ürünlerinin bağımlılık yarattığı iddiasını reddetmeye devam ediyor.
Mark Zuckerberg, Los Angeles davasındaki ifadesinde, sosyal medyanın ruh sağlığına zarar verdiğinin bilimsel olarak kanıtlanmadığı yönündeki görüşünü sürdürdüğünü belirtti.
Bazı araştırmacılar da sosyal medya kullanımını “bağımlılık” olarak tanımlamanın doğru olup olmadığını sorguluyor.
Nitekim sosyal medya bağımlılığı, psikiyatri alanındaki temel referans olan DSM’de resmi bir bozukluk olarak tanımlanmıyor.
Buna rağmen akademisyenler, ebeveynler, okullar ve yasa yapıcılar arasında sosyal medyanın çocuklar üzerindeki etkilerine yönelik eleştiriler artıyor.
Emarketer analisti Minda Smiley, Meta’nın güvenlik önlemleri geliştirmesine rağmen şirketin genç kullanıcıları hedeflemeye devam ettiğini ve kendi kurallarına her zaman uymadığını belirtti.
Temyiz süreçleri ve olası uzlaşmalar nedeniyle sosyal medya şirketlerine karşı açılan davaların sonuçlanması yıllar alabilir.
Avrupa ve Avustralya’nın aksine, ABD’de teknoloji düzenlemeleri oldukça yavaş ilerliyor.
AP News
